Kez kelgen salanyń damuy onyń alǵashqy kóshbasshylary men dara tuǵan sheberleríníń eńbegímen ólshenedí. Sportta da dál solaı. Qazaqstan atyn álemge tanytyp júrgen sańlaqtar az emes. Talaı jylǵy tabandy eńbek pen tógílgen ashchy terdíń arqasynda halyqaralyq arenada jarqyrap kóríngen názík jandylardyń tabysy típten ólsheusíz. Aqshamnews.kz osy joly dál sondaı ruhty, eńbekqor árí tabandy jetí sportshy qyzdyń ómír jolyna, jeńísteríne jáne el sportyna qosqan úlesíne sholu jasaıdy. Olar - Sabına Altynbekova, Nazym Qyzaıbaı, Zarına Dıyas, Jansaya Ábdímálík jáne Ábıba Ábujaqynova, Balausa Mūzdyman jáne Elızabet Tūrsynbaeva.
Sūlu da symbatty sportshy
Sabına Altynbekova - qazaq voleıbolynyń aıqyn árí jaryq jūldyzy, el atyn halyqaralyq arenada tanytqan sportshy. 1996 jyly 5 qarashada Aqtóbe qalasynda dúnıege kelgen Sabına erte jastan sportqa qyzyǵushylyq tanytty. Daryndy balalarǵa arnalǵan ınternatta oqyǵan ol 14 jasynan voleıbolǵa den qoyady. Alǵashqy kluby - "Kazhrom", mūnda ol kapıtan bolyp, komandaǵa jetekshílík ettí. Al 16 jasynda "Almatınochka-Almaty" klubyna auysyp, Anatolıı Dyachenkonyń jetekshílígímen jattyǵyp, kásíbı mansabyn jańa deńgeıge shyǵardy.
Sabına halyqaralyq deńgeıde de ózín dáleldegen sportshy. Ol Japonıyadaǵy GSS Sunbeams klubynda kún saıyn segíz saǵattyq qarqyndy jattyǵulardan ótíp, tehnıkalyq sheberlígín shyńdady. Keıín BAÁ-níń Al Wasl klubyna auysyp, 2022–2023 jyldary Arab lıgasynyń chempıony atandy. 2020 jyly Italıyadaǵy Volalto Caserta klubynda óner kórsetuge múmkíndík aldy, alaıda qarjylyq sebeptermen kelísímshart uaqytynan būryn toqtatyldy.
Sabınanyń halyqaralyq arenadaǵy tanymaldyǵy tek sporttyq jetístíkterímen ǵana shektelmeıdí. 2014 jyly Taıbeıdegí Azıya jasóspírímder chempıonatynda onyń sūlulyǵy men erekshe harızmasy jūrt nazaryn audaryp, ony japondyq anıme keıípkeríne teńegen edí. Sol kezeńnen bastap Sabına ınternet-jūldyzǵa aınaldy. 2021 jyly álemdegí eń tanymal úsh voleıbolshynyń qatarynan oryn aldy, būl onyń kásíbı bedelín taǵy bír dáleldedí.
Jeke ómírí men sport arasyndaǵy tepe-teńdíktí saqtaǵan Sabına 2020 jyly shańyraq kóteríp, 2021 jyly ana atandy. Degenmen, ol sportty tastamady jáne 2025 jylǵy qyrkúıekten bastap "Astana" komandasynda jańa serpínmen óner kórsetíp keledí.
Sabına Altynbekova – voleıbolshy ǵana emes, eldíń maqtanyshy, halyqaralyq arenadaǵy qazaq qyzdarynyń beınesí, sport pen sūlulyqty úılestírgen dara tūlǵa.
Qazaq áıelder boksynyń sımvoly
Áıelder boksynyń shynaıy sımvolyna aınalǵan Nazym Qyzaıbaı - qazaq qyzdary arasynan shyqqan tūńǵysh álem chempıony. Ol 1993 jyly 14 qyrkúıekte Almaty qalasynda dúnıege kelgen.
Nazymnyń esímí áuesqoı boks álemínde erte tanyldy. Ol álem bírínshílíkteríndegí eń alǵashqy júldesín 2012 jyly ıelengen. Qytaıdyń Tsınhuandao qalasynda ótken álem chempıonatynda Qyzaıbaı qola júldeger atandy.
Araǵa ekí jyl salyp Nazymǵa álem chempıonatynyń altyny būıyrdy. 2014 jyly Ońtústík Koreyanyń Chedju qalasynda ol 48 kelí salmaqta álem chempıony atandy. Būl bokstan qazaq qyzdary enshílegen álemdík synnyń alǵashqy altyny bolatyn.
Al 2024 jyly otyz jasynda Nazym Qyzaıbaı alǵash ret baǵyn Olımpıada oıyndarynda synap kórdí. Frantsıyada ótken Parıj olımpıadasynda ol 50 kelí salmaqta synǵa túsíp, jartylaı fınalda bokstan álem jáne Azıya oıyndarynyń chempıony, qytaılyq qarsylasyna ese jíberíp aldy. Osylaısha, alǵashqy Olımpıadadan "qolamen" qaıtty.
Al 2025 jyly Serbıyada ótken álem bírínshílígínde úshínshí ret altyn alyp, ózíníń naǵyz ańyz sportshy ekenín dáleldedí. Osy jeńísterí arqyly Nazym Qazaqstan tarıhyndaǵy eń tabysty áıel boksshyǵa aınaldy.
2024 jyly Parıj Olımpıadasynda 50 kelíge deıíngí salmaqta synǵa túsken Qyzaıbaı jartylaı fınalda qarsylasyna ese jíberíp, qola medal jeńíp aldy. Būl - qazaq boksshy qyzdary úshín úlken beles. Olımpıadadan keıín ol Qazaqstan áıelder qūramasynyń kapıtany bolyp saılandy.
Nazym Qyzaıbaı – rıngte de, odan tys ómírde de qaısar mínezímen, eńbekqorlyǵymen, tabandylyǵymen tanylǵan tūlǵa. Onyń ár jetístígí qazaq qyzdarynyń álemdík arenadaǵy bedelín bıíktetíp keledí.
Qazaq boksynyń jańa jūldyzy
Balausa Mūzdyman. Ol keıíngí jyldary qazaq áıelder boksynyń damuyna serpín beríp, jankeshtí mínezímen, tehnıkasymen erekshelengen sūlu da symbatty sportshy. 1997 jyly Almaty oblysy Aqshı auylynda dúnıege kelgen ol bala kezínen alǵyr bolyp ósken. Mekteptí "Altyn belgímen" ayaqtaǵan Balausa bastapqyda hırurg boludy armandap, Almatydaǵy S.J. Asfendıyarov atyndaǵy Qazaq ūlttyq medıtsına unıversıtetíne túspek bolǵan. Alaıda mektep bítírgen soń AQSh-taǵy oqu-jattyǵu jıynyna ketken kezínde ata-anasy onyń sporttyq jolyna kedergí keltírmeu úshín qūjattaryn Sport jáne turızm akademıyasyna tapsyrǵan.
Boksqa 13 jasynda kelgeníne bír jyl ótkende ol Qazaqstannyń jasóspírímder arasyndaǵy chempıony atandy. Taǵy bír jyldan keıín jastar arasyndaǵy álem chempıonatynyń "altynyn" jeńíp alyp, qazaq sportynda jańa esímníń jarq etkenín kórsettí. Keıín eresekter arasynda da júldelí oryndar alyp, joǵary deńgeıdegí sportshy retínde qalyptasty.
Qazír Balausa 54 kelí salmaqta óner kórsetíp, Qazaqstan ūlttyq qūramasynyń úmítkerlerí qatarynda júr.
Kásíbı bokstaǵy mansaby da qyzyqqa toly. Balausa 2017 jyly AQSh-taǵy qarsylasy Teneısha Uestí jeńíp, kásíbı rıngte debyut jasady. Alaıda odan keıín alty jyl boıy kásíbı boksta boı kórsetpedí. Tek 2023 jyly qaıta rıngke oralyp, jerlesí Zuhra Israılovany ūtyp, ekínshí jeńísíne qol jetkízdí.
2024 jyly Balausa WBA Asia tıtulyn jeńíp alyp, kásíbı deńgeıde bírínshí belbeuíne qol jetkízdí. Al 2025 jyly Almatyda ótken boks keshínde Úndístan ókílí Mamta Sınghpen jolyǵyp, UBO tūjyrymy boıynsha ekínshí jeńíl salmaqta álem chempıony ataǵyn sarapqa saldy. On raundqa josparlanǵan aıqasty tórtínshí raundta , qazaqstandyq sportshy qarsylasyn tehnıkalyq nokautpen toqtatyp, kásíbı mansabyndaǵy toǵyzynshy jeńísíne jettí. Osylaısha, Balausa Mūzdyman óz mansabynda alǵash ret álem chempıony atandy.
Balausanyń úlken armany – Qazaqstannyń áıelder boksyn damytu, álemge tanytu jáne shyn mánínde óz elíníń atyn shyǵaru. Ol "Álem qazaq boksynan tek GGG-dí ǵana emes, búkíl Qazaqstan boks mektebín tanuy kerek" dep esepteıdí.
Qazaqstan tennısíníń názík te qaısar mínezdí ókílí
Zarına Dıyas - halyqaralyq tennıs arenasynda Qazaqstannyń atyn asqaqtatyp kele jatqan daryndy sportshylardyń bírí. Ol 1993 jyly Almaty qalasynda dúnıege keldí. Bala kezínde otbasymen Chehıyaǵa kóshíp, Pragada ornalasqan áıgílí "Sparta" akademıyasynda tálím aldy. Dál osy jerde onyń kásíbı tennıs joly qalyptasyp, bolashaq chempıonnyń alǵashqy qadamy bastaldy.
Zarına 9 jasynan bastap halyqaralyq jarystarda kózge túsíp, Prague Open jáne RPM Junior Open turnırlerínde top jardy. Tabıǵı talanty men tabandylyǵy ony jasóspírímder arasynda eń úmít kúttíretín sportshylar qataryna qosty.
Onyń mansabyndaǵy eń jarqyn sátterdíń bírí - 2010 jylǵy Kreml kubogy. Būl turnırde ol álemníń úzdík tennısshíleríníń bírí, serbıyalyq Elena Yankovıchtí jeńíp, shyn mánínde úlken sensatsıya jasady. Keıín Australian Open, Wimbledon, US Open jáne French Open jarystarynda bírneshe raundqa ótíp, Qazaqstan áıelder tennısíníń jańa deńgeıge kóteríluíne yqpal ettí.
2011 jyly ıyǵyna jasalǵan auyr operatsıya mansabyna qauíp tóndírgenímen, Zarına tabandylyq tanytyp, kortqa qaıta oraldy. 2018 jyly Maıamı turnırínde Svetlana Kuznetsovany, 2019 jyly Gıfuda Lyan En Shuony ūtyp, óz deńgeıín taǵy bír dáleldedí. 2020 jyly Gonkongtaǵy ITF turnırínde kezektí tıtulyn jeńíp aldy.
Qazaqstan atynan óner kórsetudí sanaly túrde tańdaǵan Zarına eshqashan jeke ómírín jarıyalap, jahanǵa jar salǵan emes. Sportqa adaldyǵy, eńbekqorlyǵy, tártíbí men shydamdylyǵy - onyń basty erekshelíkterí. Sonyń nátıjesí retínde ol álemdík reıtıngtíń úzdík 100 qataryna alǵash ret 2014 jyly engen.
Juyrda Zarına Japonıyanyń Takasakı qalasynda ótken turnırdíń 1/8 fınalynda Ońtústík Koreya sportshysy So Hyon Pakty 6:4, 7:6 esebímen ūtyp, taǵy da óz sheberlígín kórsettí.
Zarına Dıyas - Qazaqstan tennısí tarıhyndaǵy erekshe oryn alatyn, oıyny myqty, talanty dara sportshy. Onyń árbír jeńísí - el sportynyń bedelín bıíktetíp kele jatqan úlken eńbek jemísí.
Qazaq shahmatynyń jańa dáuírín ashqan dara talant
Jansaya Ábdímálík - álem shahmatyndaǵy eń jarqyn jūldyzdardyń bírí, Qazaqstan tarıhynda alǵash bolyp "halyqaralyq grossmeıster" ataǵyn ıelengen áıel. Alǵashqy jattyqtyrushysy árí tíregí - ákesí Danıyar Ashırov.
Jansayanyń shahmattaǵy talanty óte erte baıqaldy. Bar bolǵany alty jasynda Almaty qalasynyń 8 jasqa deıíngí qyzdar arasyndaǵy chempıonatynda jeńíske jetíp, alǵashqy tıtulyn ıelendí. Bír jyldan soń Qazaqstan chempıony atanyp, Ukraınadaǵy halyqaralyq turnırde altyn medal alyp, bírínshí razryad normasyn oryndady.
2008 jyl - onyń jūldyzy jarqyraǵan kezeń. Jansaya Qazaqstannyń absolyut chempıony atanyp qana qoımaı, Iranda Azıya chempıony bolyp, Qazaq shahmat tarıhyndaǵy eń jas qūrlyq chempıony atandy. Al Vetnamda ótken álem chempıonatynda 10 ūpaı jınap, 8 jasqa deıíngí álem chempıony ataǵyn jeńíp aldy.
Óse kele ol jasóspírímder jarysynda da erekshe jetístíkterge jettí. 2010 jyly - FIDE sheberí, 2011 jyly – álem chempıony jáne halyqaralyq master atandy. 2013 jyly 20 jasqa deıíngí álem bírínshílígínde kúmís júlde alyp, Chehıyadaǵy erler turnırínde top jardy.
2014 jyl Jansaya úshín tarıhı kezeń boldy. Ol FIDE-den halyqaralyq grossmeıster-áıel ataǵyn alyp, áıelder reıtıngíníń úzdík júzdígíne endí. Sol jyly álemníń eks-chempıony Anatolıı Karpovtyń ózí qatysqan shahmat akademıyasynyń ashyluy - onyń bedelíníń jáne talantynyń moıyndaluy edí.
Jansayanyń mansaby odan árí qarqyndy damydy. 2016 jyly Qazaqstan chempıony atandy. 2017 jyly - Qazaqstan tarıhynda alǵash bolyp áıelder arasynan erlerdíń halyqaralyq masterí ataǵyn ıelendí. Sol jyly AQSh-ta ótken World Open turnırínde grossmeısterlík normany oryndap, 20 jasqa deıíngí álem chempıony atandy. 2018 jyly barlyq úsh grossmeısterlík normany tolyq oryndap shyqty.
2021 jyly Gıbraltardaǵy áıelder Gran-prıínde jeńíske jetíp, halyqaralyq grossmeıster ataǵyn tolyqtaı resmı ıelendí. Būl jetístík - álemdík shahmattaǵy qazaq qyzynyń bıík mártebesín aıqyn kórsettí.
2022 jyly Germanıyanyń OSG Baden-Baden komandasymen bírge áıelder Bundeslıgasynyń chempıony atandy. Shahmattan bólek, ol jas buynǵa qoldau kórsetíp, elímízde shahmat mektebín damytuǵa erekshe úles qosyp keledí. 2025 jyly Jezqazǵanda Qazaqstandaǵy eń írí shahmat akademıyasyn ashuy - sonyń dálelí.
Byltyr tūrmys qūrǵan Jansaya 2025 jyly ana atanyp, qazír bala kútímíne baılanysty demalysta. Degenmen ol shahmattan alystaǵan emes, elímízdíń jastarymen jūmys ístep, jańa chempıondardy tárbıeleuge atsalysuda.
Jansaya Ábdímálík - qazaq sportynyń jańa tolqynyna shabyt syılaǵan, álemdík deńgeıdegí ıntellektual tūlǵa. Onyń jeńísterí – tabandylyqtyń, darynnyń jáne asqan eńbekqorlyqtyń kórínísí.
Qazaq dzyudosynyń jarqyn jūldyzy
Ábıba Ábujaqynova – Qazaqstannyń dzyudo tarıhyndaǵy jarqyn tūlǵa, álemdík arenada el namysyn bıíkke kótergen sportshy. 1997 jyly dúnıege kelgen Ábıba 48 kelíge deıíngí salmaqta óner kórsetedí. Ol ózíníń tabandylyǵy men eńbekqorlyǵy arqyly Qazaqstan áıelder dzyudosynyń kóshbasshysyna aınaldy.
Dzyudoǵa Ábıba 11 jasynda keldí. Tuǵan jerí men otbasy jaıly kóp aqparat joq, bíraq sportqa degen mahabbaty ony Tashkentten Almatyǵa jeteledí. Jeke ómírínde kóp nársení jarıyalamasa da, sporttaǵy jetístíkterí árdaıym el nazarynda boldy. Ol Respublıkalyq sport kolledjínde jalǵyz oqyp, jattyǵularyn tabandylyqpen jalǵastyrdy.
Ábıbanyń halyqaralyq arendaǵy jetístíkterí nazar audararlyq:
- 2021 jyly Bíshkekte ótken Azıya chempıonatynyń fınalynda qytaılyq Lı Yanannan jeńílíp, kúmís medal aldy.
- 2022 jyly Astanada ótken Azıya bírínshílígínde japon sportshysy Vakane Kogaǵa jol beríp, taǵy da kúmís medal jeńíp aldy. Sol jyly Tashkentte ótken álem chempıonatynda qola medal ıelendí – būl Qazaqstan áıelder dzyudosyndaǵy mańyzdy jetístík boldy.
- 2023 jyly Portugalıyadaǵy Gran-prı serıyasynda altyn medal jeńíp, būl turnırde jeńíske jetken alǵashqy qazaqstandyq áıel dzyudoshy atandy.
- 2025 jyly Budapeshttegí álem chempıonatynda kúmís medal alyp, álemdík deńgeıdegí sportshy ekenín taǵy dáleldedí. Jartylaı fınalda belgıyalyq Loıs Petırdí ıpponmen jeńse, fınalda tek japon sportshysyna jol berdí.
Ábıba Ábujaqynova - dzyudoshy ǵana emes, qazaq qyzdarynyń qaısarlyǵy men tabandylyǵyn kórsetetín úlgí tūlǵa. Ol ózíne ǵana emes, jas buynǵa da motıvatsıya beríp keledí. Elímízdíń tuyn bıíkke kóteríp, halyqaralyq jarystarda Qazaqstan atyn tanytyp keledí.
Tórt aınalymdyq sekírudí oryndaǵan tūńǵysh sportshy
Elızabet Baıtaqqyzy Tūrsynbaeva - Qazaqstannyń eń daryndy jáne álemge tanylǵan mánerlep syrǵanaushylarynyń bírí. Ol 2000 jyly Máskeu qalasynda dúnıege kelgen. Densaulyǵy álsíz bolǵandyqtan, ata-anasy ony shynyqtyru maqsatynda jastaıynan mánerlep syrǵanauǵa bergen. Dál osy sheshím keıín onyń mánerlep syrǵanau sportynda jūldyzynyń "januyna" sep boldy.
Elızabet jasynan Reseıdíń beldí mektepterínde jattyqty: Natalya Dubınskaya, Aleksandr Shubın, Elena Vodorezova, Svetlana Sokolovskaya, keıín álemge áıgílí Eterı Tutberıdzeníń dárísterín aldy. 2013 jyly ol Torontoǵa kóshíp, Olımpıada chempıondaryn dayarlaǵan kanadalyq bapker Braıan Orserdíń tobynda jattyqty.
2014 jyldan bastap Qazaqstan atynan halyqaralyq jarystarǵa qatysyp, jasóspírímderden eresekter qataryna óttí. 2019 jyly onyń mánerlep syrǵanau mansabyndaǵy eń jarqyn kezeńí bastaldy. Elızabet tórt qūrlyq chempıonatynda jáne álem chempıonatynda kúmís júlde ıelendí.
Tūrsynbaevanyń sport tarıhyndaǵy eń úlken jańalyǵy 2019 jyly boldy. Saıtamada ótken álem chempıonatynda ol tórt aınalymdyq salhovty "taza" oryndady. Osy arqyly ol resmı jarysta tórt aınalym sekírudí oryndaǵan álemdegí tūńǵysh eresek fıgurıst atandy.
Jetístíkterí úshín Elızabet "Daryn" memlekettík jastar syılyǵyn ıeleníp, "Eńbek síńírgení úshín" medalímen marapattaldy.
Alaıda sportshynyń sáttí bastalǵan mansaby ūzaqqa barmady. Densaulyǵyna baılanysty, sozylmaly arqa jaraqaty 2021 jyly Elızabettíń resmı túrde sportty ayaqtauyna sebep boldy.
Elızabet Tūrsynbaeva - tórt aınalymdyq sekírudí oryndauy búkíl álemdík mánerlep syrǵanauǵa jańa lep ákelgen tarıhı oqıǵa boldy.