Freedom
AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті
  • Basty bet
  • Barlyǵy
    • Resmı bólím
    • Sport
    • Kerek keńes
    • Medıtsına
    • Bílím jáne ǵylym
    • Zań men tərtíp
    • Oqıǵa
    • Ne? Qaıda? Qashan?
    • Eksklyuzıv
    • Almaty kóshelerí
  • Jańa Konstıtutsıya
Freedom Broker
Қазақ Qazaq قازاق Русский
Freedom Broker
Қазақ Qazaq قازاق Русский
AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті
  • 🏠 Basty bet
  • Barlyǵy
    • • Resmı bólím
    • • Sport
    • • Kerek keńes
    • • Medıtsına
    • • Bílím jáne ǵylym
    • • Zań men tərtíp
    • • Oqıǵa
    • • Ne? Qaıda? Qashan?
    • • Eksklyuzıv
    • • Almaty kóshelerí
  • Jańa Konstıtutsıya
  • 📰 Gazet arhıví

Bíz áleumettík jelílerde:

💱 Valyuta baǵamy:

Basty bet / Áleumet / Auyz jalasu degen ne sūmdyq?!

Auyz jalasu degen ne sūmdyq?!

Áleumet 31.05.2024, 14:46 1,296
Ауыз жаласу деген не сұмдық?!
Suret vıdeo skrıní

Qazaq – qashannan toıshyl halyq. «Berekelí jerden mereke ketpeıdí» dep, kóńílíníń keńdígín, darhandyǵyn pash etken halqymyz toıdy qazynaǵa balaǵan. 

Bala ómírge kelgendegí shíldehanadan bastap, perzent ómíríndegí aıtuly oqıǵalardyń eshbírín atausyz qaldyrmaǵan ata-babalarymyz búkíl mal-múlkín, dáuletín keıde sol bír ūlan-asyr toı úshín jınaıtyndaı kórínetíní de bar. Sodan ba, «jıǵan-tergeníń toıda shashylsyn» degen sóz kúní búgínge deıín tílektíń tílegí bolyp jalǵasyp keledí.

Áńgímení áríden bastasaq, qazaqtyń toıy – jaı ǵana as íshíp, ayaq bosatu emes. Ol – tíní úzílmeı kele jatqan ozyq ádet-ǵūryptar men salt-dástúrlerdíń jemístí jalǵastyǵy, sabaqtastyǵy pash etíletín taǵylymdy shara. Bolǵan. Degenmen, zaman da, adam da ózgeríp, dástúrlí qūndylyqtardyń dení ayaqasty boluǵa aınalǵan búgíngí tańda qazaqtyń toıy da túrleníp jatyr. Jaqsy jaǵyna bolsa bír jón ǵoı. Ókíníshke qaraı, keıíngí kezdegí keıbír toılarda ata saltymyzda atymen bolmaǵan yrym-jyrymdar, keleńsíz kóríníster boı kórsetude. Onyń eń soraqysy – úılenu toıyna qatysty. 

Tayauda áleumettík jelílerdíń bírínde jarıyalanǵan beınejazbadan būryn-sońdy kózímíz kóríp, qūlaǵymyz estímegen sūmdyqqa kuá boldyq. Dap-dardaı ekí áıel toı ústínde jelek jamylǵan jas kelínníń auzyna kezek-kezek jabysyp jatyr. Baqsaq, bíreuí – úıleníp jatqan jígíttíń sheshesí, ekínshísí – ájesí eken. Yaǵnı, ekeuí de – kelínníń enesí esebínde. Al myna tírlíkterí ne desek, konfettíń bír ūshyn ózderí tístep, ekínshísín kelínge tístetíp, táttíní bólíp jegen túrlerí bolsa kerek. Mūndaǵy maqsat – ene men kelín bolashaqta bír-bírímen auyzbírlíkte, tatu-táttí bolsyn degen yrym-mys. Kórer kózge ersí, mádenıetke qaıshy osyndaı jıírkeníshtí tírlíkke barǵan adamdardyń qylyǵyna qalaı kúımeısíń, qalaı deneń túrshíkpeıdí?! 

Bíle-bílsek, ene men kelín syılastyǵynyń artuy olardyń jūrt aldynda auyz jalasyp, bír konfettí bólíp jegeníne qarap qalǵan joq. Otbasynda dūrys tárbıe alyp, úlkendí úlkendeı syılap ósken ádeptí, kórgendí qyz bosaǵa attaǵannan keıín de sol ádebínen aspaıdy, ıbaly kelín bolyp, ata-enege laıyqty qūrmet kórsetedí. Al kezínde ózí de sonyń ornynda bolǵan parasatty ene jas kelínge «ūlymnyń ómírlík serígí», «ūrpaǵymyzdy jalǵaushy», «áulettíń endígí otanasy» dep qaraıdy, bílmegenín aqylǵa salyp úıretíp, jańa ortaǵa tez síńísíp ketuíne septesedí. 

Qalaı bolǵanda da, eldíń búgíngí ómír úrdísí, tūrmys-salty basqa. Jas kelínníń basyna áńgírtayaq oınatyp, ayudaı aqyryp otyratyn ene de, kúıeuínen būryn enesínen qorqyp, sonyń aıtqanymen ǵana júríp-tūratyn kelín de joq. Kerísínshe, kóp jaǵdaıda eneníń ózí kelínge – kelín bolatyn zaman qazír. Ony kúndelíktí kóríp te júrmíz. 

Ótkende bír ūzatu toıynda tílek aıtqan qalyńdyqtyń tuystary qūdaǵıǵa «qyzymyzdy sízge tapsyrdyq» dep jatty. Áldeneshe ret aıtylǵan sol sózge oraı, kúıeu jígíttíń jeńgeleríníń bírí: «Qyzymyzǵa qıyn bolmaı ma, enesí qandaı adam dep alańdamańyzdar. Qūdaǵılaryńyz qūmyrsqaǵa da qıyanat jasamaıtyn, qaq-soqpen ísí joq, óte  momyn adam. Qaıta bíz sol enesín kelínge amanat qyp tapsyrsaq pa dep tūrmyz» dep jūrtty du kúldírgení bar. Qaljyń bolsa da jany bar sóz būl.  

Ūzatu toılarynda keıíngí kezde úrdíske aınalǵan joranyń bírí – qalyńdyqtyń artyna qaraı gúl laqtyruy jáne tūrmysqa shyqpaǵan qyzdardyń sony aluǵa talasa-tarmasa ūmtyluy. Būryn mūndaıdy áldebír sheteldík serıaldardan ǵana kóretínbíz jáne būl olarda «qalyńdyqtyń laqtyrǵan gúlín qaı qyz alsa, sol qyzdyń joly ashylady, teńín tauyp, kóp ūzamaı tūrmysqa shyǵady» degen yrymmen jasalatyn nárse-tūǵyn. Toıdy erekshe ǵyp túrlendíruíge tyrysatyn asabalardyń shyǵarǵany ma álde kınodan kórgenín ístegísí kelgen qalyńdyqtyń qalauy ma, áıteuír qazír ūzatylu toıynda gúl laqtyrmaıtyn qyz kemde-kem. 

Qazaqy salt-dástúrdíń jaı-japsaryna jetík belgílí qalamger Zeınep Ahmetova barǵan saıyn síńístí bolyp bara jatqan būl úrdístí ersí sanaıdy. Zeınep apaıdyń būl oraıdaǵy píkírí: «Qazír  qyzdy shyǵaryp salar kezde bír top qyz qalyńdyqtyń artyna tūrady. Sóıtíp tūrudyń ózí qazaqtyń qyzdaryna óte yńǵaısyz. Baısyrap bara jatqandaı, úlken-kíshíníń, áke-shesheńníń  kózínshe gúlge talasu ūyat. Kúıeuge tıetíníńdí eldíń bárí bíledí ǵoı, bíraq olaı jarıya ǵyp keregí joq. Gúldí laqtyrǵan sátte bárí ulap-shulap, osy qazír kúıeuge shyǵyp keterdeı aıǵaılaıdy.  Bíraq qazaqtyń saltynda ūzatylatyn qyz gúl emes, taqıyasyndaǵy úkísín ózínen keıíngí jaqyn síńlíleríne bólíp beríp ketedí. Nege osyny toıda jasamasqa?» – degenge sayady. Oryndy píkír, dáleldí uájge den qoıyp, qūlaq assaq, qanekı!..            

Ádette betashar kezínde sálem salatyn kelínníń ekí jaǵynda ekí jeńge, dūrysy, ekí abysyny tūratyny belgílí. Olar būl tabaldyryqty jas kelínnen būryn attaǵandyqtan, endígí jerde oǵan jón kórsetíp, áulettíń ózíndík tártíbín, qalyptasqan salt-dástúrín túsíndíredí, aǵaıyn-tuyspen tanystyrady, árkímníń jolyn, jónín ūǵyndyrady. Sondyqtan Zeınep apaı ekí jeńgeníń būl aradaǵy rolí zor ekenín aıtady jáne kelínníń qasyna kím kóríngendí ákelíp, típtí keıde jalańbas, shalbarmen tūrǵyza saludy qūptamaıdy. «Negízí, jas kelíndí talaıǵa deıín úıretetín sol abysyndary bolǵan. Bízde dástúrdíń syrtqy kórínísín ǵana qabyldaıdy, túpkí maǵynasyna mán bermeıdí. Ótkende ekí kelíndí bír kúnde túsírgen ǵoı. Sóıtse, olardyń bíreuín esíkten, ekínshísín terezeden túsíríptí. Ol – ne masqara? Terezeden túsetíndeı ol kelín ūry ma?! Qazaqta mūndaı nárse  bolmaǵan. Kelín tabaldyryqty oń ayaǵymen attap kíruí kerek. Tabaldyryqty attaǵan kezde úsh qaıtara sálem jasaıdy, – deıdí. 

Jalpy, toıdaǵy soraqylyqtar turaly elden estígenímíz de, ǵalamtordan kóríp júrgenímíz de jetíp artylady. «Boyaushy, boyaushy degenge saqalyn boyapty» demekshí, árkím qıyaly ketken, shamasy jetken jerge deıín shalyqtauǵa, qalyqtauǵa qūmar. Bíraq osy taraptaǵy daraqy qylyq, ersí ádetímen ūlt mádenıetín mansūqtap, ata saltyn ayaqasty etíp júrgení solardyń qaı-qaısysynyń da qaperíne kírmeıtíní ókíníshtí. 

 

Telegram arnaǵa jazylyńyz
#ene men kelín #salt-dástúr #qazaq toı
Bólísu:
Júktelude...

Sońǵy jańalyqtar

Ortasha jyldamdyqty qadaǵalau júıesí kóbeıedí

Búgín 17:20

«Informbyuroǵa» 30 jyl! Kórermenmen qaıta júzdesu

Búgín 16:42

Almatyda aryqtan er adamnyń máıítí tabyldy

Búgín 16:35

KeshYOU-díń kontsertíne Móldír nege qatyspaıdy?

Búgín 16:19

Almaty polıtsıyasy mektepterdegí qauípsízdíktí tekseríp jatyr

Búgín 16:06
Telegram
Jazylyńyz
AqshamNews.kz - "Алматы-ақшамы" қоғамдық-саяси газеті

"Alatau Aqparat" medıaholdıngí

Síltemeler

  • Bíz turaly
  • Baılanys
  • Jarnama
  • Jazylu
  • Gazet arhıví

Baılanys

  • Respublıka Kazahstan. 050022, g. Almaty, Adres: ul. Shevchenko, 106 a
  • +77272930803
  • alatauaqparat@gmail.com
Copyright 2026, "Alatau Aqparat" medıaholdıngí
Яндекс.Метрика