Buqaralyq sportpen aınalysatyn adam – dene mádenıetin ómir saltyna aınaldyrǵan, salaýatty ádetterdi ustanatyn, ózin jetildirýge umtylatyn belsendi tulǵa. Ol sportty tek jarys nemese nátıje úshin emes, shákirt tárbıeleý, qoǵamda belsendi bolý, densaýlyǵyn jaqsartý, tipti kóńil-kúıdi kóterý úshin de serik etedi. Biz búgin sondaı jandardyń biri týraly aıtpaqpyz.
Úlkenmen de, kishimen de dos
Amra Shalbarbaev – «Ardagerlerdiń voleıbol federasıasy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi Almaty qalasy fılıalynyń dırektory. Qazaqstannyń voleıbol jáne sport pedagogıkasy salasyndaǵy eń bedeldi mamandarynyń biri. Tájirıbeli tóreshi. Sport sheberine kandıdat, pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri, ustaz-ǵalym, megapolıstegi Narhoz ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy.
Onyń shapshańdyqty, dáldikti, zerektikti, taktıkalyq oılaý qabiletin talap etetin voleıboldy serik etip kele jatqanyna 25 jyldan asty.
Boıy da, oıy da kelisken azamat Almaty oblysynyń Ketmen aýylynda dúnıege kelgen. Ákesi Muqataı – bar ómirin kolhoz isine arnaǵan abyroıly eńbek adamy bolǵan. Anasy Tursynbıbi de alty perzentiniń boıyna adamgerlishik, meıirim, baýyrmalyq dánin sepken aıaýly jan edi.
Keıipkerimiz Otan aldyndaǵy boryshyn ótep kelgen soń, 1995 jyly Almatydaǵy Qazaq sport jáne týrızm akademıasyna túsip, úzdik támamdap, «Voleıboldan jattyqtyrýshy» mamandyǵyn alyp shyqty. Dıplomdy jigit birden megapolıstegi №104 qazaq orta mektebine dene tárbıesi pániniń muǵalimi bolyp qabyldanady. Kúndelikti sabaq berýmen qatar, sport dese janyp turǵan oqýshylardy mektepishilik jáne qalalyq jarystarǵa daıyndap, jasóspirimderdiń boıynda salaýatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa úles qosty. 2000-2004 jyldar aralyǵynda shákirtterimen birge kóptegen jarysta júldeli oryndarǵa qol jetkizdi. 2004 jyldan ýnıversıtette aǵa oqytýshy, voleıbolshy stýdentterdiń jattyqtyrýshysy. Sonymen qatar almatylyq ardagerlerden quralǵan voleıbol komandasyna jetekshilik etedi. Iaǵnı jastarmen de, aǵa býynmen de únemi birge.
Ardagerler attan túspeıdi
Sportty súıetin talaı jasty dańǵyl jolǵa salǵan Amra Muhataıulynyń 8 stýdenti 2024 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń sport sheberligine kandıdat» ataǵyn ıelendi. Bul keıipkerimizdiń jattyqtyrýshylyq ádisnamasynyń joǵary deńgeıin jáne ulttyq sporttyń damýyna qosqan eleýli úlesiniń kórinisi. Ol aǵa oqytýshy retinde tek kásibı bilim berýmen shektelmeı, voleıbol sporty arqyly jastardyń jigerin janyp, komandalyq rýh, ózara senim men jeńiske umtylys sekildi qasıetterdi darytyp keledi.
Onyń jetekshiligindegi komanda 2023 jyly Qoja Ahmet Iasaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinde voleıboldan qyzdar komandalary arasynda ótken jarysta úzdik oıyn kórsetkeni taǵy bar. Byltyr Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń óner fakúlteti jáne Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorıa stýdentteri men qyzmetkerleri arasynda «Uly Abaıdyń 180 jyldyǵy», «Uly Jeńistiń 80 jyldyǵy» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy Assambleıasynyń 30 jyldyǵy» qurmetine voleıboldan óner maıtalmandarynyń arasynda joldastyq kezdesý ótkende, Amra Shalbarbaev «Úzdik shabýylshy» mártebesin ıelengen.
Jalpy, ardager voleıbolshylar federasıanyń basty maqsaty – voleıbol sportyn aǵa býyn sportshylar arasynda keńinen nasıhattaý, olardyń da ýaqytyn tıimdi ótkizýine, sportpen aınalysýyna múmkindik týǵyzý, sondaı-aq salaýatty ómir saltyn dáripteý, sol arqyly ardagerlerdiń ózara dostyq qarym-qatynasyn nyǵaıtý. Quramynda kásipker, áskerı maman, profesor, general, dáriger, jumysshy da bar. Qazir olar aldaǵy aqpanda BAÁ-niń astanasy Abý-Dabıde ótetin úlken dodaǵa daıyndalyp jatyr.
Sheteldik federasıalar moıyndaǵan
Iá, almatylyq ardager sportshylar jetistigi de az emes. Máselen, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń M.Esembaevty eske alýǵa arnalǵan voleıboldan ardager komandalar arasyndaǵy ashyq týrnırde – İ oryn; áıgili qalamger Oljas Súleımenovtiń 80 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan H halyqaralyq týrnırde – İİİ oryn; memleket jáne qoǵam qaıratkeri Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń qurmetine arnalǵan ardagerler komandalary arasyndaǵy VIII halyqaralyq týrnırde – İ oryn; Almaty qalasyndaǵy JOO oqytýshylary men qyzmetkerleri arasynda profesor B.Qarajanovty eske alýǵa arnalǵan voleıbol týrnırinen İ oryn ıelengen. Bul jeńister bir parasy ǵana.
Amra Muhataıuly Reseı, Qyrǵyzstan, Ózbekstan jáne Brazılıadaǵy jarystarda Qazaqstannyń atynan óner kórsetti. Ásirese, Brazılıa elinde 41 komandanyń ishinde 2-oryn alyp qaıtqan sátterin eshqashan umytpaıdy. Ol sportshy, jattyqtyrýshy jáne uıymdastyrýshy retinde qatysyp, sheteldik federasıalardyń moıyndaýyna ıe boldy. Bul dáreje halyqaralyq EB-1A krıterııine sáıkes keledi. Ony byltyrǵy mamyrda Ózbekstandaǵy halyqaralyq týrnırdiń bas tóreshisi jáne uıymdastyrýshysy arnaıy shaqyrdy, bul mártebe de resmı túrde tanyldy. Ol birneshe ret QR Sport jáne týrızm mınıstrliginiń, Voleıbol federasıasynyń, respýblıkalyq komıtetterdiń jáne sheteldik uıymdardyń bedeldi marapattaryn ıelengen.
Tártip, tózim, jiger
Amra Muhataıulynyń otbasy – bilim men parasat, súıispenshilik pen tatýlyq úılesim tapqan berekeli shańyraq. Zaıyby Qalamqas Alaıdarqyzy da shákirt tárbıelep kele jatqan ulaǵatty ustaz, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Altyn asyqtaı úsh uly bar.
Sport oǵan tek fızıkalyq kúsh emes, árdaıym rýhanı sergektik, tártip, tózimdilik jáne jiger syılaıdy. Mine, osyndaı jandar óz ortasyna úlgi bolyp, salaýatty ómir saltynyń mańyzyn nasıhattaýǵa beıim keledi. Iá, voleıbolshy beınesi – jastar úshin úlgi, qaısarlyq pen ustamdylyqtyń sımvoly. Ol – sporttyń tek dene tárbıesin ǵana emes, rýhanı da tárbıe beretinin dáleldep kele jatqan jattyqtyrýshylardyń biri.
Blıs-saýal
«JEŃİS TE, JEŃİLİS TE TÁRBIELEIDİ»
– Ustazdyqtyń mısıasy nede?
– Bul jerde shákirtke tek bilim berip qana qoımaı, minez qalyptastyrý, dúnıetanymdy baıytý, adamgershilikke baýlý sekildi kúrdeli mindetter tur. Stýdentterimniń ómirde óz ornyn taýyp, armanyna jetkenin kórgende júregime qýanysh, qanaǵat sezimi tolady.
– Sport, naqty aıtqanda voleıbol sizge ne berdi?
– Keıde sportta bir upaı úshin qansha kúsh jumsaıtynyńdy bilesiń, al bul ómirde maqsatqa jetý úshin ne kerek ekenin túsindiredi. Jeńis te, jeńilis te adamdy tárbıeleıdi.
– Sátsizdikterden qandaı sabaq aldyńyz?
– Sátsizdik – bul toqtaý emes, qaıta túzelý kezeńi. Ár jeńilis maǵan «qaı jerde múlt kettiń, ne jetpedi?» degen suraqtarǵa jaýap izdeýdi úıretti. Sportta da, ustazdyqta da tabandylyq kerek.
– Búgingi jastar týraly oıyńyz?
– Búgingi jastardyń múmkindigi óte kóp. Biraq ýaqytty baǵalaý jaǵy keıde aqsap jatady. Tez nátıje kútetinder kóbeıgen. Al nátıje eshqashan tez kelmeıdi. Osyny túsinse, jastar bárine de jetedi.
– Qandaı qundylyqtardy bıik qoıasyz?
– Adaldyq, jaýapkershilik jáne adamǵa qurmet. Qansha qıyn bolsa da ar-uıattan attamaý – adamdy ustap turatyn eń mańyzdytirek.
– Ýaqyt ótken saıyn adamǵa ne mańyzdy bola túsedi?
– Adamnyń artynda qaldyrǵan izi. Bul – shákirt, eńbek, jaqsy sóz, jaqsy is. Materıaldyq dúnıeniń bári ýaqytsha, al iz – máńgi.
– Ómirińizdi bir sóılemmen túıindeseńiz?
– Adal eńbek abyroı bıigine kóteredi.