Мемлекет басшысының Жолдауында шағын және орта бизнесті дамытуға, кәсіпкерлердің құқықтарын қорғауға және экономиканың тұрақты өсуіне қатысты маңызды міндеттер көтерілді. Әсіресе, кәсіпкерлікке қолайлы жағдай жасау, мемлекеттік бақылауды жетілдіру және бизнеске түсетін әкімшілік жүктемені азайту жөніндегі бастамалар ерекше назар аудартады.
Кәсіпкер ретінде мен үшін Жолдаудағы ең маңызды мәселелердің бірі – салық саясатының тұрақтылығы мен әділдігі. Өйткені салық жүйесі мемлекеттің кірісін қамтамасыз ететін құрал ғана емес, кәсіпкерліктің дамуына тікелей ықпал ететін экономикалық тетік болуы тиіс.
Бүгінде шағын және орта бизнестің жалпы ішкі өнімдегі үлесі 40 пайызға жетті. Бұл – кәсіпкерліктің ел экономикасындағы орны нығайып келе жатқанының айқын көрсеткіші. Алайда осы жетістікті одан әрі арттыру үшін салықтық әкімшілендіру жүйесін барынша ашық, түсінікті әрі болжамды ету қажет.
Ең алдымен, кәсіпкерлерге салық заңнамасының тұрақтылығы маңызды. Салық мөлшерлемелері мен есептілік талаптарының жиі өзгеруі бизнестің ұзақмерзімді жоспар құруына кедергі келтіреді. Кәсіпкер жаңа өндіріс ашып, жұмыс орындарын құру немесе инвестиция тарту туралы шешім қабылдағанда алдағы бірнеше жылдағы салықтық міндеттемелерін нақты білуі керек.
Сондықтан салық саясатының басты қағидаты кәсіпкерге қысым жасау емес, оның заңды әрі ашық жұмыс істеуіне ынталандыру болуы тиіс. Әсіресе, өндіріс саласына инвестиция салатын, жаңа жұмыс орындарын ашатын және отандық өнім өндіретін кәсіпорындарға салықтық ынталандыру тетіктерін тиімді қолдану қажет.
Президенттің мемлекеттік бақылау жүйесіне қатысты айтқан пікірі де өте орынды. Жолдауда келтірілген деректерге сәйкес, биылғы бірінші жартыжылдықта жеке кәсіпкерлер тарапынан жасалған заң бұзушылықтар 34 пайызға азайғанымен, айыппұл сомасы шамамен 11 пайызға өскен. Бұл жағдай бақылау жүйесінің тиімділігін тек салынған айыппұл көлемімен бағалауға болмайтынын көрсетеді.
Менің ойымша, салық органдарының негізгі міндеті кәсіпкерді жазалау емес, заң бұзушылықтың алдын алу, түсіндіру және қателіктерді дер кезінде түзетуге мүмкіндік беру болуы керек. Әсіресе, алғаш рет жіберілген, қасақана жасалмаған техникалық қателіктер үшін бірден айыппұл салудың орнына ескерту және түзету тетіктерін кеңінен қолданған жөн.
Сондай-ақ кәсіпорындардың банк шоттарын бұғаттау мәселесіне де ерекше назар аудару қажет. Мұндай шаралар кей жағдайда кәсіпорынның күнделікті қызметін тоқтатып, қызметкерлердің жалақысын төлеуге, жеткізушілермен есеп айырысуға және келісімшарттық міндеттемелерді орындауға кедергі келтіреді. Сондықтан салықтық бақылау шаралары заң бұзушылықтың сипаты мен тәуекел деңгейіне сай, мөлшерлес болуы тиіс.
Мемлекет басшысының 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнесті тексеруге кезекті үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін талқылау жөніндегі ұсынысын да маңызды бастама деп есептеймін. Бұған дейінгі мораторий кәсіпкерлердің әкімшілік қысымсыз жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Дегенмен, жаңа шешім қабылданғанда адал кәсіпкерлердің мүддесімен қатар тұтынушылардың қауіпсіздігі мен заң талаптарының сақталуы да ескерілуі қажет.
Салық саясатының тағы бір маңызды бағыты – шағын бизнестің орта бизнес деңгейіне өтуіне қолайлы жағдай жасау. Қазіргі жағдайда кәсіпорынның айналымы ұлғайған сайын салықтық және әкімшілік міндеттемелері де күрделене түседі. Сондықтан бизнестің өсуін тежемейтін, керісінше, оның кеңеюіне мүмкіндік беретін икемді салықтық тетіктер қажет.
Президент атап өткендей, шағын және орта кәсіпорындардың мемлекеттік сатып алуға қатысу мүмкіндіктерін кеңейту де экономиканы әртараптандыруға ықпал етеді. Бұл ретте салық тәртібін сақтайтын, тұрақты жұмыс орындарын ашатын және сапалы отандық өнім ұсынатын кәсіпкерлерді қолдаудың маңызы зор.
Жалпы, елімізге кәсіпкерлердің санын ғана көбейтетін емес, олардың сапалы дамуына жол ашатын салық саясаты қажет. Бизнес табысты болса, жаңа жұмыс орындары ашылады, халықтың әл-ауқаты жақсарады, бюджетке түсетін түсім де артады.
Салық саясатының тиімділігі жиналған айыппұлдың көлемімен емес, заңды жұмыс істейтін, тұрақты дамып келе жатқан кәсіпорындардың санымен өлшенуі тиіс.
Мемлекет басшысының Жолдауында көтерілген бастамалар осы бағыттағы жүйелі өзгерістерге негіз болады деп сенемін. Ең бастысы – мемлекет пен кәсіпкер арасындағы өзара сенімді нығайтып, әділ әрі тұрақты салық жүйесін қалыптастыру. Өйткені кәсіпкерліктің дамуы – ел экономикасының дамуы.
Рафик Мирзоев – «Барбанг» күрд этномәдени бірлестіктері қауымдастығы төрағасының бірінші орынбасары