Qazírgí qoǵamǵa ruhanı baǵdar qajet, dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Úlkenderdí qūrmetteu – qazaq halqynyń eńtereń, árí qasterlí dástúrleríníń bírí. Ejelden aǵa buyn danalyqtyń, ómírlík tájírıbeníń, ruhanı qūndylyqtar men otbasy tarıhynyń saqtaushysy bolyp kelgen. Úlkenge qūrmet kórsetu arqyly ar-namys, ūyat, jauapkershílík jáne Otanǵa degen súıíspenshílík tárbıelengen.
Qazaqta «Qarıyasy bar úıdíń qazynasy bar» degen maqal bar. Būl qazyna – jastarǵa dūrys sheshím qabyldauǵa kómektesetín bílím, ómírlík tájírıbe, ízgí keńes pen bata.
Búgínde álem jańa tehnologıyalar men tsıfrlandyrudyń yqpalymen qarqyndy ózgeríp jatqan kezde, atalmysh dástúrdíń mańyzy būrynǵydan da arta túsude. Qazírgí qoǵamǵa ruhanı baǵdar qajet. Al, aǵa buyn jastarǵa otbasyn qūrmetteudí, eńbekqorlyqty, adaldyqty, otansúıgíshtíktí jáne óz mádenıetíne degen qūrmettí jetkíze alady.
Úlkenderdí qūrmetteu tek sózben ǵana aıqyndalmaıdy. Ol qamqorlyqtan, kóńíl bóluden, kómektesuge, tyńdauǵa, qoldauǵa daıyn boludan, qart adamnyń qadír-qasıetín saqtaudan kórínedí. Osyndaı qarym-qatynas qoǵamdy myqty árí bírtūtas etedí.
Qazaqstanda aǵa buynǵa qūrmet mádenıetín damytuǵa erekshe kóńíl bólínedí. Belsendí ūzaq ómír súru ortalyqtary qūrylyp, qart adamdardy qoldau baǵdarlamalary íske asyryluda, volonterlík qozǵalys damyp keledí. Mūnyń bárí egde jastaǵy adamdardyń belsendí bolyp qaluyna, óz bílímderímen bólísuíne jáne qoǵamdyq ómírge qatysuyna múmkíndík beredí. Ūlttyq qūndylyqtardy saqtau – quatty eldíń negízí. Úlkenderdí qūrmetteu – jaı ǵana ádemí dástúr nemese ótkenge oralu emes, alǵa qaraı qadam basu. Būl – qoǵamnyń kemeldígíníń kórsetkíshí, óz tarıhyn, mádenıetín, bolashaǵyn saqtau. Sonymen qatar, halyqtyń bírlígín qamtamasyz etuge, ūrpaqtar sabaqtastyǵyn nyǵaıtuǵa, laıyqty azamattardy tárbıeleuge kómektesetín adamgershílík zańy.
Qazírgí uaqytta Qazaqstan qoǵamy tereń áleumettík jáne mádenı ózgeríster kezeńín bastan ótkerude. Tehnologıyalardyń jedel damuy, ómír qarqynynyń joǵarylauy, urbandal, jahandyq mádenıettíń yqpaly ūrpaqtar arasyndaǵy qarym-qatynasty bírtíndep ózgertude. Egde jastaǵy adamdar barǵan saıyn kóńíl men nazardyń jetíspeushílígín sezínedí, al jastar úlkenderdíń ómírlík tájírıbesíníń qūndylyǵyn árdaıym túsíne bermeıdí. Sondyqtan aǵa buyndy qūrmetteu dástúrín jańǵyrtu qazírgí qoǵamnyń mańyzdy míndetteríníń bíríne aınalyp otyr.
Dástúrdí tek úndeuler arqyly jańǵyrtu múmkín emes. Oǵan otbasynyń, mekteptíń, qoǵamdyq ūıymdardyń, memlekettíń jáne aǵa buyn ókílderíníń bírlesken jūmysy qajet. Eń aldymen, otbasynyń tárbıelík rólín qaıta kúsheıtu kerek. Ata-analar óz úlgísímen balalarǵa ata-ájelerge qūrmetpen qaraudy kórsetíp, qamqorlyqqa, alǵys aıtuǵa jáne jauapkershílíkke úıretuí tıís.
Bílím beru júıesíníń de rólí zor. Mektepterde halyq tarıhyn, dástúrlerín, Abaıdyń, Ybyraı Altynsarınníń jáne basqa da aǵartushylardyń shyǵarmalaryn zerdeleuge kóbírek kóńíl bólu, ūlttyq mádenıet pen Qazaqstan táuelsízdígín saqtaudaǵy aǵa buynnyń rólí turaly aıtu qajet. Oqushylardyń eńbek ardagerlerímen, ǵalymdarmen, pedagogtermen, ınjenerlermen, mádenıet qaıratkerlerímen kezdesulerí ómírín qoǵamǵa qyzmet etuge arnaǵan adamdarǵa degen qūrmettí qalyptastyruǵa kómektesedí.
Belsendí ūzaq ómír súru ortalyqtarynyń mańyzy erekshe. Olar egde jastaǵy adamdardyń densaulyǵy men belsendílígín saqtauǵa kómektesíp qana qoımaı, tájírıbení jas ūrpaqqa jetkízuge jaǵdaı jasaıdy. Jastar men aǵa buynnyń bírlesken jobalary ūrpaqtar baılanysyn nyǵaıtyp, ózara qūrmet sezímín tárbıeleıdí.
Būqaralyq aqparat qūraldary men áleumettík jelíler de úlkenderge qamqorlyq kórsetudíń jaǵymdy úlgílerín belsendí túrde nasıhattap, ūlttyq dástúrler saqtalǵan otbasylardyń tarıhyn aıtyp, meıírímdílík, qaıyrymdylyq jáne ūrpaqtar sabaqtastyǵy qūndylyqtaryn qoldauy tıís.
Óz úlkenderín qadírleıtín qoǵam tarıhı jadyn saqtaıdy, ruhanı qūndylyqtaryn nyǵaıtady,laıyqty jas ūrpaqty tárbıeleuge berík negíz qalaıdy. Otbasyny, qoǵamdy, memlekettí myqty etetín de – ūrpaqtar sabaqtastyǵy.
Árbír halyq ózíníń tarıhı jadymen, ruhanı qūndylyqtarymen, ūrpaqtar sabaqtastyǵymen kúshtí. Qazaq halqy úshín úlkenderdí, olardyń eńbegí men ómír jolyn qūrmetteu árdaıym eń mańyzdy adamgershílík dástúrlerdíń bírí boldy. Búgínde būl dástúr erekshe mánge ıe, óıtkení adal, jauapty, eńbekqor árí Otanyn súıetín «Adal azamatty» tárbıeleu kóp jaǵdaıda osyǵan baılanysty.
Sondyqtan «Adal azamat» ıdeyasy otbasynan –ata-anany, ūstazdardy, eńbek ardagerlerín jáne barlyq aǵa buyn ókílderín qūrmetteuden bastalady.
Qūrmet atmosferasynda tárbıelengen jas azamatqa adal azamat, jauapty qyzmetker, óz elíníń naǵyz patrıoty bolu ońaıyraq.
Qalalyq ardagerler keńesí tóraǵasy orynbasarynyń píkírínshe, 266 myńnan astam zeınetker tūratyn Almaty qalasy (olardyń 160 myńy – 70 jasqa deıín, 106 myńy – 100 jasqa deıín jáne 32 zeınetker – 100 jastan asqan) aǵa buynǵa qūrmet tek dástúrlermen ǵana emes, zamanauı tsıfrlyq tehnologıyalarmen de qoldau tabatyn Qazaqstannyń pılottyq qalasyna aınala alady.
Bíz «Ūrpaqtar baılanysy» tsıfrlyq platformasyn qūrudy ūsynamyz.
Būl – egde jastaǵy adamdar óz bílímí men tájírıbesín ūsyna alatyn; jastar tálímger taba alatyn; mektepter men joǵary oqu oryndary eńbek ardagerlerín, dárígerlerdí, pedagogterdí, ınjenerlerdí kezdesulerge shaqyra alatyn; aǵa buynnyń ómírlík tájírıbesíníń elektrondyq bankí qalyptastyrylatyn bíryńǵaı qalalyq platforma.
Egde jastaǵy adamdarǵa arnalǵan JI-kómekshíní engízu.
Jasandy ıntellektí dárí-dármek qabyldau men dárígerge barudy eske sala alady; emhanaǵa jazyluǵa kómektesedí; memlekettík qyzmetterdí qarapaıym tílmen túsíndíredí; qazaq jáne orys tílderíndegí sūraqtarǵa jauap beredí; qajet bolǵan jaǵdaıda adamdy tuystarymen nemese áleumettík qyzmettermen baılanystyrady.
Almaty qalasynyń elektrondyq «Danalyq kítabyn» qūru
Ardagerlerdíń, mūǵalímderdíń, dárígerlerdíń, ınjenerlerdíń, ǵalymdar men mádenıet qaıratkerleríníń áńgímelerín jazyp alu. Jasandy ıntellektí jazbalardy qazaq jáne orys tílderíne audaryp, taqyryptar boıynsha ízdeu jasap, mektepter men unıversıtetterge arnalǵan oqu materıaldaryn ázírleı alady.
Tsıfrlyq volonterlíktí damytu
Mobıldí qosymsha arqyly jastar egde jastaǵy adamdarǵa sauda jasauǵa, emhanaǵa bírge baruǵa, smartfon men kompyuterdí paıdalanudy úıretuge, shaǵyn tūrmystyq tapsyrmalardy oryndauǵa kómektese alady. Qatysqany úshín qoǵamdyq yntalandyru júıesín qarastyruǵa bolady.
«Aqyldy» belsendí ūzaq ómír súru ortalyqtaryn qūru
Jeke dene belsendílígí baǵdarlamalaryn íríkteu, densaulyqqa tónetín táuekelderdí baǵalau, tamaqtanu jónínde ūsynymdar beru jáne qyzyǵushylyqtar boıynsha bílím beru kurstaryn ūıymdastyru úshín jasandy ıntellektíní paıdalanu.
Aǵa buynǵa arnalǵan múmkíndíkterdíń elektrondyq kartasyn qūru
Almatynyń ınteraktıvtí kartasynda aqsaqaldar keńesterín, Belsendí ūzaq ómír súru ortalyqtaryn, volonterlík ūıymdardy, egde jastaǵy adamdarǵa arnalǵan ís-sharalardy, tegín zańgerlík jáne medıtsınalyq konsultatsıyalardy belgíleuge bolady.
«Tsıfrlyq tálímger» jobasyn íske asyru
Árbír oqushyǵa nemese studentke aǵa buyn ókílímen qarym-qatynas jasau jobasyna qatysudy ūsynuǵa bolady. Jastar tsıfrlyq tehnologıyalardy meńgeruge kómektesedí, al úlkender ómírlík jáne kásíbı tájírıbesín jetkízedí. Būl ūrpaqtar arasyndaǵy naǵyz bílím almasuǵa aınalady.
Osy jáne basqa da máselelerdí Qarttar aılyǵy qarsańynda qala jūrtshylyǵymen talqylaǵymyz keledí.
Serík Qūrmanǵalıev,
Almaty qalasy ardagerler keńesí tóraǵasynyń orynbasary