Жеті шелпек – қазақ халқының сан ғасырлық рухани дүниетанымынан бастау алған, ата-баба рухына тағзым мен жақсылыққа ниет етудің көрінісі. Бұл дәстүр арқылы халық өткенге құрмет білдіріп, бүгінге береке, болашаққа амандық тілеген. Жеті санының киелілігімен астасқан бұл ғұрыптың тарихы мен мәні бүгінгі күнге дейін маңызын жойған емес.
Қазақ халқының рухани әлемінде терең мағынаға ие, ғасырлар сүзгісінен өткен салт-дәстүрлер аз емес. Солардың бірі – жеті шелпек тарату. Бұл – жай ғана дастарқан жаю немесе тағам әзірлеу емес, ата-баба рухына тағзым етіп, өткенге құрмет, бүгінге береке, болашаққа тілек арнаған ерекше ғұрып.
Жеті шелпектің тарихы
Жеті шелпек тарату дәстүрінің тамыры көне түркілік таныммен, исламдық сеніммен астасып жатыр. Қазақ дүниетанымында «жеті» саны киелі ұғым ретінде қабылданған: жеті ата, жеті қазына, жеті күн, жеті қабат аспан, жеті қабат жер. Сондықтан жеті шелпек – символдық мәнге ие, рухани тазару мен дұға-ниеттің көрінісі.
Ертеде бұл дәстүр жұт, індет, ауыр кезеңдерде немесе бір қауіптің алдын алу ниетімен орындалған. Сондай-ақ марқұмдардың аруағына бағыштап, Алладан кешірім тілеу мақсатында да жеті шелпек пісірілген. Ислам дінінің ықпалымен бұл ғұрыпқа Құран бағыштау, дұға жасау кеңінен енді.
Жеті шелпек таратудың маңызы
Жеті шелпек таратудың негізгі мәні – садақа беру, жақсылық тілеу, бірлік пен мейірімді арттыру. Шелпек пісіріліп, көрші-қолаңға, ағайын-туысқа, мұқтаж жандарға таратылып, дұға жасалады. Бұл – тірілердің марқұмдарға деген парызы, ал тіріге – сауап пен рухани тыныштық.
Халық арасында жеті шелпек көбіне:
• жұма күні,
• бейсенбіден жұмаға қараған түнде,
• түсініксіз түс көргенде,
• үйде мазасыздық, берекесіздік сезілгенде,
• жолға шығар алдында,
• ауырған жанның саулығын тілеу үшін
таратылады.
Бұл дәстүр адамның ниетін түзеп, жүрегін сабырға шақырады. «Ниет түзелсе – іс түзеледі» деген халық даналығы жеті шелпек арқылы айқын көрініс табады.
Дәстүрдің тәрбиелік мәні
Жеті шелпек – ұрпақты имандылыққа, қайырымдылыққа, ата-баба рухын құрметтеуге тәрбиелейтін рухани мектеп іспетті. Балалар бұл дәстүр арқылы үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетуді, дастарқанның қадірін, бөлісудің сауабын үйренеді.
Қазіргі заманда жеті шелпек дәстүрі кей өңірлерде ұмыт бола бастағанымен, соңғы жылдары ұлттық құндылықтарға бетбұрыс артып, бұл ғұрып қайта жаңғырып келеді. Ол – халықтың рухани тамырынан ажырамағанының белгісі.
Қорытынды
Жеті шелпек тарату – қазақ халқының жүрек түбінен шыққан, терең философиясы бар дәстүр. Ол өткен мен бүгінді, тірі мен бақиды жалғайтын алтын көпір іспетті. Осындай салттарды сақтау – ұлттық болмысымызды, рухани тұтастығымызды сақтаудың бір жолы.