Қоғам дамуының басты тірегі – білімді, саналы және жауапкершілігі жоғары жастар. Алайда соңғы жылдары әлемде, соның ішінде Қазақстанда да, жастардың радикалды және экстремистік идеологиялардың ықпалына түсуі өзекті мәселеге айналып отыр, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Статистика не дейді?
ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметіне сәйкес, соңғы он жыл ішінде Қазақстаннан 500-ге жуық азамат Сирия мен Ирактағы қарулы қақтығыс аймақтарына кеткен. Олардың басым бөлігі – 18–30 жас аралығындағы жастар. Сонымен қатар экстремизм және терроризмге байланысты қозғалған қылмыстық істердің едәуір бөлігі жастарға тиесілі екені айтылып келеді.
Бұл көрсеткіштер радикализация мәселесінің алдын алу бағытындағы жүйелі жұмыстың маңызын арттыра түседі.
Радикализация қалай жүреді?
Сарапшылардың пікірінше, жастардың жат ағымдардың ықпалына түсуіне бірнеше фактор әсер етеді:
діни сауаттың жеткіліксіздігі;
әлеуметтік желідегі бақылаусыз ақпарат;
психологиялық немесе әлеуметтік осалдық;
жалған «қамқорлық» пен «бауырмалдық» арқылы сенімге кіру тәсілдері.
Кейбір жағдайларда жастар дәстүрлі ортадан алшақтап, отбасы және қоғаммен қарым-қатынасын үзіп жатады. Мұндай үдеріс тұлғаның әлеуметтік оқшаулануына және құқықтық тәуекелдерге әкелуі мүмкін.
«Жусан» операциясының тәжірибесі
2019 жылы Қазақстан Үкіметі «Жусан» гуманитарлық операциясын жүзеге асырып, Сирия мен Ирактағы қақтығыс аймақтарынан 595 азаматты елге қайтарды. Олардың басым бөлігі – балалар мен әйелдер.
Операция нәтижесінде елге оралған азаматтарға психологиялық, құқықтық және әлеуметтік көмек көрсетілді. Дегенмен қоғамға бейімдеу, білім алу және еңбек нарығына қайта қосылу мәселелері ұзақ мерзімді қолдауды талап етеді.
Алдын алу шаралары
Мамандар радикалды идеологиялардың алдын алуда діни сауаттылықтың маңызы зор екенін атап өтеді. Дінтанушылардың айтуынша, дінді сенімді әрі білікті ұстаздардан үйрену, ресми ақпарат көздеріне сүйену – қауіптің алдын алудың негізгі тетіктерінің бірі.
Қазіргі таңда мемлекет тарапынан бірқатар шаралар қабылданған:
экстремизмнің алдын алуға бағытталған заңнаманы жетілдіру;
ақпараттық-түсіндіру топтарының жұмысы;
білім беру ұйымдарында «Зайырлылық және дінтану негіздері» пәнін оқыту;
жастармен және ата-аналармен профилактикалық кездесулер өткізу.
Сонымен қатар әлеуметтік желілердегі жалған ақпаратқа қарсы иммунитет қалыптастыру, сыни ойлау қабілетін дамыту және ұлттық мәдени құндылықтарды дәріптеу де маңызды бағыт ретінде қарастырылады.
Қоғамдық жауапкершілік
Мамандардың пікірінше, бұл мәселе тек құқық қорғау органдарының құзырындағы міндет емес. Отбасы тәрбиесі, білім беру жүйесі және азаматтық қоғам институттары бірлесіп әрекет еткен жағдайда ғана оң нәтижеге қол жеткізуге болады.
Ата-аналардың балаларының ақпараттық кеңістіктегі белсенділігіне назар аударуы, педагогтердің түсіндіру жұмыстарын жүргізуі және жастардың жеке жауапкершілікті сезінуі – қауіптің алдын алудың негізгі элементтері.
Жат діни ағымдардың ықпалы – күрделі әрі көпқырлы мәселе. Оны шешу үшін құқықтық, әлеуметтік, білім беру және ақпараттық бағыттағы кешенді тәсіл қажет. Негізгі мақсат – жастардың қауіпсіз ортада білім алып, қоғамға пайдалы азамат болып қалыптасуына жағдай жасау.
Рухани тұрақтылық пен қоғамдық келісімді сақтау – мемлекет пен қоғамның ортақ міндеті.