Búgín – Kúlkí kúní. Būl – adamdardy bír sátke bolsa da uaıymnan aryltyp, bír-bíríne quanysh syılaıtyn kún. Óıtkení kúlkí – jaı ǵana kóńíl kóteru emes, ol – adam janynyń kúıín bíldíretín, qoǵamdaǵy ózgerísterdí kórsetetín tereń psıhologıyalyq qūbylys. Búgíngí tańda yumor ómírímízdíń ajyramas bólígíne aınaldy. Jalpy, bíz nege kúlemíz jáne kúlkíníń qoǵamdaǵy rólí qandaı, oılanyp kóreıíkshí...
Qarap tūrsaq, keıíngí uaqytta teledıdar men ınternet keńístígínde yumorlyq baǵdarlamalar men ázílge qūrylǵan beınekóríníster, pranktar sany kúrt artty. Būl kezdeısoq qūbylys emes. Qoǵamda áleumettík, sayası nemese ekonomıkalyq qıyndyqtar kóbeıgen saıyn ázíl-ospaq pen ájua, syqaq ta arta túsetíní kózíqaraqty jūrtqa málím.
Psıhologterdíń aıtuynsha, mūndaı jaǵdaıda kúlkí – adamdar úshín daǵdarysty, íshkí kúızelístí jeńíldetudíń bír joly. Yaǵnı, qoǵamdaǵy shıeleníster kóbeıgen saıyn, adamdar sony ázíl arqyly «jūmsartyp» qabyldauǵa tyrysady.
Kúlkí – agressıyany tíkeleı kórsetpeı, ony qauípsíz túrde syrtqa shyǵarudyń tásílí. Adam boıyndaǵy stress pen ashu-yza kúlkí arqyly azayady. Bír sózben aıtqanda, adamdar kúlíp otyryp íshkí «buyn» shyǵarady. Osydan keıín jeńíldík sezímí paıda bolady. Sondyqtan kúlkíníń psıhologıyalyq tūrǵyda mańyzy zor.
Alaıda jūrttyń barlyǵy bírdeı ázíldí ūnata bermeıdí. Yumorlyq baǵdarlamalar bíreulerdí típtí ashulandyruy múmkín. Būl kóbíne ázíldíń qanshalyqty sáttí shyqqanyna, yaǵnı deńgeıíne baılanysty.
Qarapaıym, ústírt ázílder (mysaly, bíreudíń qūlap qalǵanyn ájualau nemese dórekí, tūrpaıy qaljyńdar) – yumordyń eń tómen deńgeıí. Al shynaıy ázíl – oı eńbegíníń nátıjesí. Ol ómírdegí qūbylystardy tereń túsíníp, ony áserlí túrde jetkízuge baılanysty. Forma men mazmūnnyń úılesímínen ǵana jaqsy ázíl tuyndaıdy.
Jaqsy ázíldeı bílu – joǵary ıntellekt pen emotsıyalyq sezímtaldyqtyń belgísí. Ázílqoı adam tek kúldíríp qana qoımaı, basqa adamdardyń kóńíl kúıín dál sezíne alady. Sondyqtan tapqyr, oryndy ázíldeı alatyndar qoǵamda árdaıym joǵary baǵalanady. Bíraq olar kóp emes, sol sebeptí barlyq yumorlyq kontenttíń sapasy joǵary bola bermeıdí.
Kóptegen sıtkomdarda estíletín kadr syrtyndaǵy kúlkí keıbír adamdarǵa ūnamsyz kórínedí. Óıtkení ol kórermenge «qaı jerde kúlu kerek» ekenín nūsqap tūrǵandaı áser qaldyrady. Alaıda onyń da óz qyzmetí bar. Ol kórermendí emotsıyalyq tūrǵydan baǵyttap, ortaq kúlkí atmosferasyn qalyptastyrady. Būl jerde arnaıy mehanızm bar: yaǵnı, bíreu kúlse, basqalar da soǵan eríksíz qosylady.
Ortaq kúlkí adamdardy jaqyndastyrady. Bírge kúlu arqyly adamdar ózara túsínístík tabady, ózara jaqyndyqty sezínedí. Sondyqtan kúlkí –adamdar arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtatyn kúsh deuge bolady.
Ǵalymdar kúlkíní mıdaǵy «aına neırondarynyń» qyzmetímen baılanystyrady. Eger adam bíreudíń kúlgenín kórse, onyń mıy da sol árekettí qaıtalauǵa beıím tūrady. Būl – bízdíń tabıǵı psıhologıyalyq erekshelígímíz.
Zertteuler kórsetkendeı, keıbír januarlarda da kúlkíge ūqsas reaktsıyalar bar. Mysaly, shımpanzeler oıyn kezínde erekshe mımıka jasap, onyń shynaıy agressıya emes ekenín bíldíredí. Būl kúlkíníń ózara qarym-qatynasta mańyzdy ról atqaratynyn kórsetedí.
Keı adamdar úshín ázíl – qoǵamda óz ornyn tabudyń qūraly. Psıhologıyada būl «kompensatsıya mehanızmí» dep atalady. Yaǵnı, adam ózíndegí álsíz tūsty basqa qabíletí arqyly tolyqtyrady. Sonyń bírí – adamdardy kúldíre bílu. Mūndaı adamdar kóbíne ortada tez tanylyp, qūrmetke ıe bolady.
Ádette top íshínde ózíne senímdí, bedelí joǵary adamdar jıí ázíldeıdí. Óıtkení ázíl aıtu – basqalardyń emotsıyasyna áser etuge ūmtylu. Al keı adamdar ázíldeuge batyly jetpeıdí, sebebí ol belgílí bír erkíndík pen senímdílíktí talap etedí.
Qoryta aıtqanda, kúlkí – jaı ǵana kóńíl kóteru qūraly emes. Ol — adamnyń íshkí jan dúnıesín jeńíldetetín, adamdardy bíríktíretín, qoǵamdaǵy baılanysty nyǵaıtatyn erekshe qūbylys. Kúlkí kúnínde osynyń bárín eske alyp, ómírge jeńíl qarap, jaqyndarymyzben quanyshymyzdy bólísu bír ǵanıbet.
Eń bastysy, kúlkíníń sapasyna mán bergen abzal. Sebebí shynaıy, maǵynaly ázíl ǵana adamdy ruhanı baıytady. Endeshe, kúle bílgenge, bír-bírímízge jaqsy kóńíl kúı syılaǵanǵa ne jetsín!..
Roza RAQYMQYZY