Сопылық – қазақтың дәстүрі мен Ислам мәдениетінде ғасырлар бойы қалыптасқан рухани ұғым. Ол адамның ішкі жан дүниесін тазарту, нәпсіні тәрбиелеу, Жаратушыға жақындау жолын үйрететін ілім ретінде дамыған. Бірақ заманауи қоғамда сопылықты дұрыс түсінбеген адамдар кейде оны адамдарды адастыруға бағытталған экстремистік идеялармен байланыстырып пайдаланады.
Сопылықтың тілдік мағыналары
Сопылық термині тілдік тұрғыдан бірнеше мағынаны білдіреді:
«Сууф» – жүн дегенді білдіреді. Исламның алғашқы кезеңіндегі тақуа мұсылмандар дүниеден бөлек, жүннен жасалған киім киіп, Алланың мейіріміне бөленуге ұмтылған.
«Суффа» – Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) мешітіндегі кедей мұсылмандардың тұратын орны. Бұл жерде сопылық жолды ұстанушы “суффа иелері” мен олардың ізбасарлары жатты.
«Софаа» – таза дегенді білдіреді, яғни күнәдан аулақ болу арқылы рухани тазалыққа үйретеді.
«Софф» – сапталу, яғни құлшылықтары мен ынта-ықыласымен өзгелерге қарағанда бірінші орында болу.
Бұл терминдердің бәрі сопылықтың рухани кемелдікке, тақуалыққа және нәпсі тәрбиеге бағытталғанын көрсетеді.
Сопылық және дәстүрлі ислам ілімі
Сопылық жолы – Құран мен сүннетке сүйенетін, ақида, фиқһ және ахлақ ілімдерімен үндесетін рухани тәрбие жүйесі. Ұлы ғалымдар, мысалы, Хасан Басри, Имам Ғазали, Ибн Араби, Жалалуддин Руми, Әбу Ханифа мәзһабы мен Матуриди ақидасы арқылы сопылықты шынайы діни жол ретінде дамытқан.
Сопылық – бұл күнәдан тазару, ішкі жан дүниені кемелдендіру, қоғамға пайдалы болу арқылы адамды толық адамға айналдыру. Абай мен Шәкәрім шығармаларында да осы рухани кемелдік сипаттары көрініс тапқан.
Адасқан ағымдар және экстремизм қаупі
Тарих көрсеткендей, сопылықтың атын жамылған адасқан ағымдар әрдайым болған. Кейбір топтар сопылықты қате жолға салып, экстремистік идеяларды насихаттауға пайдаланады:
әруақтарға сыйыну немесе сиқырлыққа бет бұру;
шариғаттан тыс тәлім мен дәстүрлерді енгізу;
қоғамға қарсы агрессивті әрекеттерді қолдау.
Қазіргі уақытта да, әсіресе интернет арқылы, сопылықты білмейтін жастарды адастыру қаупі бар. Сондықтан сопылықты ұстану міндетті түрде шариғат, ақида және фиқһ негіздеріне сүйенуі керек.
Сопылық – экстремизмнен қорғанудың жолы
Сопылықтың негізгі мақсаты – адамды ішкі жан дүниеде тәрбиелеу, қоғамға пайдалы ету және Аллаға жақындау. Ол экстремизмге қарсы тұру үшін де маңызды:
адам нәпсісін тәрбиелеп, сезімдерін реттейді;
қоғамдағы қателікке жол бермеуге үйретеді;
шынайы құлшылық пен ықыласты арттырады;
адасқан ағымдардан сақтандырады.
Яғни сопылықты дұрыс түсіну – экстремизмге қарсы рухани қорған болып табылады.
Сопылық – бұл ауыр жол, бірақ шынайы ұстанған адам үшін ең дұрыс жол. Ол адамның жүрегін тазалап, нәпсіні бағындырып, қоғамға пайда әкеледі. Қазіргі заманда сопылықты дұрыс үйрету, шариғат пен ақидаға сүйенген дұрыс тәрбие беру – жастарды экстремизмнен қорғаудың маңызды факторларының бірі.