Būqaralyq sportpen aınalysatyn adam – dene mádenıetín ómír saltyna aınaldyrǵan, salauatty ádetterdí ūstanatyn, ózín jetíldíruge ūmtylatyn belsendí tūlǵa. Ol sportty tek jarys nemese nátıje úshín emes, shákírt tárbıeleu, qoǵamda belsendí bolu, densaulyǵyn jaqsartu, típtí kóńíl-kúıdí kóteru úshín de serík etedí. Bíz búgín sondaı jandardyń bírí turaly aıtpaqpyz.
Úlkenmen de, kíshímen de dos
Amra Shalbarbaev – «Ardagerlerdíń voleıbol federatsıyasy» respublıkalyq qoǵamdyq bírlestígí Almaty qalasy fılıalynyń dırektory. Qazaqstannyń voleıbol jáne sport pedagogıkasy salasyndaǵy eń bedeldí mamandarynyń bírí. Tájírıbelí tóreshí. Sport sheberíne kandıdat, pedagogıka ǵylymdarynyń magıstrí, ūstaz-ǵalym, megapolıstegí Narhoz unıversıtetíníń aǵa oqytushysy.
Onyń shapshańdyqty, dáldíktí, zerektíktí, taktıkalyq oılau qabíletín talap etetín voleıboldy serík etíp kele jatqanyna 25 jyldan asty.
Boıy da, oıy da kelísken azamat Almaty oblysynyń Ketmen auylynda dúnıege kelgen. Ákesí Mūqataı – bar ómírín kolhoz ísíne arnaǵan abyroıly eńbek adamy bolǵan. Anasy Tūrsynbıbí de alty perzentíníń boıyna adamgerlíshík, meıírím, bauyrmalyq dánín sepken ayauly jan edí.
Keıípkerímíz Otan aldyndaǵy boryshyn ótep kelgen soń, 1995 jyly Almatydaǵy Qazaq sport jáne turızm akademıyasyna túsíp, úzdík támamdap, «Voleıboldan jattyqtyrushy» mamandyǵyn alyp shyqty. Dıplomdy jígít bírden megapolıstegí №104 qazaq orta mektebíne dene tárbıesí páníníń mūǵalímí bolyp qabyldanady. Kúndelíktí sabaq berumen qatar, sport dese janyp tūrǵan oqushylardy mektepíshílík jáne qalalyq jarystarǵa daıyndap, jasóspírímderdíń boıynda salauatty ómír saltyn qalyptastyruǵa úles qosty. 2000-2004 jyldar aralyǵynda shákírtterímen bírge kóptegen jarysta júldelí oryndarǵa qol jetkízdí. 2004 jyldan unıversıtette aǵa oqytushy, voleıbolshy studentterdíń jattyqtyrushysy. Sonymen qatar almatylyq ardagerlerden qūralǵan voleıbol komandasyna jetekshílík etedí. Yaǵnı jastarmen de, aǵa buynmen de únemí bírge.
Ardagerler attan túspeıdí
Sportty súıetín talaı jasty dańǵyl jolǵa salǵan Amra Mūhataıūlynyń 8 studentí 2024 jyly «Qazaqstan Respublıkasynyń sport sheberlígíne kandıdat» ataǵyn ıelendí. Būl keıípkerímízdíń jattyqtyrushylyq ádísnamasynyń joǵary deńgeıín jáne ūlttyq sporttyń damuyna qosqan eleulí úlesíníń kórínísí. Ol aǵa oqytushy retínde tek kásíbı bílím berumen shektelmeı, voleıbol sporty arqyly jastardyń jígerín janyp, komandalyq ruh, ózara sením men jeńíske ūmtylys sekíldí qasıetterdí darytyp keledí.
Onyń jetekshílígíndegí komanda 2023 jyly Qoja Ahmet Yasauı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrík unıversıtetínde voleıboldan qyzdar komandalary arasynda ótken jarysta úzdík oıyn kórsetkení taǵy bar. Byltyr Abaı atyndaǵy Qazaq ūlttyq pedagogıkalyq unıversıtetíníń óner fakultetí jáne Qūrmanǵazy atyndaǵy Qazaq ūlttyq konservatorıya studentterí men qyzmetkerlerí arasynda «Ūly Abaıdyń 180 jyldyǵy», «Ūly Jeńístíń 80 jyldyǵy» jáne «Qazaqstan Respublıkasy Assambleyasynyń 30 jyldyǵy» qūrmetíne voleıboldan óner maıtalmandarynyń arasynda joldastyq kezdesu ótkende, Amra Shalbarbaev «Úzdík shabuylshy» mártebesín ıelengen.
Jalpy, ardager voleıbolshylar federatsıyanyń basty maqsaty – voleıbol sportyn aǵa buyn sportshylar arasynda keńínen nasıhattau, olardyń da uaqytyn tıímdí ótkízuíne, sportpen aınalysuyna múmkíndík tuǵyzu, sondaı-aq salauatty ómír saltyn dárípteu, sol arqyly ardagerlerdíń ózara dostyq qarym-qatynasyn nyǵaıtu. Qūramynda kásípker, áskerı maman, professor, general, dáríger, jūmysshy da bar. Qazír olar aldaǵy aqpanda BAÁ-níń astanasy Abu-Dabıde ótetín úlken dodaǵa daıyndalyp jatyr.
Sheteldík federatsıyalar moıyndaǵan
Iá, almatylyq ardager sportshylar jetístígí de az emes. Máselen, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń M.Esembaevty eske aluǵa arnalǵan voleıboldan ardager komandalar arasyndaǵy ashyq turnırde – Í oryn; áıgílí qalamger Oljas Súleımenovtíń 80 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan H halyqaralyq turnırde – ÍÍÍ oryn; memleket jáne qoǵam qaıratkerí Dínmūhamed Ahmetūly Qonaevtyń qūrmetíne arnalǵan ardagerler komandalary arasyndaǵy VIII halyqaralyq turnırde – Í oryn; Almaty qalasyndaǵy JOO oqytushylary men qyzmetkerlerí arasynda professor B.Qarajanovty eske aluǵa arnalǵan voleıbol turnırínen Í oryn ıelengen. Būl jeńíster bír parasy ǵana.
Amra Mūhataıūly Reseı, Qyrǵyzstan, Ózbekstan jáne Brazılıyadaǵy jarystarda Qazaqstannyń atynan óner kórsettí. Ásírese, Brazılıya elínde 41 komandanyń íshínde 2-oryn alyp qaıtqan sátterín eshqashan ūmytpaıdy. Ol sportshy, jattyqtyrushy jáne ūıymdastyrushy retínde qatysyp, sheteldík federatsıyalardyń moıyndauyna ıe boldy. Būl dáreje halyqaralyq EB-1A krıterııíne sáıkes keledí. Ony byltyrǵy mamyrda Ózbekstandaǵy halyqaralyq turnırdíń bas tóreshísí jáne ūıymdastyrushysy arnaıy shaqyrdy, būl mártebe de resmı túrde tanyldy. Ol bírneshe ret QR Sport jáne turızm mınıstrlígíníń, Voleıbol federatsıyasynyń, respublıkalyq komıtetterdíń jáne sheteldík ūıymdardyń bedeldí marapattaryn ıelengen.
Tártíp, tózím, jíger
Amra Mūhataıūlynyń otbasy – bílím men parasat, súıíspenshílík pen tatulyq úılesím tapqan berekelí shańyraq. Zaıyby Qalamqas Alaıdarqyzy da shákírt tárbıelep kele jatqan ūlaǵatty ūstaz, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Altyn asyqtaı úsh ūly bar.
Sport oǵan tek fızıkalyq kúsh emes, árdaıym ruhanı sergektík, tártíp, tózímdílík jáne jíger syılaıdy. Míne, osyndaı jandar óz ortasyna úlgí bolyp, salauatty ómír saltynyń mańyzyn nasıhattauǵa beıím keledí. Iá, voleıbolshy beınesí – jastar úshín úlgí, qaısarlyq pen ūstamdylyqtyń sımvoly. Ol – sporttyń tek dene tárbıesín ǵana emes, ruhanı da tárbıe beretínín dáleldep kele jatqan jattyqtyrushylardyń bírí.
Blıts-saual
«JEŃÍS TE, JEŃÍLÍS TE TÁRBIELEIDÍ»
– Ūstazdyqtyń mıssıyasy nede?
– Būl jerde shákírtke tek bílím beríp qana qoımaı, mínez qalyptastyru, dúnıetanymdy baıytu, adamgershílíkke baulu sekíldí kúrdelí míndetter tūr. Studentterímníń ómírde óz ornyn tauyp, armanyna jetkenín kórgende júregíme quanysh, qanaǵat sezímí tolady.
– Sport, naqty aıtqanda voleıbol sízge ne berdí?
– Keıde sportta bír ūpaı úshín qansha kúsh jūmsaıtynyńdy bílesíń, al būl ómírde maqsatqa jetu úshín ne kerek ekenín túsíndíredí. Jeńís te, jeńílís te adamdy tárbıeleıdí.
– Sátsízdíkterden qandaı sabaq aldyńyz?
– Sátsízdík – būl toqtau emes, qaıta túzelu kezeńí. Ár jeńílís maǵan «qaı jerde múlt kettíń, ne jetpedí?» degen sūraqtarǵa jauap ízdeudí úırettí. Sportta da, ūstazdyqta da tabandylyq kerek.
– Búgíngí jastar turaly oıyńyz?
– Búgíngí jastardyń múmkíndígí óte kóp. Bíraq uaqytty baǵalau jaǵy keıde aqsap jatady. Tez nátıje kútetínder kóbeıgen. Al nátıje eshqashan tez kelmeıdí. Osyny túsínse, jastar báríne de jetedí.
– Qandaı qūndylyqtardy bıík qoyasyz?
– Adaldyq, jauapkershílík jáne adamǵa qūrmet. Qansha qıyn bolsa da ar-ūyattan attamau – adamdy ūstap tūratyn eń mańyzdytírek.
– Uaqyt ótken saıyn adamǵa ne mańyzdy bola túsedí?
– Adamnyń artynda qaldyrǵan ízí. Būl – shákírt, eńbek, jaqsy sóz, jaqsy ís. Materıaldyq dúnıeníń bárí uaqytsha, al íz – máńgí.
– Ómíríńízdí bír sóılemmen túıíndeseńíz?
– Adal eńbek abyroı bıígíne kóteredí.