Kúndelíktí tūrmysta asa qajet árí yńǵaıly kórínetín dymqyl maılyqtar qorshaǵan orta úshín úlken problemaǵa aınalyp otyr, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Ásírese qūramyna beríktígín arttyru úshín sıntetıkalyq polımerler qosylǵan bír rettík maılyqtar tabıǵı ortada ońaı ydyramaıdy. Ekologter mūndaı ónímder káríz júıelerín bítep, mıkroplastık máselesín kúsheıtetíníne alańdaıdy.
Osy oraıda, Ūlybrıtanıya bılígí qūramynda sıntetıkalyq polımerlerí bar bír rettík dymqyl maılyqtardyń aınalymyn kezeń-kezeńímen shekteuge sheshím qabyldaǵan kórínedí. Jańa talaptar dúkenderge ǵana emes, ınternet arqyly sauda jasaıtyn platformalarǵa da qatysty. Bılík shekteudí bírden engízbeı, bírtíndep júzege asyrudy kózdep otyr. Būl óndírushílerge, sauda oryndaryna jáne tūtynushylarǵa jańa jaǵdaıǵa beıímdeluge múmkíndík beredí.
Ǵalamtordaǵy jarıyalanymdarǵa júgínsek, jańa erejeler aldymen Uelste kúshíne enedí. 2026 jylǵy 18 jeltoqsannan bastap būl óńírde qūramynda plastıkalyq nemese sıntetıkalyq polımerlí talshyqtary bar bír rettík dymqyl maılyqtardy satuǵa shekteu qoıylady. Odan keıín būl shara 2027 jyldyń kóktemínde Anglıya men Soltústík Irlandıyada, al sol jyldyń jaz aılarynyń sońynda Shotlandıyada jalǵasady.
Shekteu bír ǵana tūrmystyq maılyq túríne qatysty emes. Ol balalarǵa arnalǵan jáne bakterıyaǵa qarsy maılyqtardy, makıyaj ketíruge arnalǵan qūraldar men dymqyl dárethana qaǵazyn, sondaı-aq úı tazalyǵyna jáne jeke gıgıenaǵa arnalǵan bír rettík maılyqtardyń kóptegen túrín de qamtıdy.
Degenmen medıtsına salasyna erekshe jaǵdaı qarastyrylǵan. Auruhanalar men dáríhanalar emdelushílerge medıtsınalyq kómek kórsetu úshín mūndaı ónímder qajet bolǵan jaǵdaıda olardy paıdalana alady. Bíraq mūndaı ónímderdíń óndírísí men satylymy memlekettík baqylauda bolady.
Dymqyl maılyqtyń basty artyqshylyǵy – beríktígí. Ol sulanǵan kezde bírden jyrtylyp ketpeıdí, qoldanuǵa yńǵaıly árí ūzaq uaqyt píshínín saqtaıdy. Alaıda dál osy qasıettí qamtamasyz etetín sıntetıkalyq talshyqtar onyń tabıǵı ortada tez ydyramauyna sebep bolady.
Kóptegen adamdar qoldanylǵan maılyqty dárethanaǵa tastap, sumen shaıyp jíberudí ádetke aınaldyrǵan. Bíraq mūndaı ónímder dárethana qaǵazy sekíldí suda tez eríp ketpeıdí. Sonyń saldarynan káríz qūbyrlarynda maılyqtar jınalyp, qūbyrdy bítep tastauy yqtımal.
Másele mūnymen ǵana shektelmeıdí. Uaqyt óte kele sıntetıkalyq talshyqtar ūsaq bólshekterge ydyrap, mıkroplastıkke aınaluy múmkín. Ol káríz júıesínen qorshaǵan ortaǵa taralyp, ózender men teńízderge jetedí. Mūndaı bólshekterdíń ekojúıege áserí – qazírgí tańda álem ǵalymdary men ekologterín alańdatyp otyrǵan máselelerdíń bírí.
Būǵan qosa, mūndaı ónímderdí óndírudíń ózí qorshaǵan ortaǵa túsetín salmaqty arttyrady. Sıntetıkalyq materıaldardy óndíru barysynda atmosferaǵa túrlí shyǵaryndylar bólínedí, al ónímníń ózí bír ret qoldanylǵannan keıín qoqysqa aınalady.
Tyıym kúshíne engennen keıín tūtynushylardyń aldynda bírneshe tańdau qalady. Sonyń bírí – qaıta paıdalanuǵa bolatyn mata maılyqtary. Olar juylyp, bírneshe ret qoldanylatyndyqtan, bír rettík ónímderge qaraǵanda qaldyq kólemín azaıtuǵa múmkíndík beredí.
Taǵy bír balama – qūramynda plastık nemese sıntetıkalyq polımerlerí joq, tabıǵı shıkízattan jasalǵan maılyqtar. Mūndaı ónímder qorshaǵan ortaǵa zıyany az balama retínde ūsynyluy múmkín.
Alaıda «bıoydyraıtyn» degen jazuy bar ónímderdíń barlyǵyn bírdeı tabıǵatqa qauípsíz dep qabyldauǵa bolmaıdy. Keıbír materıaldardyń tolyq ydyrauy úshín arnaıy jaǵdaı qajet boluy múmkín. Al keıbírí suda bayau ydyrap, qorshaǵan ortada ūsaq talshyqtar qaldyruy yqtımal.
Sondyqtan mamandar tūtynushylarǵa ónímníń syrtyndaǵy jarnamaǵa ǵana emes, onyń naqty qūramyna jáne qalaı joıyluy kerektígí turaly nūsqaulyqqa nazar audaruǵa keńes beredí.
Qūramyna qaramastan, paıdalanylǵan dymqyl maılyqty unıtazǵa aǵyzbaǵan dūrys. Ol «bıoydyraıtyn» nemese «tabıǵı» dep kórsetílgenníń ózínde, dárethana qaǵazy sıyaqty tez eríp ketpeuí múmkín.
Sondyqtan qoldanylǵan maılyqty kádímgí qoqys jáshígíne tastau — eń qauípsíz joldardyń bírí. Būl qarapaıym ádet káríz júıesíníń bítelu qaupín azaıtyp qana qoımaı, ózender men su aıdyndaryna túsetín qaldyq kólemín de tómendetuge kómektesedí.
Ūlybrıtanıyanyń būl sheshímí bír qaraǵanda kúndelíktí tūrmysta asa eleusíz kórínetín ónímge qatysty qabyldanǵan shara sıyaqty. Alaıda máseleníń auqymy áldeqaıda keń. Bír ret qoldanylatyn, bírneshe mınutqa ǵana qajet óním tabıǵatta ūzaq jyldar boıy saqtaluy múmkín.
Sondyqtan ekologıyalyq sayasattaǵy negízgí baǵyttardyń bírí – adamnyń tūrmysyn qıyndatpaı, qorshaǵan ortaǵa túsetín qaldyqty azaıtu. Ūlybrıtanıyadaǵy dymqyl maılyqtarǵa qatysty jańa erejeler de osy ūstanymnyń bír kórínísí. Endígí míndet – tūtynushyǵa yńǵaıly árí qauípsíz balamalardy kóbeıtu.
Al tūtynushy úshín eń qarapaıym qadam – qajetsíz bír rettík ónímnen bas tartu, qaıta paıdalanuǵa bolatyn zattardy tańdau jáne qandaı maılyq bolsa da, ony unıtazǵa emes, qoqys jáshígíne tastau.
Roza RAQYMQYZY