Óńírlík kommunıkatsıyalar qyzmetínde ótken baspasóz konferentsıyasynda Ūlttyq tólem korporatsıyasy (ŪTK) «Tsıfrlyq teńge» jobasyn íske asyrudyń qorytyndylary men 2025–2026 jylǵa arnalǵan damu josparyn tanystyrdy. Departamenttíń bas sarapshysy Ruslan Qońyrbaevtyń aıtuynsha, úsh jyl íshínde 288,1 mıllıard tsıfrlyq teńge shyǵarylǵan.
«Tsıfrlyq teńge – būl ūlttyq valyutanyń úshínshí tsıfrlyq nysany, ol taratylǵan tízílím tehnologıyasyna negízdelgen. Bíz tokenderge negízdelgen úlgí jasap, ekí deńgeılí arhıtekturany íske asyrdyq. Būl degenímíz, sońǵy paıdalanushylarǵa būrynǵydaı ekínshí deńgeılí bankter arqyly qyzmet kórsetíledí. Mańyzdysy – tsıfrlyq teńgede paıyz bolmaıdy, būl engízu barysynda qarjylyq tūraqsyzdyqtyń aldyn aluǵa múmkíndík beredí. Qazír tsıfrlyq teńgení tolyqqandy paıdalanu úshín normatıvtík-qūqyqtyq baza ázírleníp jatyr», – dedí Tsıfrlyq teńge júıesín damytu departamentíníń jetekshí qyzmetkerí Aıgerím Babaǵalıeva.
Qazaqstan Ortalyq bankterdíń tsıfrlyq valyutalaryn (CBDC) engízu boıynsha álemdík kóshbasshylardyń qataryna kíredí. «Tsıfrlyq teńge» jobasy Halyqaralyq valyuta qory (HVQ) men Currency Research sekíldí halyqaralyq ūıymdardyń joǵary baǵasyna ıe boldy.
HVQ-nyń «Tayau Shyǵys pen Ortalyq Azıyadaǵy ortalyq bankterdíń tsıfrlyq valyutalary» atty bayandamasynda Qazaqstan tsıfrlyq teńge boıynsha ekí pılottyq baǵdarlama ótkízgennen keıín óńírdegí eń ozyq eldíń bírí dep tanylǵan. Byltyr joba Leadership in Digital Currencies Adoption (Currency Research) jáne Pioneering CBDC Initiative (CD+BC) halyqaralyq syılyqtaryna ıe boldy.
Joba ekí deńgeılí klassıkalyq ádíspen íske asady: paıdalanushylarmen ózara árekettesu naryq qatysushylary arqyly júzege asady. Platforma taratylǵan tízílím (blokcheın) tehnologıyasyna negízdelgen jáne ashyqtyq pen qauípsízdíktí qamtamasyz etetín tokenızatsıyalanǵan úlgíde jūmys ístemek.Aıgerím Babaǵalıeva tsıfrlyq teńgeníń krıptovalyutalardan aıyrmashylyǵyn da túsíndírdí:
«Kóptegen ūlttyq tsıfrlyq valyutalar krıptovalyuta álemíndegí tehnologıyalar – taratylǵan tízílím men blokcheın negízínde jasalady. Tsıfrlyq teńge de blokcheın tehnologıyasyna súıenedí, ol barlyq operatsıyanyń qauípsízdígí men ashyqtyǵyn qamtamasyz etedí. Alaıda basty aıyrmashylyǵy – tsıfrlyq teńge ortalyqtandyrylǵan memlekettík valyuta sanalady, ony shyǵaru men retteu tolyq Qazaqstan Ūlttyq bankíníń qūzyretínde. Osylaısha, detsentralızdengen jáne tūraqsyz krıptovalyutalarǵa qaraǵanda, tsıfrlyq teńge – senímdí árí zańdy tólem qūraly», – dep atap óttí ol.
2024 jyly «Tsıfrlyq teńge» platformasy ayasynda ekí negízgí baǵdarlamalyq arhetıp engízíldí — tańbalau (maqsatty paıdalanu) jáne holdıng (belgílí bír oqıǵa oryndalǵanda tólem jasau). Osy negízde bírneshe írí stsenarıı júzege asyryldy:
* Ūlttyq qor qarajatyn maqsatty paıdalanu. 2024 jylǵy mausymda tsıfrlyq teńgemen alǵashqy transh audarylyp, onyń 19,7%-y sońǵy jetkízushíge deıín tańbalandy. Būl stsenarıı ınfraqūrylymdyq jobalardy — «Dostyq–Moıynty» jáne «Taldyqorǵan – Úsharal» aralyǵyndaǵy temírjoldy qarjylandyrudyń barynsha ashyq boluyn qamtamasyz ettí.
* Joldardy ortasha jóndeu. Qarjy mınıstrlígí, Industrıya jáne qūrylys mınıstrlígímen bírlesíp, tsıfrlyq teńge arqyly jol jóndeu jūmysyna maqsatty qarjylandyru tetígí engízíldí.
* Tsıfrlyq QQS. Memlekettík kíríster komıtetí, Halyq bankí jáne Bank TsentrKredıttíń qatysuymen tsıfrlyq teńge arqyly QQS ákímshílendíru stsenarııí íske qosyldy. Būl sheshím salyqty qaıtaru protsesín jedeldetíp, baqylau barysynyń kólemín edáuír azaıtty.
* «Auyl amanaty» baǵdarlamasy. Auyl sharuashylyǵy mınıstrlígí jáne «Kókshe» áleumettík kásípkerlík korporatsıyasymen bírlesíp, auyl tūrǵyndaryna tsıfrlyq teńgede auyl sharuashylyǵy malyn satyp alu úshín mıkronesıeleu stsenarııí (holdıng) júzege asty.
* AÓK-degí ınvestıtsıyalyq subsıdıyalar. Auyl sharuashylyǵy mınıstrlígí jáne «QazAgroFınans» AQ bírlesíp, tehnıka men jabdyq satyp alu kezínde tsıfrlyq teńgemen aldyn-ala tólem jasau tetígín engízdí.
2025 jylǵa qaraı júzege asqan stsenarııler ayasynda shyǵarylǵan tsıfrlyq teńge kólemí 288 mlrd teńgege jetíp, tranzaktsıyalar sany 61 myńnan asty.
2025 jyly Ūlttyq tólem korporatsıyasy platformany keńeıtíp, engízílgen stsenarıılerdí ūlǵaıtu jūmysyn jalǵastyrady. Sonymen qatar tsıfrlyq teńgeníń aınalymyna qatysty keshendí qūqyqtyq-normatıvtík bazany qalyptastyryp, zańnamalyq túzetulerdí dayarlau barysy qolǵa alyndy.
Basty baǵyttyń bírí — transshekaralyq tólemderdí damytu. Ūlttyq tólem korporatsıyasy Bíríkken Arab Ámírlígíníń Ortalyq bankímen bírlesíp, Jisr júıesí arqyly tsıfrlyq teńge men tsıfrlyq dırham platformasyn ıntegratsıyalalaıtyn pılottyq jobany íske asyra bastady.
«Tsıfrlyq teńge engízudíń azamattar úshín naqty artyqshylyqtary bar. Bírínshíden, būl – jańa tólem qūraly. Endí azamattarǵa qolma-qol jáne qolma-qolsyz qarajattan bólek, tauarlar men qyzmetter úshín tólem jasaıtyn taǵy bír múmkíndík tudy. Ekínshíden, būl tólem tásílí jańa ınnovatsıyalyq qasıetterge ıe, olar jańa servısterdíń paıda boluyna jol ashady. Mysaly, bíz sharttyq míndettemelerdí avtomattandyru stsenarıılerín ázírlep jatyrmyz. Būl – «Qauípsíz mámíle» stsenarııí, ol taraptardyń táuekelín barynsha azaıtyp, mámíle jasaudy jeńíldetedí. Sondyqtan tsıfrlyq teńge – abstraktílí ūǵym emes, ol bolashaqtaǵy jańa servıster men qarjy salasyndaǵy túbegeılí jańa ónímderdíń negízí», – dedí.
Sonymen qatar «Tsıfrlyq teńge» jobasy tólem júıelerí men eldíń qarjylyq ınfraqūrylymyn damytuǵa baǵyttalǵan basqa bastamalarmen qatar, 13–14 qarashada Almatyda ótetín Central Asia Fintech Summit sammıtíníń negízgí taqyryptarynyń bírí bolady.
Sammıtte jasandy ıntellektíń qarjy júıeleríníń damuyna áserí, tólem sheshímderíníń bolashaǵy jáne óńírdíń fınteh qauymdastyǵyn qandaı ınnovatsıyalar kútíp tūrǵany talqylanbaq. Būl qarjy sektoryndaǵylarǵa tájírıbe arttyryp, zamandyq trendtermen tanysuǵa tamasha múmkíndík.
