Жаңа Конституция жобасында мемлекеттік құрылым мәселелерімен қатар, меншікке қатысты нормалар мен адам құқықтарын қорғау тетіктерін мазмұндық тұрғыда жаңартуға ерекше көңіл бөлінген.
Бұл туралы реформалар жөніндегі парламенттік жұмыс комиссиясының мүшесі, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің мемлекет және құқық теориясы мен тарихы, конституциялық және әкімшілік құқық кафедрасының профессоры, заң ғылымдарының докторы Алуа Ибраева баяндады, - деп хабарлайды Aqshamnews.kz.
Меншік туралы ереженің жаңа тұжырымдамасы маңызды өзгерістің бірі болды. Бұған дейін Конституцияда «меншік міндет жүктейді» қағидаты бекітіліп, оның игілікке қызмет етуі тиіс екені көрсетілсе, енді бұл норма нақты әрі кең түрде ашылған. Конституция жобасының 9-бабында меншік қоғамға, адамға қызмет етіп, қоршаған ортаға зиян келтірмеуі тиіс екенін атап өткен.
Сарапшының айтуынша, осылайша меншік иесінің әлеуметтік және экологиялық жауапкершілігі күшейтіледі.
«Меншік иесі өз құқықтарын жүзеге асыра отырып, жоғары деңгейдегі жауапкершілікті де өз мойнына алады. Бұл — жеке мүдделер мен қоғамдық игілік арасындағы неғұрлым теңгерімді қатынастар моделін қалыптастыру жолындағы маңызды қадам», — деп атап өтті Алуа Ибраева.
Өзгерістердің тағы бір қағидаттық блогы адам құқықтарын қорғау кепілдіктеріне қатысты. Конституция жобасында бұрын сот ісін жүргізу қағидаттарына жатқызылған бірқатар ережелер енді тікелей адамның негізгі құқықтары мен бостандықтары бөліміне енгізілген.
Атап айтқанда, базалық құқықтық кепілдіктер туралы сөз болып отыр: әр адамның тыңдалуға құқығы бар, өзіне қойылатын талаптар туралы толық әрі анық ақпарат алуға, ықтимал шектеулердің немесе талаптардың негізін білуге құқылы. Яғни, ақпараттандырылу құқығы мен әділ қаралу құқығы азамат мәртебесінің ажырамас бөлігі ретінде бекітіледі.
Сарапшының пікірінше, бұл қағидаттарды құқықтар мен бостандықтар бөліміне көшіру олардың конституциялық мәртебесін күшейтіп, тұлғаны қорғаудың басымдығын айқындайды.
Осылайша, жаңа Конституция жобасы меншік иелерінің жауапкершілігін арттыруға ғана емес, азаматтардың процестік кепілдіктерін нығайтуға да басымдық беріп, адам құқықтарын қорғауды конституциялық реттеудің анағұрлым жоғары деңгейіне көтереді.