Ұлы даланың қақ ортасында бой көтерген Астана – бүгінде әлем таныған айбарлы шаһар. Елорданың Ақмолаға ресми көшкен күні – 1997 жылғы 10 желтоқсаннан бері небәрі 29 жыл өтті, ал қала халқы 300 мыңнан 1,7 миллионға жетті. Тарих үшін бұл – қас-қағым сәт. Алайда Арқа төсіндегі ару Астананың шежіресінде бірнеше ондаған жылдарға жүк боларлық ұланғайыр істер атқарылды.
Ерке Есілдің бойында жаңа тұрпатты, сән-салтанаты келіскен қала бой көтерді. Ол әрбір қазақстандықтың жүрегіне мақтаныш ұялатып, төрткүл дүниені тамсандырған шаһарға айналды. Қала атауы да өз тарихын жасады: 1998 жылы Ақмола Астана атанды, 2019 жылы Нұр-Сұлтан болып өзгертілді, ал 2022 жылғы қыркүйекте Астана атауы қайтарылды. 1999 жылдың шілдесінде жас қала ЮНЕСКО-ның «Бейбітшілік қаласы» сыйлығымен марапатталды.
Астананы Ақмолаға көшіру туралы әңгіме алғаш қозғалғанда көпшіліктің көңілінде Алатау баурайындағы ару Алматыға деген қимастық болғаны жасырын емес. Алайда уақыт бұл шешімнің дұрыстығын көрсетті: бүгін Астана – елдегі ең жылдам өсіп келе жатқан қала, оны әлемнің көрнекті мемлекет қайраткерлері де ерекше ілтипатпен атайды.
Осы тұста Асанқайғы бабамызға қатысты тағылымды тәмсіл еріксіз еске түседі. Жаугершілік заманда жұрт абызға келіп: «Елдігіміздің іргесі дейтіндей орталық керек, ол қай жер болмақ?» деп сұрапты. Асанқайғы үлкен ақ киізді жайғызып, дәл ортасына қымыз толы торсық қойдырады да: «Кім мына киізді баспай, ортадағы торсықты ала алады?» дейді.
Бірі құрықпен алу керек десе, енді бірі киіздің шетін түріп алу керек деп, ұзақ таласады. Ақыры жұрт бұл мүмкін емес деген тоқтамға келгенде, шешен: «Сырттан келген жау қазақтың киіздей ұлан-ғайыр даласын түгел баспайынша, оның жүрегіне жете алмайды. Демек ұлттың ордасы дәл ортада тұруы керек», – деген екен.
Географиялық тұрғыдан да Астана қазақ даласының ғана емес, Еуразия құрлығының да ортасына жақын орналасқан. Бұл оның Ұлы дала мәдениетінің күретамыры мен Шығыс пен Батысты жалғайтын көпір болуына негіз береді.
Астананың өсуін цифрлар анық көрсетеді. 1998 жылы мұнда шамамен 300 мың адам тұрса, 2026 жылғы 1 қыркүйекте елорда халқы 1,7 миллионнан асты. Тек осы жылдың алғашқы сегіз айында қала 61 мыңнан астам тұрғынға толықты. Бұл – жас қала: тұрғынның орташа жасы 30,9, ал 18 жасқа толмаған балалар саны 545 мыңға жетті. 2025 жылдың өзінде елордада 27,4 мың сәби дүниеге келді.
Қала аумағы бүгінде 797 шаршы шақырымнан асады. Мектеп саны 1998 жылғы 48-ден 206-ға көбейді. Құрылыс қарқыны да тоқтамай келеді: 2025 жылы шамамен 5 миллион шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді, бұл – елдегі жаңа тұрғын үйдің төрттен бірі. Құрылыс саласында 18,5 мың компания жұмыс істейді, бұл көрсеткіш бойынша Астана республикада бірінші орында.
Елорда – елдің іскерлік орталықтарының бірі. 2025 жылы оның экономикасына шамамен 2,5 триллион теңге инвестиция тартылды, өсім 21,3% болды, ал қаржының үштен екісіне жуығын жеке инвесторлар салды. Мемлекет басшысының айтуынша, қаланың жалпы өңірлік өнімі 2025 жылы 34 миллиард долларға жуықтауы тиіс. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өнеркәсіп өнімі 2,26 триллион теңгеге жетіп, 11,9%-ға өсті. Қалада 274 мыңнан астам шағын және орта бизнес субъектісі тіркелген, ал орташа айлық жалақы 2026 жылғы бірінші тоқсанда 609 мың теңгеден асып, ел бойынша орташа көрсеткіштен (461 мың теңге) едәуір жоғары болды.
Елорданың сәулеттік келбеті жыл сайын айшықтала түсуде. «Бәйтерек» монументі, Бейбітшілік пен келісім сарайы, «Нұр Астана» мешіті, «Думан» мұхитариумы мен би билейтін субұрқақтар қала ажарын бастапқы жылдардан-ақ айқындады. Кейінгі жылдары олардың қатарын шаңырақ пішінді «Хан Шатыр» (2010), Орталық Азиядағы ірі мешіттердің бірі «Әзірет Сұлтан» (2012), «Астана Опера» театры (2013) және ЭКСПО-2017 көрмесінің символына айналған «Нұр Әлем» сферасы толықтырды.
Бір кездері «бірыңғай батыстық үлгіге бой ұрып кетпей, Астананы қазақ мәдениетінің символына айналдыратын жобаларды да қолға алсақ» деген тілек айтылған еді. Уақыт өте бұл тілек ішінара орындалды: «Хан Шатырдың» киіз үй шаңырағын еске салатын пішіні, «Қазақ елі» монументі, ұлттық нақыш сіңген ғимараттар Астананың өзіндік қолтаңбасын қалыптастырды. Дегенмен ұлттық сәулет мектебін дамыту – әлі де алдағы күннің маңызды міндеті.
Астананың сыртқы келбетімен қатар оның инфрақұрылымы да жан-жақты дамып келеді. 2026 жылғы 16 мамырда Елордада еліміздегі алғашқы жүргізушісіз жеңіл рельсті көлік – LRT іске қосылды. Толығымен эстакада үстімен өтетін 22,4 шақырымдық желі әуежайды теміржол вокзалымен жалғап, алғашқы екі аптада бір миллион жолаушы тасыды. Енді LRT-ның екінші кезегі «Астана-1» вокзалы, «Жағалау» тұрғын алабы мен Қосшы қаласы бағытында салынып жатыр.
Елорда ғылым-білім мен мәдениеттің де шын мәніндегі орталығына айналды. Қалада 31 театр, 35 кітапхана және 24 саябақ бар, Назарбаев Университеті мен «Астана» халықаралық қаржы орталығы елорданың зияткерлік және іскерлік әлеуетін арттырды. Туристердің де ағыны өсіп келеді: 2026 жылдың бірінші тоқсанында қала қонақүйлері 67,9 мың шетелдік қонақ қабылдады.
Астана халықаралық диалогтың да тұрақты алаңына айналды. 2003 жылдан бері өткізіліп келе жатқан Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезінің VIII жиыны 2025 жылғы 17–18 қыркүйекте өтіп, оған 60-қа жуық елден 100-ден астам делегация қатысты. Съезд қорытындысында қабылданған «Астана бейбітшілік декларациясы – 2025» БҰҰ Бас Ассамблеясының ресми құжаты ретінде таратылды. Мұндай бастамалар Астананың тек Қазақстанның ғана емес, бүкіл түркі жұрты мен Еуразияның мойындаған орталығы болып отырғанын аңғартады.
Қалай болғанда да, бас ордамыздың еңсе тіктеуі Алаш жұртының ертеңге деген сенімін бекітіп, кемел келешекке деген үмітін ұлғайтты. Алайда жылдам өсудің өз сынағы бар: жаңа аудандарға мектеп пен емхана, көлік пен инженерлік желілер уақтылы жетуі керек. Осы міндеттерді абыроймен шешсе, бүгін де, болашақта да қазақ елінің айбары Астанамен бірге арта түспек.
Роза РАҚЫМҚЫЗЫ