Kúndelíktí aqparat aǵynynyń ortasynda júríp, uaqytpen sanaspaı eńbek etetín jurnalıst qyzmetí jauapkershílík pen tabandylyqty talap etetíní málím. Mūndaı jaǵdaıda tek tuma talant qana tek kásíbı míndetímen shektelmeı, shyǵarmashylyqqa da den qoıyp, ruhanı dúnıeler tudyruǵa uaqyt taba alsa kerek. Osyndaı jan-jaqty qabíletímen erekshelengen áríptesímízdíń bírí – «Shalqar» radıosynyń redaktor-júrgízushísí, Aqparat salasynyń úzdígí Janar Orazymbet. Keshe Almatydaǵy Ūlttyq kítaphanada Janardyń «Janry joq jazbalar» atty kítabynyń tanystyrylymy óttí.
«Bírtúrlí» atauynan-aq ańǵarylǵandaı, būl basylymnyń jaryq kóruíníń ózí – bólek bír hıkaya. Qalamgerdíń el tynysyn, ómír úrdísín, qoǵamnyń san aluan qyryn shynaıy árí áserlí beınelegen mazmūndy jazbalary áuelde áleumettík jelíde keńínen tarap, oqyrman yqylasyna bólendí. Uaqyt óte kele, qalamdastarynyń ūsynys-tílekterí nátıjesínde ǵana sol jazbalar jınaqtalyp, tūtas bír kítapqa aınalyp otyr.
Keshtí júrgízgen belgílí jurnalıst Baqyt Jaǵyparūly óz sózínde Janardyń shyǵarmashylyq jolyna keńínen toqtaldy. Janardy tanıtyndardyń barlyǵy onyń jurnalıstıkadaǵy alǵashqy qadamy gazetten bastalǵanyn jaqsy bíletínín aıtqan júrgízushí: «Janar – sózdíń qadírín túsínetín, oıdy salmaqtap jetkízetín naǵyz qalamger», – dep baǵa berdí.
Janar Orazymbet tek baspasózben shektelíp qalmaı, telearna salasynda da jemístí eńbek ettí. Ol 90 jyldardyń sońyna qaraı Qazaq radıosy ūjymyna keldí. Sodan berí osy qarashańyraqtyń qazanynda qaınap, shyǵarmashylyqtyń barlyq satysynan óttí. Bír kezeńde «Almaty telearnasynyń» jańalyqtar bólímín basqardy. Sondaı-aq, «Qazaqstan» Ūlttyq arnasy efırínen beríletín «Tańsholpan» baǵdarlamasynyń stsenarıín jazyp, tańǵy efırdíń mazmūnyn baıytuǵa úles qosty.
Janar daıyndaǵan kóptegen habarlar búgínde «Altyn qorda» saqtauly ekenín aıta kele, Baqyt Jaǵyparūly áríptesíníń tíkeleı efırdegí sheberlígín erekshe yqylaspen atap óttí. Janardyń «Shalqar» radıosy Bas redaktorynyń orynbasary qyzmetín atqarǵan kezeńíne de toqtalyp, kezínde Qazaq radıosyn basqarǵan Júrsín Ermannyń: «Janar, seníń jetpís jetí atańa rahmet! Álsírep tūrǵan arnanyń on ekí tamyryna qan júgírttíń» degen joǵary baǵasy onyń eren eńbegíníń aıqyn dálelí ekenín jetkízdí.
«Janar sońǵy jyldary «Daraboz» atty avtorlyq jobasy arqyly memleket jáne qoǵam qaıratkerleríníń, sondaı-aq ádebıet, mádenıet, óner sańlaqtarynyń taǵdyrly jolyn tereń tanytyp, olardyń ónegelí ómírín keńínen nasıhattap keledí. Osy arqyly el jadynda saqtaluǵa tıís qūndy dúnıelerdí Qazaq radıosynyń «Altyn qoryna» engízuge súbelí úles qosuda. Janar júrgízíp júrgen «Topjarǵan» ıntellektualdyq radıooıyny da búgínde tyńdarmannyń súıíktí baǵdarlamasyna aınaldy, – deıdí Baqyt Jaǵyparūly.
Kítaptyń alǵysózín jazǵan belgílí jazushy, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegerí Maǵıra Qojahmetova Janardyń bolmysyna aıryqsha toqtalyp, onyń tūlǵalyq kelbetín joǵary baǵalady. «Janar osy kítapty shyǵarmasa da, ózíníń tabıǵı talantymen, radıojurnalıst retíndegí kásíbı deńgeıímen, erekshe únímen-aq qazaqqa eńbegí síńgen myqty qaıratker, tūlǵa retínde tarıhta qalar edí», – deıdí ol. Aıtuynsha, Janardy alǵash kórgen sátte-aq onyń ónerge, teatrǵa jaqyn ekenín ańǵarǵan. Sondaı-aq, «Keıín áleumettík jelídegí jazbalaryn oqyǵanda kez kelgen taqyrypty kásíbı sheberlíkpen, erekshe naqyshpen jetkíze alatynyna qaıran qaldym», – dep eske aldy ol.
Alǵysóz jazu barysynda qoljazbany bírneshe márte qaıtalap oqyǵanyn aıtqan qalamger, būl eńbekten ózí de kóp taǵylym alǵanyn jasyrǵan joq. «80 jasqa kelíp, 60 jyl boıy jazbaǵan janrym joq: roman da, povest te, áńgíme de jazdym. Sońǵy jyldary qazírgí zamanǵa saı jańa bír janr kerek ekenín jıí aıtyp júretínmín. Osy kítap jaryq kórgennen keıín túsíndím – Janardyń eńbegí naǵyz búgíngí uaqyttyń sūranysyna jauap beretín tuyndy eken», – deıdí Maǵıra apaı.
Sonymen qatar, jazushy Janardyń boıyndaǵy kópqyrly talantqa da erekshe toqtaldy. Onyń píkírínshe, Janar audarma salasyna den qoısa, kásíbı deńgeıí joǵary audarmashy bolar edí, al jolsapar ocherkterín jazsa, odan da bíregeı tuyndylar dúnıege keler edí. Tanymal qalamger píkíríne júgínsek, «Janardyń qoǵamdyq máselelerdí de tereń zerttep, saralaı alatyn qabíletí bar. Yaǵnı, ol kez kelgen baǵytta ózín kórsete alatyn tūlǵa». Sóz sońynda Maǵıra Qojahmetova Janardyń radıojurnalıstıka qazanynda qaınap júríp osyndaı deńgeıge jetkeníne shynaıy quanyshyn bíldíredí.
Kesh barysynda Janardyń tuǵan jerínen kelgen bír top aspantaulyq azamat Raıymbek audanynyń ákímí Dastan Sūltanmūratūlynyń sálemín jetkízdí. Audan ákímí óz qūttyqtauynda Janar Orazymbettíń ūlttyq jurnalıstıkanyń damuyna zor úles qosqanyn aıtyp, onyń ūlttyq medıa keńístígínde bıík deńgeıge kóteríluí – jerlesterí úshín úlken maqtanysh ekenín jetkízdí. Shyǵarmashylyǵyna sáttílík tílep, el ıgílígíne qyzmet ete beruíne tílektestígín bíldírdí.
Kelesí kezekte sahna tóríne qūrmettí qonaqtar – Janardyń radıojurnalıst retínde qalyptasuyna úlken eńbek síńírgen ūstazy Ruslana Qūdaıbergenova, belgílí qalamgerler Maǵıra Qojahmetova, Sūltanálí Balǵabaev, Álıya Bópejanova, Samal Berdíbekqyzy, sondaı-aq el atynan kelgen Ádíl Qūryqbaev, osy jıynǵa tórín ūsynǵan Ūlttyq kítaphana basshysy Ǵazıza Nūrǵalıeva shyǵyp, «Janry joq jazbalardyń» tūsaukeser rásímí jasaldy.
Kesh barysynda sóz alǵan belgílí jazushy-dramaturg Sūltanálí Balǵabaev Janardyń shyǵarmashylyǵyna joǵary baǵa berdí. Ol eń aldymen kítaptyń jaryq kóruíne jaǵdaı jasaǵan azamattarǵa alǵys aıtty. Sondaı-aq Janardyń anasy men enesíníń, otbasynyń moraldyq kómegíne erekshe rızashylyǵyn bíldírdí. Qaı kezde de kelín men ene arasyndaǵy qarym-qatynas, jalpy, otbasylyq úılesím ózektí ekenín sóz etíp, Janardyń shyǵarmashylyq jetístígín otbasy qoldauynyń nátıjesímen baılanystyrdy. Jazushy-dramaturg Janardyń boıyndaǵy kópqyrly talantty erekshe atap ótíp, onyń jurnalıstík, shyǵarmashylyq áleuetín joǵary baǵalady, jazu mánerí men oı tereńdígíne nazar audardy.
«Berdíbek Soqpaqbaev – máńgí jasaıtyn jazushy. Óıtkení ol qazaqtyń óz sózímen jazady, qazaqtyń ómírín beredí. Seníń boıyńda da sondaı daryn bar», – degen ol, Janardyń jazu stılínen qazaqy bolmys aıqyn kórínetínín aıtty. Jazushynyń píkírínshe, mūndaı baǵyttaǵy qalamgerlerdíń eńbegí uaqyt ótken saıyn qūndylyǵyn arttyra túsedí.
Belgílí synshy Álıya Bópejanova kítapty oqı otyryp, avtordyń búkíl ómír jolyn, ósken ortasyn, auyl tynysyn, búgíngí qoǵam kelbetín tereń sezíngendeı áserde bolǵanyn jetkízdí. «Keıde ózímíz ūyalatyn, keıde kúletín qazírgí ómírdíń shyndyǵyn Janar óte jeńíl tílmen, ázíl men ájua arqyly jetkízedí eken. Yumor men satırany kez kelgen adam túsíne bermeıdí, al Janar ony sheber qoldana bílgen», – dedí ol.
Sondaı-aq, Álıya Qaharmanqyzy avtordyń óz kemshílígí men qoǵamdaǵy qūbylystarǵa ıronıyamen qaraı bíluí – kítaptyń basty erekshelíkteríníń bírí ekeníne toqtaldy. Sūltanálí Balǵabaev aıtqan oıdy da qoldaı otyryp, spıker Janarda zor talant bar ekenín, onyń adamdy tanu, qoǵamdy suretteu qabíletí erekshe ekenín atap óttí. Sonymen qatar Álıya Bópejanova būl kítapty Janar shyǵarmashylyǵyndaǵy jańa kezeńníń bastamasy retínde baǵalap, avtor eńbegíníń oqyrman júregínen úlken oryn aluyna tílektestík bíldírdí.
Kesh barysynda belgílí jurnalıst Aıgúl Bolathanqyzy: «Zeınep Ahmetova apamyz «Shuaqty kúnderímen» búkíl halyqty jalt qaratqany belgílí. Sen de osy kítabyńmen qalyń oqyrmandy bírden baurap al», - dep, Janarǵa Zeınep apasynyń arnaıy sálemdemesí – aq oramal men ádemí kamzoldy tabys ettí.
Mazmūndy áńgíme órbígen áserlí kesh án-jyrmen de árlene tústí. Shara barysynda tanymal óner sheberlerí Sūlushash Nūrmaǵambetova men Sanduǵash Stamǵazıeva júrek qylyn shertetín ásem ánderímen kórermen yqylasyna bólendí. Sondaı-aq, ózí aıtpaqshy, «túrlí taǵdyrdyń tamyryna qan júgírtíp júrgen» talantty akter Bekjan Tūrys oryndaǵan «Súríníp ketpe» ání de keshtíń taǵylymdyq mánín odan árí aıshyqtaı tústí.
Bír aıta keterlík jaıt, tūsaukeser rásímí «Shalqar» radıosynyń 60 jyldyq mereıtoıy ayasynda ūıymdastyrylǵandyqtan, kesh barysynda mínbege kóterílgenderdíń barlyǵy derlík qazaq ruhynyń janashyry, tarıhtyń únín jetkízushí, dástúrdíń dánekerí bolǵan radıo ūjymyn aıtuly merekesímen qūttyqtaudy ūmytpady.
Kesh sońynda Baqyt Jaǵyparūly osy kítaptyń jaryq kóruíne ūıytqy bolǵan Sáule Dosjanova, Maǵıra Qojahmetova jáne Álıya Bópejanovaǵa, «Arna – B» baspasynyń basshysy Baqyt Oısaǵa, sonymen qatar, kítapty shyǵaruǵa qarjylaı demeushílík kórsetken Janardyń auyldas íníleríne alǵys aıtty.
Oıy ūshqyr, qıyaly júırík Janar áríptesímízdíń «Janry joq jazbalary» aldaǵy uaqytta oqyrman júregíne jol tabatyn jańa janrlarmen jalǵasyp, ūlt ruhanıyatyn baıyta túseríne bízdíń de senímímíz mol.
Roza RAQYMQYZY