Қазақстанда мектептегі тамақтану жүйесі жаңа талаптарға көшуде. Негізгі мақсат – оқушыларға ұсынылатын тағамдардың сапасын жақсартып, қант, тұз және зиянды майларды азайту, ал көкөніс, жеміс-жидек, дәнді дақылдар мен ақуызға бай өнімдердің үлесін арттыру, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Жаңа тәсілдің енгізілуіне балалар арасында артық салмақ пен дұрыс тамақтанбауға байланысты аурулардың көбеюі себеп болып отыр. Мамандар баланың күнделікті рационы оның дене дамуына ғана емес, оқу қабілетіне, белсенділігіне және болашақ денсаулығына да тікелей әсер ететінін айтады.
Жаңа стандарттардың басты ерекшелігінің бірі – тағам құрамындағы қант пен тұз мөлшерін шектеу. Бұған дейін балалардың рационында тәтті тағамдар, кондитерлік өнімдер, тұзы көп тағамдар мен жоғары деңгейде өңделген өнімдер жиі кездесетін.
Қантты шамадан тыс тұтыну артық салмақ пен семіздікке, тіс жегісіне және зат алмасудың бұзылуына ықпал етуі мүмкін. Ал тұздың көп болуы қан қысымының жоғарылау қаупін арттырады. Сондықтан мектеп жасынан бастап дұрыс тамақтану дағдысын қалыптастыру аурулардың алдын алудың маңызды тетігі саналады.
Жаңа мәзірде көкөніс пен жеміс-жидек, дәнді дақылдар, ет, балық, жұмыртқа, бұршақ тұқымдастар және сүт өнімдеріне басымдық беріледі. Тамақтану рационы балалардың жас ерекшеліктері мен ағзаның қоректік заттарға қажеттілігіне қарай жасалады.
Әртүрлі жастағы балалардың энергияға қажеттілігі бірдей емес. Бастауыш сынып оқушысы мен жоғары сынып оқушысының тәуліктік калорияға, ақуызға, май мен көмірсуға қажеттілігі айтарлықтай ерекшеленеді. Сондықтан үлгілік мәзірлер де жас санаттарына қарай бейімделеді.
Мектептегі тағам тек баланың қарнын тойдырумен шектелмеуі керек. Оның құрамында өсу мен дамуға қажетті ақуыз, дәрумендер, минералдар мен тағамдық талшықтар жеткілікті болуы маңызды. Жергілікті өнімдерді кеңінен пайдалану да қарастырылған. Бұл бір жағынан балаларға балғын тағам ұсынуға мүмкіндік берсе, екінші жағынан отандық өндірушілерді қолдауға ықпал етеді.
Реформаның алдында бірқатар мәселе бар. Соның бірі – балалардың қалыптасқан тағамдық әдеттері. Көптеген оқушылар тәтті сусындар, бәліш, фастфуд пен түрлі тіскебасарларды пайдалы тағамдарға қарағанда тартымды көруі мүмкін. Сондықтан ас мәзірін өзгерту жеткіліксіз. Балаларға пайдалы тағамның маңызын түсіндіру, ал ата-аналарға үйдегі тамақтану тәртібіне назар аудару қажет. Егер мектепте балаға пайдалы тағам ұсынылып, үйде оның рационы тәтті сусындар мен фастфудтан тұрса, күтілетін нәтижеге қол жеткізу қиын.
Тағы бір мәселе – мектеп асханаларының материалдық жағдайы. Жаңа мәзір сапалы өнімдерді сақтауды, дайындауды және санитариялық талаптарды қатаң орындауды талап етеді. Сондықтан асханалардың жабдықталуы мен қызметкерлердің біліктілігі де маңызды рөл атқарады.
Жаңа стандарттардың тиімділігі олардың қағаз жүзінде бекітілуімен емес, іс жүзінде орындалуымен өлшенеді. Өнімдердің сапасы, жарамдылық мерзімі, сақтау температурасы, тағам әзірлеу технологиясы және мәзірдің белгіленген талаптарға сәйкестігі тұрақты бақылауда болуы қажет.
Бұл ретте цифрлық мониторинг тетіктерін пайдалану мектеп асханаларындағы жағдайды бақылауға және анықталған кемшіліктерге жедел әрекет етуге мүмкіндік береді. Ата-аналардың да мектептегі тамақтану сапасын бақылауға қатысуы маңызды.
Мектептегі тамақтануды жаңғырту – тек асхана мәзірін өзгерту емес. Бұл балалардың тағамға деген көзқарасын қалыптастыруға бағытталған ұзақмерзімді жұмыс. Бала күн сайын пайдалы әрі теңгерімді тағам тұтынуға үйренсе, бұл әдет оның ересек өміріне де әсер етеді. Көкөніс пен жеміс-жидекті көбірек жеу, тәтті және тұзды өнімдерді шектеу, суды жеткілікті ішу сияқты қарапайым дағдылар көптеген созылмалы аурулардың алдын алуға көмектеседі.
Сондықтан мектеп асханаларындағы жаңа талаптардың түпкі мақсаты – балаларды белгілі бір тағамнан шектеу ғана емес, саналы таңдау жасауға үйрету. Мектеп, ата-ана және қоғам бірлесе әрекет еткенде ғана дұрыс тамақтану баланың күнделікті өмірінің табиғи бөлігіне айналмақ.