2025 жылғы күздің басты экономикалық тақырыптарының бірі - елімізде ет бағасының күрт қымбаттауы. Сауда сөрелеріндегі баға шарықтап тұр, ал етке деген сұраныс азаяр емес. Бұл жағдайға не себеп? Баға тағы өсе ме, әлде тұрақтала ма? Aqshamnews.kz тілшісі сала мамандарының пікірлерін сараптап көрді.
Ет бағасының қымбаттауына не себеп?
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов 2 қыркүйекте еттің қымбаттау себебін түсіндіріп өтті. Оның айтуынша, ет экспорты екі есе артқан, бұл ішкі нарықтағы ұсынысқа әсер етіп, бағаның көтерілуіне себеп болған.
«Қазір ішкі нарықта 50 мың тоннадай ет қоры бар. Бұл бірнеше айға жетеді. Әзірге тапшылық жоқ. Бірақ экспорттық сұраныс пен сыртқы қысым бағаға әсер етіп жатыр», - деді ол.
Сонымен қатар, мал өсірушілердің негізгі шығындары - жем-шөп, су, дәрілеу құны айтарлықтай өскен. Вице-министрдің мәліметінше, жайылымда мал баққан шаруалар үшін еттің өзіндік құны 1800–1900 теңге шамасында. Ал нарықтағы бөлшек баға 3500 теңгеден жоғары.
Сарапшылар не дейді?
Сала сарапшылары бағаның өсуін тек экспортпен байланыстырмайды. Қазақстанның «Ет одағының» атқарушы директоры Асқар Жұбатыровтың айтуынша, негізгі себеп - мал басының күрт азаюы.
«Соңғы бес жылда мал шаруашылығы табысты сала болудан қалды. Бұрын мал көп болды, нарық тар еді. 2019 жылы экспортқа шектеу қойылғаннан кейін жағдай қиындап, фермерлер шығынға батты. Салдарынан мал басы азайды, ұсыныс қысқарды, ал сұраныс артты», - дейді ол.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің өзі ірі қара мал саны 2 миллионға, яғни 25%-ға азайғанын растап отыр.
Баға әр өңірде әртүрлі
Ет бағасы аймаққа қарай құбылып тұр. Мысалы:
- Алматы: сиыр еті – 4000-6000 теңге, қой еті – 4000-4500 теңге, жылқы еті – 4500-5000 теңге
- Ақтау: сиыр еті – 3800-4000 теңге
- Шымкент: сиыр еті 2700 теңгеден басталады
- CҚО: сиыр еті - 2000-2500 теңге, жылқы еті - 2500 теңгеден басталады.
- Ауылдық жерлер: тірідей малдың келісін 1900-2000 теңгеге сатқан жағдайлар да.
Алматы тұрғыны Эльмира есімді азаматша қыркүйек айында жылқы етін 4000 теңгеден алғанын айтады. Қазір қалада сиыр етінің орташа бағасы 6000 теңгеден асып кеткен.
Фермер табыс көрмей, делдал ғана пайда тауып отыр
Шаруалар ет бағасының қымбаттауы өздеріне табыс әкелмегенін айтады. Мал бағып, жем-шөбін дайындап, еңбек еткен ауыл адамдары малын арзанға сатуға мәжбүр. Себебі нарықты бақылап отырған - делдалдар мен саудагерлер.
«Еттің көтерме бағасы 3200-3500 теңге. Бірақ тұтынушыға жеткенше баға екі еселеніп кетеді», - деп түсіндіреді министрлік.
Алда - соғым науқаны: баға тағы өсуі мүмкін
Соғым маусымы таяп келеді. Суық өңірлерде бұл науқан желтоқсанға қарай жүрсе, оңтүстікте қарашадан-ақ сойыс басталады. Яғни, ет бағасы бұдан бетер қымбаттай түсуі әбден мүмкін. Себебі, бағада тұрақтылық жоқ дейді. Азын-аулақ мал өсіріп, күзде оның пайдасын көріп отырған Олжас есімді шаруа қазір жылқыға қарағанда сиырдың бағасы жоғары екенін айтады. Бір тайдың орташа бағасы 400 мың теңге болса, сиырлардың бағасы жарты миллионнан асып кетсе керек. Осыған қарап-ақ, ет бағасын болжаммен бағамдай берсе болады, - дейді ол.
Шарықтаған ет бағасы енді арзандай ма?
Мамандардың пікірінше, ет бағасының тұрақталуы кемінде 3–4 жыл уақытты қажет етеді. Ол үшін:
- Ірі қара мал басын қалпына келтіру,
- Фермерлерге қолжетімді қаржыландыру тетіктерін енгізу,
- Делдалдардың араласуын азайту қажет.
Ал әзірге ет бағасының төмендеуі емес, біртіндеп қымбаттай беруі ықтимал.