Қазіргі жаһандану дәуірінде діни көптүрлілік мәселесі әлемдік күн тәртібінен түскен емес. Түрлі сенім мен конфессия өкілдерінің бір мемлекет аясында бейбіт өмір сүруі – заманауи қоғамның басты сын-қатерлерінің бірі, - деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Осы орайда діни плюрализм ұғымының мәні мен маңызы, сондай-ақ оның Қазақстан жағдайында жүзеге асуы өзекті тақырыпқа айналып отыр.
Діни плюрализм деген не?
Діни плюрализм (кейде «суперэкуменизм» деп те аталады) – әртүрлі діндер мен конфессиялардың тең құқықта, өзара құрмет пен төзімділік негізінде өмір сүруін білдіретін ұғым. Бұл қағидат адамдарды діни сеніміне қарай бөлмеуді, фанатизм мен радикализмге жол бермеуді көздейді.
Бүгінде әлемде діни плюрализмді мемлекеттік саясаттың негізгі тірегіне айналдырған елдер көп емес. Әсіресе теократиялық мемлекеттерде бір діннің үстемдігі айқын байқалады. Ал зайырлы мемлекет үлгісі – түрлі конфессиялардың құқықтарын заң жүзінде қорғаудың тиімді жолы саналады.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің қауымдастырылған профессоры, философия ғылымдарының кандидаты Жанна Кантарбаева бұл мәселеге қатысты:
«Діндер теңдігін қамтамасыз етудің ең қолайлы тетігі – зайырлы мемлекет. Конституциялық деңгейде барлық азаматтың құқығы қорғалса, діни сенім бостандығы да сақталады. Әрине, мінсіз теңдікке жету оңай емес. Бірақ құқықтық негіз болса, бұл бағытта тұрақты даму мүмкін», – дейді.
Плюрализм – радикализмге қарсы ұстаным
Сарапшылардың пікірінше, діни плюрализм радикализмнің алдын алуда маңызды рөл атқарады. Себебі радикализм белгілі бір сенімнің үстемдігін дәріптесе, плюрализм керісінше, өзге көзқарастарды қабылдауға негізделеді. Сондықтан бұл екі ұғым бір-біріне қарама-қайшы.
Қазақстан тәжірибесі
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері зайырлы даму жолын таңдады. Еліміздің Конституциясында Қазақстан өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратыны көрсетілген. Сонымен қатар заңнамада дінге байланысты кемсітушілікке жол берілмейтіні нақты бекітілген.
Елімізде «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заң қабылданған. Сондай-ақ Астанада тұрақты түрде өтетін Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі – конфессияаралық диалогтың халықаралық алаңына айналды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев аталған съезде сөйлеген сөзінде Қазақстанның этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайтуда мол тәжірибесі бар екенін атап өткен еді. «Әралуандықтағы бірлік» қағидаты еліміздің рухани саясатының өзегіне айналған.
Артықшылықтары мен ықтимал тәуекелдері
Діни плюрализмнің қоғам үшін пайдасы айқын:
азаматтардың ар-ождан бостандығын қамтамасыз етеді;
түрлі мәдениеттердің сақталуына мүмкіндік береді;
әлеуметтік тұрақтылықты нығайтады;
экстремизмнің алдын алуға ықпал етеді.
Алайда сарапшылар кез келген құндылықты күштеп таңу кері нәтиже беруі мүмкін екенін ескертеді.
«Төзімділік пен өзара құрмет ең алдымен тәрбие мен білім арқылы қалыптасуы тиіс. Егер бұл ұстаным саяси құралға айналса, қоғамда қарсылық туындауы мүмкін», – дейді Жанна Кантарбаева.
Сонымен қатар конфессиялар арасындағы бәсекелестік, әлеуметтік-мәдени қайшылықтар және сырттан ықпал ету әрекеттері де ықтимал қауіп ретінде қарастырылады.
Жалпы алғанда, діни плюрализм – қазіргі көпэтносты әрі көпконфессиялы қоғам үшін қажетті құндылықтардың бірі. Қазақстан зайырлы мемлекет ретінде бұл бағытта өзіндік тәжірибе қалыптастырып келеді. Ең бастысы – діни саясат қоғамның сұранысына сай жүргізіліп, өзара құрмет пен келісім қағидаттары сақталуы тиіс.