Кейінгі кезде әлеуметтік желіде "+1 гештальт", "-1 гештальт", "гештальтты жаптым" деген тіркестер жиі айтылатын болды. Алайда көпшілік бұл сөзді орынды-орынсыз қолданып, оның нақты психологиялық мәніне үңіле бермейді. Осыған байланысты Aqshamnews.kz тілшісі психолог, гештальт-терапевт Ұлмекен Сәндібекқызымен сұхбаттасып, бұл ұғымның шынайы мағынасы, оның адам өміріндегі рөлі және "гештальтты жабу" нені білдіретіні туралы сұрап білді.
Ұлмекен Сәндібекқызы
психолог, гештальт-терапевт
Гештальт – тұтастықты түсіндіретін ұғым
Маманның айтуынша, "гештальт" сөзі неміс тілінен аударғанда "тұтастық", "бүтін форма" деген мағынаны білдіреді. Психологияда бұл – адамның өмірдегі тәжірибені бөлшектеп емес, тұтас күйінде қабылдайтынын түсіндіретін ұғым.
"Яғни адамның сезімі, ойы, әрекеті – барлығы өзара байланысты біртұтас процесс. Егер адам белгілі бір жағдайды іште аяқталмаған күйде қалдырса, мысалы, айта алмаған реніш, шығарылмаған эмоция немесе шешілмеген мәселе болса, ол "ашық гештальт" ретінде санада сақталып қалады. Мұндай күй адамды қайта-қайта өткен жағдайларға оралтып, ішкі мазасыздық тудыруы мүмкін", - дейді Ұлмекен Сәндібекқызы.
"Гештальтты жабу" нені білдіреді?
Қазір қоғамда "жабылмаған гештальттарым бар" деген сөз сәнге айналғанымен, оның астарында әлдеқайда терең психологиялық мән жатыр. Психологтың түсіндіруінше, бұл көбіне адамның балалық шағында немесе өмірінің белгілі бір кезеңінде өзіне рұқсат ете алмаған ішкі тілек-қалауларының ересек шақта қайта көрініс беруі.
"Мұның себебі әртүрлі болуы мүмкін: көпбалалы отбасында өсу, тапшылық кезеңін бастан кешіру, ата-ананың материалдық немесе эмоциялық мүмкіндігінің шектеулі болуы. Кейде адам бала күнінде бір нәрсені сұрауға батпаған, не бір рет тыйым естіп, сол қалауын іште тұншықтырып тастаған. Соның салдарынан орындалмаған тілек іште қалып, энергияны ұстап тұрады", - дейді ол.
Маман мұндайда адамның шынайы қажеттілігін түсіну маңызды екенін айтады. Мысалы, біреу соңғы үлгідегі телефонды алғысы келсе, мәселе нақты затта емес, оның астарында "елден қалмау", "мойындалу", "маңыздылықты сезіну" секілді ішкі қажеттілік жатуы мүмкін. Яғни гештальтты жабу – жай ғана бір затты иелену емес, адамның өз ішкі сұранысын танып, оны саналы түрде қанағаттандыруы.
"Гештальт жабу" - "арманым орындалды" деген сөз емес...
Психолог гештальтты арнайы терапия арқылы жабу керегін айтты. Гештальт-терапияның негізгі мақсаты – адамға өз сезімін, қажеттілігін, шекарасын байқауға көмектесу. Бұл бағытта "Қазір не сезіп тұрмын?", "Маған не керек?", "Денем қалай реакция беріп тұр?" деген сұрақтарға назар аудару маңызды.
"Осы арқылы адам өзінің шынайы қалауына жақындай түседі. Гештальтты "жабу" адамның ішкі энергиясын босатып, алға жылжуына, өз құндылығын сезінуіне және өмір сапасын арттыруына ықпал етеді. Бұл тек "ішкі балаға" қатысты түсінік емес. Ересек адамдар да өз қалауын шектеп, өзіне рұқсат бермей жатады. Ал адам өз қажеттілігін баспай, саналы түрде қабылдауды үйренсе, бұл оның қарым-қатынасына, жауапкершілігіне, тіпті балаларға беретін үлгісіне де әсер етеді", - дейді маман.
Сондықтан гештальт – әлеуметтік желідегі сәнді сөз ғана емес, адамның аяқталмаған ішкі процестерін түсінуге және саналы өмір сүруге бастайтын маңызды психологиялық ұғым.