Bíreuler ómírge kelgen kúnímen qūttyqtaǵandardy quana qabyldasa, endí bíreuler mazasyzdanyp, típtí telefonyn óshíríp tastaıdy. Qalaı desek te, aramyzda būl kúnge múlde beıjaı qaraıtyn adam joq. Nelíkten bíz óz tuǵan kúnímízge ártúrlí qaraımyz? Būl kózqaras není ańǵartady?
«Ákem meníń dúnıege kelgenímdí estígen sátte bírden dúńgírshekke baryp, sol kúngí barlyq gazetterdí bír buma etíp satyp alypty - būl sol kúnníń “estelík suretí” íspettí. Yaǵnı men ómírge kelgen sátte álemde qandaı jańalyqtar boldy, ol kún tarıhta qandaı datamen baılanysty degen sıyaqty jyly estelík men úshín, álí kúnge deıín sol syılyqty kózímníń qarashyǵyndaı saqtap kelemín», deıdí 48 jastaǵy keıípker.
Tuǵan kún - jalǵyz árí qaıtalanbas kún. Kún, aı, jyl - osy erekshe úılesím bízdíń jaryq dúnıege kelgen sátímízdí belgílep, búkíl ǵūmyrymyzǵa serík bolady. Óz esímímízdíń áuení sekíldí, būl kún de bíz úshín aıryqsha, típtí eń tereń, íshkí mánge toly. Endeshe oǵan eshqaısymyzdyń beıjaı qaramaıtynymyz tańǵalarlyq emes.
Tuǵan kúnímízde bíz ne oılaımyz?
«Baıqasam, tuǵan kúním jaqyndaǵan saıyn típtí bírneshe apta būryn-aq ísterímde bír túsíníksíz qarbalas bastalyp, kóńíl kúıím de būzylady, deıdí 32 jastaǵy keıípker. Bálkím, men jalpy merekelerdí ūnatpaıtyn shyǵarmyn, típtí Jańa jylda da kóbíne bír jaqqa ketíp qaluǵa tyrysamyn, ylǵı osy uaqytta tírlígímníń qıyuy qashatyn bolǵasyn ba, tuǵan kúnímde quana almaımyn...»
Merekení atap ótudí qalamau (ásírese óz tuǵan kúníńdí) kóbíne ómírde sheshílmeı júrgen mańyzdy sūraqtardyń bar ekenín ańǵartady. Bíz ol turaly oılaudan qashamyz nemese jauap taba almaımyz. Osy tūrǵydan alǵanda, tuǵan kún shyn mánínde Jańa jylǵa ūqsaıdy, ol da jańa ómírlík kezeńníń bastauy íspettí.
«Būl kún bízge óz ómírímízge esep beríp, aldaǵy josparymyzdy qūruǵa múmkíndík beredí, deıdí geshtalt terapevt Inna Shıfanova. - Bíreuler úshín mūndaı íshkí jūmys alǵa ūmtyluǵa serpín berse, endí bíreulerdí mūńǵa batyruy múmkín».
Būl - túsíníktí jaıt: jospary oryndalǵan adam tuǵan kúní kóbírek quanady, al sátsízdíkke ūshyraǵandar kerísínshe kúızelíske túsuí múmkín. Bíraq onyń da paıdasy bar. «Ókíngen nársemízdí túsínu není qalaǵanymyzdy túsínu degen sóz, deıdí terapevt. - Eger ol armandar álí de bízdíń kókeıímízde tūrsa, júzege asyrudyń jańa joldaryn ízdeı alamyz».
Būl kún bízge ómírdíń toqtausyz qozǵalysyn moıyndatuǵa májbúr etedí. Bíraq bárí bírdeı ózgeríske daıyn emes. Sol sebeptí «men otyz jasymdy jyl saıyn atap ótemín» degen ázílder de jıí aıtylady. Eger Jańa jylda bíz bárímíz bírge jańa kezeńge qadam bassaq, tuǵan kúnímízde būl qadamdy jalǵyz ózímíz jasaıtyndaı sezínemíz. Al ózgeler bízden bír kún būrynǵy ornynda qalǵandaı kórínedí. Árıne, būl - ıllyuzıya. Bíraq ol típtí dostar ortasynda júrsek te jalǵyzdyq sezímín kúsheıtuí múmkín.
Bíz tek óz sheshímderímíz arqyly taǵdyrymyzǵa áser ete alatynymyzdy túsíngende ǵana shyn mánínde eseıemíz.
Keıbír adamdardy tuǵan kúní «qalaı qarsy alsań, solaı ótkízesíń» degen sením de mazalaıdy. Kádímgí kesh oıdaǵydaı ótpese, oǵan asa mán bermeımíz. Al óz tuǵan kúnímízde bírdeńe dūrys bolmaı qalsa, keıde ony búkíl keler jyldyń sátsízdígíne balap, qatty uaıymdaımyz.
«Būl balalyq shaqqa tán magıyalyq oılaudyń áserí, deıdí Inna Shıfanova. - Bíz tek ózímízdíń sheshímderímíz taǵdyrymyzǵa áser etetínín túsíngende ǵana eseıemíz».
Syılyqtar, qūttyqtaular, jaqyndardyń basqosuy, ízgí tílekter... Bala kezde bíz úshín álem sheksíz árí máńgí kórínedí: ol bízden būryn da bolǵan, bízden keıín de bola beredí. Bíraq tuǵan kún - ómír men ólímníń arasyn jalǵaıtyn erekshe belgí..
Shynynda da, mereke kóbíne ūjymdyq kóńíl kóterumen baılanysty. Áríptester, dostar, tuystar tuǵan kúnímízdí olarmen bírge ótkízedí dep kútedí. Keıbíreuler úshín būl - quanysh, óıtkení jaqyndarmen júzdesu - eń úlken baqyt.
«Ádette qonaq shaqyrudy ekstravertter ūnatady, deıdí Inna Shıfanova. - Bíraq eger būl tek nıet emes, barsha nazardyń ortasynda boluǵa degen mūqtajdyq bolsa, onda būl kúndelíktí ómírde jetíspeıtín kóńíldíń ornyn toltyru amaly».
Al keıbíreuler úshín basty róldíń ózí auyr. Bíreuler tuǵan kúnínde aınalasynan tosynsyı kútedí. Būl - bala kezdegí áserdíń jańǵyryǵy. Ol kezde barlyq “ǵajaıypty” ata-anamyz jasaıtyn. Tuǵan kún - adamnyń qanshalyqty eseıgeníne de synaq: bíz qanshalyqty ózímízge de, ózgelerge de qamqor bola alamyz?
Eń mańyzdysy būl kúndí qalaı ótkízetínímízdí ózímíz sheshu. Tańdau sanaly boluy tıís: bíz ony óz erkímízben jasaǵanymyzdy túsínuímíz kerek.
Tuǵan kún jáne stereotıpter
«Shtamptardy jek kóremín, sondyqtan tuǵan kúndí toılamaımyn!» deıdínder de kezdesedí. Keıbíreu būl merekeníń qonaqtar, tort, gúlder... sıyaqty jattandy stsenarııí úshín narazy.
Alaıda dástúrdíń de mańyzy bar. Qaıtalanu tūraqtylyq sezímín beredí, al belgílí tártíp jauapkershílík pen mazasyzdyqty azaıtady. Tuǵan kún - adamǵa kem degende jylyna bír ret maqtau estuge zańdy múmkíndík beretín kún.
Keıde bíz maqtaulardyń shynaıylyǵyna kúmándanamyz. Bíraq «asyra aıtylǵan bolsa da, onyń astarynda shyndyq joq degen sóz emes».
Būl kún ózín-ózí baǵalaudy arttyruǵa múmkíndík beredí. Bíz ózímíz turaly jaqsy sózderdí qabyldaudy úırenemíz.
Būl kúngí kóńíl kúıímíz ómírdegí basty qūndylyqtarymyzǵa baılanysty. Eger jastyq pen sūlulyqty bárínen joǵary qoısaq, uaqyttyń ótíp bara jatqany da kóńílge qayau túsíredí.
«Dene qartayady, būl tabıǵı nárse, bíraq bíz tek deneden tūrmaımyz. Tuǵan kún - ruhanı dúnıege keludíń de belgísí» deıdí geshtalt-terapevt maman.
Būl merekege bízdíń otbasylyq tarıhymyz da áser etedí. Balalyq shaqta tuǵan kún qalaı ótetín? Qandaı syılyqtar beríletín? Sonymen qatar, beısanadaǵy estelíkter de mańyzdy.
Eger adam tuǵan kúnín ūnatpasa, onyń dúnıege kelu jaǵdaıyna nazar audaru kerek. Múmkín, ol ata-anasy "kútpegen" bala bolǵan shyǵar nemese onyń tuuy qıyn jaǵdaılarmen tūspa-tūs kelgen shyǵar.
Jyl saıyn būl kún bízge óz ómírímízdíń mánín qaıta qarauǵa múmkíndík beredí.
Osy kúní bíz ózímízge eń mańyzdy sūraqtardy qoyamyz: jalǵyzbyz ba, álde jaqyndarymyz bar ma? Ne ístedík, ne ísteımíz? Ómírímízdíń mání qandaı? Bíraq bír nársení ūmytpau kerek: alǵashqy tuǵan kúnímízde bíz eshteńení ózgerte almasaq, endí ár kelesí tuǵan kúnímízde ómírmen óz sharttarymyz boıynsha qaıta qauyshuǵa qūqylymyz.
Mereke kúní dúnıege kelgender
Keıde mūndaı adamdar «tuǵan kúnsíz qalǵandaı» kórínedí. Bíraq shyn mánínde kerísínshe: olar ózderíníń jeke merekesín búkíl álem toılap jatqandaı sezínedí. Būl olardyń ózín-ózí baǵalauyna, típtí taǵdyryna da áser etuí múmkín.
Psıholog Albert Harrısonnyń zertteuínshe, AQSh-taǵy kóptegen tanymal tūlǵalar mańyzdy merekelerdíń qarsańynda nemese dál sol kúnderí tuǵan.
Onyń píkírínshe, ata-analar balanyń tuǵan kúnínen erekshe mán kóríp, sony oǵan beısanaly túrde jetkízedí. Mysaly, Táuelsízdík kúní tuǵan balada otanshyldyq sezím kúshtírek boluy múmkín. Al būl onyń ómír jolyna yqpal etíp, tabysqa jeteleuí yqtımal.
P.S Qazaqstannyń memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta qaǵıdasy boıynsha ózíníń tuǵan kúnínde eshqandaı saltanatty ís-sharalar ótkízbeıdí, tuǵan kúnín de toılamaıdy.