Бүгінде жасанды интеллект адам өмірінің барлық саласына еніп келеді. Біз одан ақпарат іздейміз, мәтін жаздырамыз, сурет салдырамыз, тіпті ақыл-кеңес сұрап, күнделікті мәселелерді шешуге де пайдаланып жүрміз.
Көпшілік үшін ЖИ – көзге көрінбейтін, «бұлтта» өмір сүретін технология. Алайда оның ар жағында алып серверлер, қуатты дата-орталықтар, орасан көп электр энергиясы мен табиғи ресурстар тұрғанын жұрттың бәрі бірдей біле бермейді.
Соңғы жылдары мамандар жасанды интеллекттің пайдасымен қатар, оның экологияға және энергетика саласына түсіретін салмағы туралы жиі айта бастады. Өйткені цифрлық технология қаншалықты дамыған сайын энергия тұтыну көлемі де соншалықты артып келеді.
ЖИ және энергия мәселесі
Ғалымдардың айтуынша, ірі нейрожелілерді дамыту үшін өте көп электр қуаты қажет. Бір ғана үлкен тілдік модельді оқытуға жүздеген үйдің бір жылдық энергиясы жұмсалуы мүмкін. Жүйе пайдалануға берілгеннен кейін де энергия шығыны азаймайды. Әрбір сұраныс, әрбір жауап мыңдаған серверлердің жұмысын қажет етеді.
Халықаралық энергетикалық агенттік деректеріне сәйкес, дата-орталықтардың энергия тұтынуы жыл сайын күрт өсіп келеді. Сарапшылар болашақта олардың электрге сұранысы тұтас мемлекеттердің энергия шығынымен теңесуі ықтимал екенін ескертуде. Бұл жерде үлкен қайшылық бар. Бір жағынан, адамзат жасанды интеллектті болашақтың құтқарушы технологиясы ретінде көреді. Екінші жағынан, сол технологияның өзі табиғи ресурстарды бұрынғыдан да көп қажет етеді. Серверлерді салқындатуға көп мөлшерде су жұмсалады, ал электр қуатының негізгі бөлігі әлі күнге дейін көмір мен газ сияқты табиғи отын ресурстары арқылы өндіріледі.
Мамандар не дейді?
Жасанды интеллект саласындағы пікірлер әртүрлі. Кейбір мамандар оның энергия тұтынуын аса қауіпті мәселе деп санаса, енді біреулері технология дамыған сайын бұл проблема шешіледі деп есептейді.
OpenAI компаниясының басшысы Sam Altman жасанды интеллектке қатысты энергия мәселесіне жауап бере отырып, «адамды тәрбиелеп, білім беру үшін де көп энергия кетеді» деген пікір айтқан. Оның сөзінше, адамдар көбіне тек нейрожелінің энергия шығынын көреді де, адамзаттың өзін дамытуға жұмсалатын ресурстарды ескере бермейді. Сонымен қатар ол болашақта ядролық, жел және күн энергиясына тезірек көшу қажет екенін де атап өткен.
Ал ЖИ қауіпсіздігі бойынша халықаралық зерттеулерге қатысқан ғалымдар, соның ішінде Geoffrey Hinton мен Yoshua Bengio, жасанды интеллекттің бақылаусыз дамуы қоғамға үлкен қауіп әкелуі мүмкін екенін айтады. Олар технологиялық прогресті тоқтатуды емес, оны жауапкершілікпен басқаруды ұсынады.
Кейбір сарапшылардың пікірінше, басты мәселе – энергияның көп жұмсалуында ғана емес, оның не үшін пайдаланылып жатқанында. Қазіргі таңда интернет кеңістігінде жасанды интеллект арқылы жасалған мағынасыз ақпарат пен контент көлемі артып келеді. Яғни адамзат планетаның нақты ресурстарын виртуалды ақпарат тасқынын өндіруге жұмсап отыр.
Технологиялық алпауыттардың жаңа бағыты
Бүгінде Microsoft, Google және Amazon сияқты ірі технологиялық компаниялар өздерінің энергетикалық жобаларын дамыта бастады. Кейбірі тіпті шағын ядролық реакторларға инвестиция салып жатыр. Бұл – технологиялық компаниялардың енді тек бағдарламамен емес, энергетикамен де айналыса бастағанының белгісі. Мамандар мұны жаңа дәуірдің бастамасы деп бағалайды. Өйткені болашақта жасанды интеллекттің дамуы тікелей энергия өндірісіне тәуелді болмақ.
Жасанды интеллект – тек виртуалды технология емес. Ол нақты электр қуатын, суды және табиғи ресурстарды қажет ететін үлкен жүйе. Біз көбіне оның ыңғайлылығын ғана көреміз, ал артында тұрған экологиялық және энергетикалық шығындарды байқамаймыз. Соған қарамастан, ЖИ-дің дамуын тоқтату мүмкін емес. Ол медицинада, білімде, ғылымда және өндірісте үлкен мүмкіндіктерге жол ашып отыр. Сондықтан ең маңыздысы – технологияны саналы әрі жауапкершілікпен пайдалану.
Болашақта жасанды интеллект адамзатқа пайда әкелуі үшін оның дамуы экологиямен, энергетикамен және қоғам қауіпсіздігімен қатар қарастырылуы керек. Өйткені кез келген прогрестің өз құны бар.
Роза РАҚЫМҚЫЗЫ