Қазіргі қоғамға рухани бағдар қажет, деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Үлкендерді құрметтеу – қазақ халқының еңтерең, әрі қастерлі дәстүрлерінің бірі. Ежелден аға буын даналықтың, өмірлік тәжірибенің, рухани құндылықтар мен отбасы тарихының сақтаушысы болып келген. Үлкенге құрмет көрсету арқылы ар-намыс, ұят, жауапкершілік және Отанға деген сүйіспеншілік тәрбиеленген.
Қазақта «Қариясы бар үйдің қазынасы бар» деген мақал бар. Бұл қазына – жастарға дұрыс шешім қабылдауға көмектесетін білім, өмірлік тәжірибе, ізгі кеңес пен бата.
Бүгінде әлем жаңа технологиялар мен цифрландырудың ықпалымен қарқынды өзгеріп жатқан кезде, аталмыш дәстүрдің маңызы бұрынғыдан да арта түсуде. Қазіргі қоғамға рухани бағдар қажет. Ал, аға буын жастарға отбасын құрметтеуді, еңбекқорлықты, адалдықты, отансүйгіштікті және өз мәдениетіне деген құрметті жеткізе алады.
Үлкендерді құрметтеу тек сөзбен ғана айқындалмайды. Ол қамқорлықтан, көңіл бөлуден, көмектесуге, тыңдауға, қолдауға дайын болудан, қарт адамның қадір-қасиетін сақтаудан көрінеді. Осындай қарым-қатынас қоғамды мықты әрі біртұтас етеді.
Қазақстанда аға буынға құрмет мәдениетін дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Белсенді ұзақ өмір сүру орталықтары құрылып, қарт адамдарды қолдау бағдарламалары іске асырылуда, волонтерлік қозғалыс дамып келеді. Мұның бәрі егде жастағы адамдардың белсенді болып қалуына, өз білімдерімен бөлісуіне және қоғамдық өмірге қатысуына мүмкіндік береді. Ұлттық құндылықтарды сақтау – қуатты елдің негізі. Үлкендерді құрметтеу – жай ғана әдемі дәстүр немесе өткенге оралу емес, алға қарай қадам басу. Бұл – қоғамның кемелдігінің көрсеткіші, өз тарихын, мәдениетін, болашағын сақтау. Сонымен қатар, халықтың бірлігін қамтамасыз етуге, ұрпақтар сабақтастығын нығайтуға, лайықты азаматтарды тәрбиелеуге көмектесетін адамгершілік заңы.
Қазіргі уақытта Қазақстан қоғамы терең әлеуметтік және мәдени өзгерістер кезеңін бастан өткеруде. Технологиялардың жедел дамуы, өмір қарқынының жоғарылауы, урбандал, жаһандық мәдениеттің ықпалы ұрпақтар арасындағы қарым-қатынасты біртіндеп өзгертуде. Егде жастағы адамдар барған сайын көңіл мен назардың жетіспеушілігін сезінеді, ал жастар үлкендердің өмірлік тәжірибесінің құндылығын әрдайым түсіне бермейді. Сондықтан аға буынды құрметтеу дәстүрін жаңғырту қазіргі қоғамның маңызды міндеттерінің біріне айналып отыр.
Дәстүрді тек үндеулер арқылы жаңғырту мүмкін емес. Оған отбасының, мектептің, қоғамдық ұйымдардың, мемлекеттің және аға буын өкілдерінің бірлескен жұмысы қажет. Ең алдымен, отбасының тәрбиелік рөлін қайта күшейту керек. Ата-аналар өз үлгісімен балаларға ата-әжелерге құрметпен қарауды көрсетіп, қамқорлыққа, алғыс айтуға және жауапкершілікке үйретуі тиіс.
Білім беру жүйесінің де рөлі зор. Мектептерде халық тарихын, дәстүрлерін, Абайдың, Ыбырай Алтынсариннің және басқа да ағартушылардың шығармаларын зерделеуге көбірек көңіл бөлу, ұлттық мәдениет пен Қазақстан тәуелсіздігін сақтаудағы аға буынның рөлі туралы айту қажет. Оқушылардың еңбек ардагерлерімен, ғалымдармен, педагогтермен, инженерлермен, мәдениет қайраткерлерімен кездесулері өмірін қоғамға қызмет етуге арнаған адамдарға деген құрметті қалыптастыруға көмектеседі.
Белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарының маңызы ерекше. Олар егде жастағы адамдардың денсаулығы мен белсенділігін сақтауға көмектесіп қана қоймай, тәжірибені жас ұрпаққа жеткізуге жағдай жасайды. Жастар мен аға буынның бірлескен жобалары ұрпақтар байланысын нығайтып, өзара құрмет сезімін тәрбиелейді.
Бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер де үлкендерге қамқорлық көрсетудің жағымды үлгілерін белсенді түрде насихаттап, ұлттық дәстүрлер сақталған отбасылардың тарихын айтып, мейірімділік, қайырымдылық және ұрпақтар сабақтастығы құндылықтарын қолдауы тиіс.
Өз үлкендерін қадірлейтін қоғам тарихи жадын сақтайды, рухани құндылықтарын нығайтады,лайықты жас ұрпақты тәрбиелеуге берік негіз қалайды. Отбасыны, қоғамды, мемлекетті мықты ететін де – ұрпақтар сабақтастығы.
Әрбір халық өзінің тарихи жадымен, рухани құндылықтарымен, ұрпақтар сабақтастығымен күшті. Қазақ халқы үшін үлкендерді, олардың еңбегі мен өмір жолын құрметтеу әрдайым ең маңызды адамгершілік дәстүрлердің бірі болды. Бүгінде бұл дәстүр ерекше мәнге ие, өйткені адал, жауапты, еңбекқор әрі Отанын сүйетін «Адал азаматты» тәрбиелеу көп жағдайда осыған байланысты.
Сондықтан «Адал азамат» идеясы отбасынан –ата-ананы, ұстаздарды, еңбек ардагерлерін және барлық аға буын өкілдерін құрметтеуден басталады.
Құрмет атмосферасында тәрбиеленген жас азаматқа адал азамат, жауапты қызметкер, өз елінің нағыз патриоты болу оңайырақ.
Қалалық ардагерлер кеңесі төрағасы орынбасарының пікірінше, 266 мыңнан астам зейнеткер тұратын Алматы қаласы (олардың 160 мыңы – 70 жасқа дейін, 106 мыңы – 100 жасқа дейін және 32 зейнеткер – 100 жастан асқан) аға буынға құрмет тек дәстүрлермен ғана емес, заманауи цифрлық технологиялармен де қолдау табатын Қазақстанның пилоттық қаласына айнала алады.
Біз «Ұрпақтар байланысы» цифрлық платформасын құруды ұсынамыз.
Бұл – егде жастағы адамдар өз білімі мен тәжірибесін ұсына алатын; жастар тәлімгер таба алатын; мектептер мен жоғары оқу орындары еңбек ардагерлерін, дәрігерлерді, педагогтерді, инженерлерді кездесулерге шақыра алатын; аға буынның өмірлік тәжірибесінің электрондық банкі қалыптастырылатын бірыңғай қалалық платформа.
Егде жастағы адамдарға арналған ЖИ-көмекшіні енгізу.
Жасанды интеллекті дәрі-дәрмек қабылдау мен дәрігерге баруды еске сала алады; емханаға жазылуға көмектеседі; мемлекеттік қызметтерді қарапайым тілмен түсіндіреді; қазақ және орыс тілдеріндегі сұрақтарға жауап береді; қажет болған жағдайда адамды туыстарымен немесе әлеуметтік қызметтермен байланыстырады.
Алматы қаласының электрондық «Даналық кітабын» құру
Ардагерлердің, мұғалімдердің, дәрігерлердің, инженерлердің, ғалымдар мен мәдениет қайраткерлерінің әңгімелерін жазып алу. Жасанды интеллекті жазбаларды қазақ және орыс тілдеріне аударып, тақырыптар бойынша іздеу жасап, мектептер мен университеттерге арналған оқу материалдарын әзірлей алады.
Цифрлық волонтерлікті дамыту
Мобильді қосымша арқылы жастар егде жастағы адамдарға сауда жасауға, емханаға бірге баруға, смартфон мен компьютерді пайдалануды үйретуге, шағын тұрмыстық тапсырмаларды орындауға көмектесе алады. Қатысқаны үшін қоғамдық ынталандыру жүйесін қарастыруға болады.
«Ақылды» белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарын құру
Жеке дене белсенділігі бағдарламаларын іріктеу, денсаулыққа төнетін тәуекелдерді бағалау, тамақтану жөнінде ұсынымдар беру және қызығушылықтар бойынша білім беру курстарын ұйымдастыру үшін жасанды интеллектіні пайдалану.
Аға буынға арналған мүмкіндіктердің электрондық картасын құру
Алматының интерактивті картасында ақсақалдар кеңестерін, Белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарын, волонтерлік ұйымдарды, егде жастағы адамдарға арналған іс-шараларды, тегін заңгерлік және медициналық консультацияларды белгілеуге болады.
«Цифрлық тәлімгер» жобасын іске асыру
Әрбір оқушыға немесе студентке аға буын өкілімен қарым-қатынас жасау жобасына қатысуды ұсынуға болады. Жастар цифрлық технологияларды меңгеруге көмектеседі, ал үлкендер өмірлік және кәсіби тәжірибесін жеткізеді. Бұл ұрпақтар арасындағы нағыз білім алмасуға айналады.
Осы және басқа да мәселелерді Қарттар айлығы қарсаңында қала жұртшылығымен талқылағымыз келеді.
Серік Құрманғалиев,
Алматы қаласы ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары