2026 жылдан бастап Қазақстанда жаңа Салық кодексі күшіне енді. Бұл құжат жеке кәсіпкерлер үшін есеп тапсыру тәртібін айтарлықтай өзгертті. Көп кәсіпкерлер негізгі нормаларды біледі, бірақ тәжірибеде ұсақ, алайда міндетті талаптарды ескермеу жиі кездеседі. Сол себепті есептің қабылданбауы немесе айыппұл салынуы ықтималдығы артты.
Аqshamnews.kz тілшісі салық саласының маманы Бексұлтан Арыстанбектен жаңа кодекс бойынша кәсіпкерлер жиі жіберетін қателіктер жайлы сұрап-білді. Маман нақты кейстер, кәсіпкерлерге арналған кеңестерін бөлісті.
1. Есеп тапсыру мерзімін ескі тәртіппен есептеу
Жаңа кодекс есеп тапсыру мерзімдерін нақтылай түсті. Алайда кей кәсіпкерлер әлі де бұрынғы күнтізбеге сүйеніп, есепті кешіктіріп тапсырады.
Мысал:
Алматы облысындағы жеке кәсіпкер бұрынғы мерзіммен тоқсандық есеп тапсырған. Нәтижесінде есеп кешіктіріліп тіркеліп, салық органы айыппұл салды.
Демек, маманның сөзінше, әр есеп кезеңінде жаңа кодекстегі мерзімдерді тексеріп, жазып отыру керек.
Кеңес:
- 2026 жылға арналған есеп тапсыру күнтізбесін алдын ала жаңарту;
- Электрондық салық жүйелерінде ескерту хабарламаларын қосу;
- Есеп тапсыру алдында мерзімдерді жеке тексеру.
2. Нөлдік есеп тапсыруды ұмыту
Кей кәсіпкерлер "табыс болмаған жағдайда есеп тапсыру қажет емес" деп ойлайды. Жаңа кодекс бойынша кейбір салық режимдерінде нөлдік есепті міндетті түрде тапсыру қажет.
Мысал:
Шымкенттегі кәсіпкер уақытша қызметін тоқтатқан, бірақ нөлдік есеп бермеген. Камералдық бақылау кезінде бұл анықталып, айыппұл салынды.
Түйін: тіпті табыс болмаса да нөлдік есепті тапсыру міндетті.
Кеңес:
- Сіздің салық режиміңіз үшін нөлдік есептің қажет екенін алдын ала тексеріңіз.
- Қызмет уақытша тоқтаған жағдайда да есепті жіберіңіз.
3. Салық режимін дұрыс таңдамау немесе өзгертпеу
Жаңа кодекс салық режимдерін қолдану шарттарын нақтылайды. Алайда кәсіпкерлер кейде табыс көлемі, қызметкерлер саны немесе қызмет түрі өзгерсе де бұрынғы режимді қолданады.
Кейс:
Табыс көлемі лимиттен асқан кәсіпкер бұрынғы жеңілдетілген режимде қалып, тексеру кезінде қосымша салық пен өсімпұл төледі.
Түйін: Салық режимін үнемі өз қызметіңізге сәйкестендіріп отыру қажет.
Кеңес:
- Кемінде жылына бір рет салық режимін қайта қарау;
- Қызметкерлер саны немесе табыс өзгерген кезде режимді тексеру;
- Қажет болса, салық сарапшысынан кеңес алу;
4. Әлеуметтік төлемдерді дұрыс есептемеу
Жаңа кодекс әлеуметтік төлемдерді есептеу тәртібін жүйелейді. Қате есептеу берешек пен айыппұлға әкелуі мүмкін.
Кейс:
Астанадағы кәсіпкер әлеуметтік төлемдерді дұрыс есептемеген. Нәтижесінде берешек пайда болып, өсімпұл салынды.
Түйін: Әлеуметтік төлемдерді жаңа ставка мен базаларға сәйкес есептеу қажет.
Кеңес:
- Әлеуметтік төлемдерді әр ай сайын тексеріп отыру;
- Қызметкерлер саны өзгерген жағдайда есептеуді қайта жүргізу.
5. Электронды есептің мәртебесін бақыламау
Электронды түрде есеп жіберу оның автоматты түрде қабылданғанын білдірмейді. Техникалық қателер немесе деректердегі сәйкессіздіктер есептің қабылданбауына әкелуі мүмкін.
Кейс:
Кәсіпкер есепті онлайн жіберген, бірақ жүйеде "қабылданды" мәртебесі болмаған. Айыппұл хабарламасы келгенде ғана бұл белгілі болды.
Сондықтан, электронды есептің мәртебесін әрдайым тексеру қажет.
Кеңес:
- Хаттамаларды сақтап қою;
- Қате анықталса, дереу түзету.
6. Камералдық бақылауды елемеу
Камералдық бақылау қатені түзетуге мүмкіндік береді. Бірақ хабарламаларға уақытында жауап бермесе, айыппұл салынуы мүмкін.
Түйін: Хабарламаларға дереу жауап беру айыппұлдан сақтайды.
Кеңес:
- Хабарламаларды уақытылы қараңыз.
- Қажет болса, түсіндірме хат дайындаңыз.
Салық кодексіне сай, кәсіпкерлерге арналған чек-лист
- Жаңа кодекстегі есеп тапсыру мерзімдерін тексеріңіз.
- Қолданылатын салық режимінің талаптарын қайта қараңыз.
- Нөлдік есеп тапсыру міндетін тексеріңіз.
- Әлеуметтік төлемдерді жаңа тәртіппен есептеңіз.
- Электронды есептің мәртебесін бақылаңыз.
- Камералдық бақылау хабарламаларына уақытында жауап беріңіз.
- Қажет болса, салық сарапшысымен кеңесіңіз.
Жаңа Салық кодексінің күшіне енуі кәсіпкерлерден есеп тапсыруда мұқияттылықты талап етеді. Көбінесе айыппұлдар ірі заңбұзушылықтардан емес, ұсақ талаптардың сақталмауынан туындайды. Сол себепті жаңа кодекс нормаларына алдын ала дайындалып, есеп беру процесін жүйелі түрде бақылаған жөн.