Durys josparlanǵan kún tártibi oqýshynyń sabaq úlgerimin arttyryp qana qoımaı, ata-ananyń da júıkesin aman saqtaıdy. Sabaq pen demalystyń úılesimmen kezektesýi balanyń sharshamaýyna, ýaqytyn tıimdi paıdalanýyna jáne kóńil kúıiniń jaqsarýyna kómektesedi. Oqý jeńil ári qyzyqty ótýi úshin árbir oqýshyǵa naqty rejım qajet. Oqýshynyń kún tártibin qurastyrý kezinde uıqy normasyn, tamaqtaný rejımin, sondaı-aq demalys pen sportqa degen qajettilikti eskerý óte mańyzdy.
Uıqy rejımi
Uıqynyń uzaqtyǵy men sapasy balanyń densaýlyǵy men eńbek qabiletine tikeleı áser etedi. Eger balanyń uıqysy shala bolsa, este saqtaý qabileti tómendep, kóńil kúıi buzylady, zeıini shashyraıdy, josparlaý daǵdylary álsireıdi. Al jasóspirim kezeńde uıqynyń qanbaýy artyq salmaqtyń paıda bolýyna da ákelýi múmkin.
Oqýshy qansha ýaqyt uıyqtaýy qajet?
Mektep oqýshylaryna mamandar mynadaı uıqy normasyn usynady:
1–4 synyp oqýshylaryna – 10–10,5 saǵat
5–7 synyp oqýshylaryna – 10,5 saǵat
6–9 synyp oqýshylaryna – 9–9,5 saǵat
10–11 synyp oqýshylaryna – 8–9 saǵat
Al birinshi synyp oqýshylary kúsh jınap alý úshin kúnine 2 saǵat kúndiz uıyqtap alǵany jón.
Uıqy rejımin qalaı uıymdastyrý kerek?
Mundaǵy erejeler qarapaıym, biraq mańyzdy:
Bala árdaıym bir ýaqytta uıyqtaýy kerek. Shamamen keshki 21:00–22:00 aralyǵynda uıqyǵa jatqan oqýshy bul tártipti demalys kúnderi de saqtaǵany jón.
Uıqyǵa deıingi 2 saǵat ishinde shýly oıyndar, messendjerdi belsendi qoldaný, YouTube qaraý sıaqty emosıonaldyq júktemeni azaıtý qajet, munyń bári uıqynyń sapaly bolýyna kedergi.
Jyly sýǵa jýyný, dastarqan ústindegi áserli áńgime, jaıaý serýen, kitap oqý tárizdi uıqy aldyndaǵy rıtýaldar da paıdaly.
Jatar aldynda bólmeni mindetti túrde jeldetip alý qajet.
Tamaqtaný rejımi
Adamnyń bolashaqtaǵy densaýlyǵyna áser etetin tamaqtaný ádetteri mektep jasynda qalyptasady. Durys tamaqtanbaǵan balanyń sabaq oqýǵa energıasy jetpeıdi, tez sharshaıdy, ashýlanshaq ári zeıinsiz bolady.
Oqýshy kúnine neshe ret tamaqtaný kerek?
Kúshti qalpyna keltirý úshin oqýshyǵa kúnine 4–5 ret, ár 3,5–4 saǵat saıyn tamaqtaný qajet. Durys tamaqtaný salasy mamandarynyń dereginshe, 7–11 jastaǵy balalarǵa 2350 kkal, 11 jastan asqandarǵa 2713 kkal táýliktik energıa qajet.
Rasıondaǵy aqýyz, maı men kómirsýdyń ońtaıly araqatynasy 1 : 1 : 4 kóleminde bolǵany durys.
Tamaqtaný rejımin qalaı durys qurý kerek?
Tamaqty da únemi bir ýaqytta, asyqpaı, tynysh otyryp ishý kerek.
Ashshy, qýyrylǵan taǵamdardan, fastfýd pen gazdalǵan sýsyndardan barynsha bas tartqan jón.
Bala ata-ananyń úlgisimen ósedi, eger úıde eresekter durys tamaqtanbasa, balany da paıdaly asqa úıretý qıyn.
Bes ýaqyt tamaqtanýǵa arnalǵan usynystar:
Tańǵy as – mindetti. Oqýshy tańerteń táýliktik rasıonnyń shamamen 25%-yn jeýi kerek, ıaǵnı bir býterbrod jetkiliksiz, botqa, omlet, quımaq, etti as sıaqty ystyq paıdaly taǵamdar tutynǵan durys.
Ekinshi tańǵy as (mekteptegi tiskebasar) – irimshik qosylǵan býterbrod, jańǵaq, jemis, ıogýrt.
Túski as – negizgi as, kúndik rasıonnyń 40%-yn quraıtyn salat, birinshi taǵam, et nemese balyq, desert.
Tústen keıingi as kezinde jemis-jıdekter, sondaı-aq aıran, ıogýrt, súzbe sıaqty qyshqyl sút ónimderin tutyný qolaıly.
Keshki asta oqýshy tańǵy asqa jegen taǵam mólsherine jýyq kólemde tamaqtanýy kerek. Alaıda bul ýaqytta et pen balyqty alyp tastaǵan jón, sebebi aqýyzdar júıke júıesin qozdyrady jáne uzaq qorytylady.
Oqý jáne demalys rejımi
Belsendi ári qamqor ata-analardyń jıi jiberetin qatelikteriniń biri – balanyń kún tártibin shamadan tys tyǵyz etip qurý. Árıne, bári balasynyń tabysty, skrıpkada oınaıtyn, júzetin, sýret salatyn, úsh til biletin jáne robototehnıkany meńgergen jan-jaqty tulǵa bolǵanyn qalaıdy. Alaıda oqýshyǵa artyq mindet júkteý keri nátıje berýi múmkin, shekten tys jaýapkershilik arqalaǵan kezde potensıaly zor balanyń ózi kez kelgen iske qyzyǵýshylyǵyn joǵaltady. Sondyqtan oqý men demalysty durys kezektestirip, balanyń jetkilikti qımyl-qozǵalysta bolýyn qadaǵalaý óte mańyzdy.
Oqý men demalýǵa qansha ýaqyt jumsaý kerek?
Úı tapsyrmalaryn oryndaý úshin:
• 2–3 synyptarda –1,5 saǵat;
• 4–5 synyptarda – 2 saǵat;
• 6–8 synyptarda – 2,5 saǵat;
• 9–11 synyptarda – 3,5 saǵat.
Serýendeý men belsendi oıyndarǵa bastaýysh synyp jasyndaǵylar – 3–3,5 saǵat, joǵary synyptar 2,5 saǵat ýaqyt arnaǵany jón.
Buryn mamandar oqýshylardyń kompúter nemese planshet ekrany aldynda ótkizetin ýaqytyn shekteýdi usynǵan. Alaıda smartfondardyń keń taralýy men onlaın oqýdyń damýyna baılanysty balany ekrannan alystatý óte qıyn. Sondyqtan qazirgi ata-analar tek oıyndar, messendjerler men oqýǵa qatysy joq resýrstarǵa shekteý qoıýmen shekteledi.
Oqý men demalys rejımin qalaı uıymdastyrý kerek?
Bul kóbine balanyń qyzyǵýshylyǵyna, mektepten tys úıirmelerine jáne fızıologıalyq erekshelikterine baılanysty. Degenmen, barlyq balaǵa ortaq usynylatyn birneshe keńes bar:
Mektepten kelgen soń jáne túski astan keıin bala sabaqqa otyrmas buryn 1–1,5 saǵat demalýy kerek. Bastaýysh synyp oqýshylary bul ýaqytta uıyqtaǵany durys.
Úı tapsyrmasyn oryndaýdy tústen keıingi saǵat 4-ten bastaǵan jón, óıtkeni dál osy kezde mı jańa aqparatty jaqsy qabyldaıdy.
Kún tártibi qanshalyqty tyǵyz bolsa da, balada óz qalaýymen ótkizetin keminde 1–2 saǵat bos ýaqyt bolýy qajet, mysaly, keıde eshteńe istemeı demalý da mańyzdy.
Oqýshynyń kún tártibi
Tómende bastaýysh synyp oqýshysyna arnalǵan kún tártibi berilgen. Orta jáne joǵary synyptarda oqý ýaqyty kóbeıip, uıqy men demalysqa bólinetin ýaqyt azaıady.
• 07:00 – oıaný, tańǵy jattyǵý, jýyný, tósek jınaý
• 07:15–07:30 – tańǵy as
• 07:40–08:10 – mektepke jol nemese tańǵy serýen
• 08:30–13:05 – mekteptegi sabaqtar
• 13:30–14:00 – mektepten qaıtý nemese serýen
• 14:00–14:30 – túski as
• 14:30–15:30 – tústen keıingi demalys nemese uıqy
• 15:30–16:00 – serýen, oıyndar nemese sport
• 16:00–16:15 – tústen keıingi as (poldnık)
• 16:15–17:30 – úı tapsyrmalaryn oryndaý
• 17:30–19:00 – taza aýada serýen
• 19:00–20:00 – keshki as jáne bos ýaqyt
• 20:30 – uıqyǵa daıyndyq
• 21:00 – uıqy