Кейінгі жылдары Алматы қаласы орта білім беру ұйымдары мен колледждер арасындағы білім алушылардың басым бөлігі спортқа қызығушылық танытып, сапалы тұрғыда жаңа деңгейге көтерілді. Қалалық жарыстарға қатысушылар саны өсіп 153 мыңға жетті, ал инклюзивті жобалар аясында арнайы білім беруде қажеттілігі бар 1000-нан астам баланың басын біріктірді.
Алматы қаласы Білім басқармасы “Қалалық дене шынықтыру және спорт оқу-тәжірибелік орталығы” директоры Бахтияр Елемесовтің эксклюзив сұхбатында, мемлекеттік және жеке оқу орындары арасындағы кедергілерді жою, сондай-ақ халықаралық деңгейдегі чемпиондарды тәрбиелеумен қатар, әрбір бала үшін бірыңғай спорт кеңістігін құру керектігі туралы айтып өтті.
Бахтияр Асқарұлы, егер 2025 жыл үшін Алматыдағы мектеп және студент спортының негізгі қорытындысын шығаратын болсақ, ол қандай болар еді?
Спорттық көрсеткіштерді мақтанышпен ауыз толтырып айтатын болсақ, бұл сандар өздігінен-ақ көп нәрсені аңғартады. Алайда біз үшін ең басты көрсеткіш емес – бұл балалардың спортқа деген қызығушылық танытуы. Егер 2024 жылы Алматы қаласы бойынша өткізілген қалалық жарыстарға 130 мың оқушы қатысса, 2025 жылы олардың саны 153 мыңнан асты. Бұл – еліміздегі кейбір өңірлердегі халықтың санынан да көп болуы әбден мүмкін.
Осы он мыңдаған баланың әрқайсысының артында жеке тағдыр, толғаныс, алғашқы жеңіс, өзін-өзі жеңу, команда рухы жатыр. Біз сөз еткен жүйелі жұмыстың нақты нәтижесі де – осы. Спорт енді таңдаулылардың ғана еншісі емес, ол мектеп пен колледждегі әрбір балаға қолжетімді, шынайы бұқаралық тәжірибеге айналды.
Бахтияр Елемесов
Инклюзия – білім беру жүйесіндегі негізгі бағыттардың бірі: бір жылда қандай өзгерістер болды?
Заман талабына сай, спорттың деңгейі де өзгерді. Бұрын біз арнайы білім беру қажеттілігі бар балалар үшін жеке іс-шаралар жөнінде жиі айтатынбыз. Қазір біз олардың жалпы қоғамға қосылуы туралы айтамыз. Біздің «Қалалық инклюзивті ойындар» жобамыз соның дәлелі. Біз спорт түрлерінің санын 12-ден 15-ке, ал қатысушылар санын 600-ден 1000-ға дейін арттырып қана қойған жоқпыз. Ең бастысы – бұл жарыстарды қаланың жалпы спорттық өміріне толықтай кіріктірдік. Бочча, голбол, шоудаун секілді спорт түрлері бүгінде тек арнайы мектептерде ғана емес, жалпы білім беретін мектептерде де кеңінен танымал.
Біздің спортшыларымыздың «Жұлдызай» республикалық спартакиадасында және «Тең мүмкіндіктер» фестивалінде жеңіске жетуі – дұрыс бағытта келе жатқанымыздың айқын дәлелі. Спорт шын мәнінде тең мүмкіндіктер кеңістігіне айналуда.
«Колледждердің Ұлттық лигасы» 2025 жылы шын мәнінде серпінді серпіліс жасады. Осындай өзгерістердің сыры неде болды?
2024 жылы Лига тек мемлекеттік колледждерге арналған ведомстволық жоба болды. Ал 2025 жылы біз жеке оқу орындарына да есік аштық. Нәтиже қандай? Екі дивизионның орнына — төрт дивизион. 1500 қатысушының орнына — 6000-нан астам қатысушы! Бұл — төрт есе көп. Біз кез келген колледж студенті өз мүмкіндігін көрсете алатын толыққанды жарыс алаңын қалыптастырдық. Ал Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің жалпыкомандалық «Еңбек кубогі» — біз құрған студенттік спорттың тұтас экожүйесінің жүйелі әрі заңды нәтижесі.
Бөлек мақтаныш – әскери-патриоттық бағыт. Бөлім тек 2025 жылғы қаңтардан бастап жұмысын бастағанымен, нәтижелері халықаралық деңгейде. Бұған қалай қол жеткіздіңіздер?
Жүйе мен жігер. Қысқа мерзім – жоғары нәтиже: әскери-патриоттық бағыттағы серпіліс. Біз жаңалық ойлап тапқан жоқпыз, бірақ айқын вертикаль құрдық: мектептердегі «Жас Сарбаз» және «Жас Сақшы» сыныптарынан бастап, әскери-патриоттық клубтарға дейін қамтылды. Олардың саны 43-тен 70-ке өсті. Бірақ бұл жерде маңыздысы тек санында ғана емес. Біз оларды мән мағынасымен және заманауи форматтармен толтырдық. Егер 2024 жылы шамамен 30 іс-шара болса, 2025 жылы – 90-нан астам іс-шара өткізілді, қатысушылар саны 20 мың оқушыға жетті. Балалар тек дәріс тыңдай бермейді, олар эстафеталарға, байқауларға қатысып жаттығады. Ал біздің команда, қарапайым Алматылық мектеп оқушылары мен колледж студенттері, ҚР Қорғаныс министрінің кубогында бес елдің құрамасын жеңген сәт – нағыз дәлел. Бұл біздің жастарымыздың тек спорттық талантты ғана емес, сонымен бірге Отанын қорғауға моральдық тұрғыдан дайын екенін көрсетеді. Ал қыздардың Ресейде өткен «Погондағы қыздар» байқауындағы жеңісі – стереотиптерді бұзудың әдемі рәмізі болды.
Жетістіктер тізімінде тек командалық жеңістер ғана емес, жеке дара жеңістер де бар. Мысалы, тоғызқұмалақтан әлем және Азия чемпиондары. Мұндай жұлдыздарды қала қалай қолдайды?
Біздің басты мақсатымыз – талантты байқап, оны толық жүзеге асыруға мүмкіндік беретін орта құру. Аяна Абай мен Айгерім Жаркенбектің жеңістері – мұздықтың шыңы ғана. Оның астында жүздеген мектептік және қалалық турнирлер бар, біз оларды тұрақты түрде өткіземіз. Бұл – секциядағы бапкерлердің еңбегі, бұл – тоғызқұмалақ пен қазақша күресті біздің бұқаралық іс-шаралар бағдарламасына енгізу. Біз Алматылық оқушы қыздарымыздың спорт арқылы біздің мәдени дәстүрлерімізді сақтап, көбейтіп, әлемдік деңгейде жеңіске жетуімен мақтанамыз.
2026 жылдың негізгі сыны қандай деп ойлайсыз?
Спорттағы басымдық динамиканы сақтау және арттыру маңызды. Бұқаралық спорт формальдылыққа айналмауы тиіс. Біз үшін әрбір жаңа қатысушы — мектеп оқушысы, колледж студенті немесе ООП бар бала — біздің шараларда өз құндылығын, жарыс қызығын және қозғалыс қуанышын сезінуі маңызды. Алда көптеген жоспарлар бар: төрешілік пен жаттығу процесін цифрлық платформалар арқылы дамыту, жаңа инклюзивті бағдарламаларды енгізу, командаларымыз үшін халықаралық стартаптардың географиясын кеңейту. 2025 жылы алған энергиямыз — болашақ жеңістерге отын. Алматылық мектеп оқушылары мен студенттері бізді тағы да таң қалдырады деп сенімдіміз.