Tergeulík jurnalıstıka qoǵam úshín ózektí taqyryptardy zerttep, sūryptalǵan árí dáleldí materıaldardy ūsynady. Qazaqstanda tergeulík jurnalıstıka unıversıtet qabyrǵasynda oqytylyp, bírqatar baspasóz agenttíkterí būl baǵytta zertteu jūmystaryn júrgízíp keledí. Sońǵy jyldary atalǵan salanyń qarqyn ala bastauy medıakeńístíktegí oń úrdísterdíń bírí retínde baǵalanady. Būl jūmystar arqyly otandyq medıaǵa jańa serpín berílíp otyr.
Tergeulík jurnalıstıkanyń tolyqqandy damuyna áser etetín bírneshe faktor bar, olardyń negízgílerí – zańnama, qūqyqtyq shekteuler, tsenzura jáne etıkalyq standarttar. Qazírgí uaqytqa deıín zańnama, tsenzura men shekteuler máselesí baspasóz betterínde de, áleumettík jelílerde de jıí qozǵalyp keledí. Etıkalyq standarttardy saqtau máselesí salystyrmaly túrde kóleńkede qalyp otyr. Halyqaralyq standarttar men ádebıetter bar bolǵanymen, olar jergílíktí jaǵdaıdy tolyq qamtymaıdy, sebebí būl eńbekterde Qazaqstandaǵy tergeulík jurnalıstıkanyń naqty máselelerí jan-jaqty taldanbaıdy.
Sondyqtan qazírgí Qazaqstandaǵy tergeulík jurnalıstıkada etıkalyq standarttardyń saqtalu deńgeıí ózektí másele retínde qarastyryluy tıís. Etıkalyq standarttar jazu barysynda da, aqparatty auyzsha jetkízu kezínde de jurnalıstí sauattylyqqa, kásíbılíkke jáne jeke shekarany saqtauǵa jeteleıdí. Tergeulík jurnalıstıkada etıkalyq standarttar qūqyqtyq jáne moraldyq qaǵıdattarǵa negízdeledí, olar jurnalıstıkadaǵy obektıvtílík ūstanymynyń ornyn aıqyndaıdy. Etıkalyq standarttardy jurnalıstıka salasynyń negízgí qūndylyqtarynyń bírí dep atauǵa bolady. Būl jerde tek obektıvtílík qana emes, dáldík, adaldyq pen ashyqtyq, qūpıyalylyqty saqtau, qūqyqtyq jáne moraldyq jauapkershílík prıntsıpterí de qamtylady. Mūnyń barlyǵy tergeulík jurnalıstıkadaǵy zertteulerdíń salmaǵyn arttyrady. Etıka standarttary turaly túsíník medıa salasyndaǵy árbír qyzmetkerde qalyptasuy qajet, būl talap tek jurnalısterge ǵana qatysty emes. Tergeulík jurnalıstıkadaǵy etıkalyq standarttardy saqtau máselesíne keler bolsaq, zertteu materıaldaryn ūsynatyn baspasóz qūraldary agenttík, saıt, radıo nemese gazet formatynda jūmys ísteı alady. Būl materıaldardy daıyndaıtyn – jurnalıster, al etıkalyq standarttardy saqtau olardyń tíkeleı kásíbı míndetí bolyp sanalady. Zań júzínde tsenzuraǵa tyıym salynǵanymen, etıkalyq standarttar talap etetín ashyqtyq pen aqparatty būrmalamau qaǵıdattary ís júzínde tolyq saqtala bermeıdí jáne kóp jaǵdaıda formaldy sıpatta qalyp qoyady. Qysym men zańnamalyq qarama-qaıshylyqtar, ashyqtyq prıntsıpíníń saqtalmauy, resurstardyń jetíspeushílígí jáne faktíní zertteu mádenıetíníń álsízdígí sıyaqty kedergíler tergeulík jurnalıstıkanyń damuyn tejeıdí. Jurnalıst tolyqqandy tergeudí tek faktíní jan-jaqty zertteu arqyly ǵana ūsyna alady, alaıda keıbír materıaldarda zańdyq termınologıyanyń dūrys qoldanylmauy baıqalady, mysaly «kúdíktí» ūǵymynyń ornyna «qylmysker» sózíníń qoldanyluy kásíbı jáne etıkalyq qatelík bolyp sanalady. Būl jurnalıster arasynda bazalyq qūqyqtyq bílímníń jetkílíksízdígín kórsetedí.
Tergeulík jurnalıstıkadaǵy sauattylyqty arttyru úshín joǵary oqu oryndarynda jurnalıst mamandaryn dayarlau sapasyn kúsheıtu qajet, jurnalıstıka mamandyǵyna tergeulík jurnalıstıka pánín engízu mańyzdy qadamdardyń bírí bolyp tabylady. Atalǵan máselelerdí júıelí túrde sheshu arqyly tergeulík jurnalıstıkadaǵy etıkalyq standarttardyń saqtaluyn qalypqa keltíruge bolady. Bazalyq alǵysharttardy ūsynu jáne olardy júzege asyru bılík qūrylymdarynyń qūzyretínde bolsa da, etıkalyq standarttardy saqtau tergeulík jurnalıstıkanyń basty aspektísí árí jurnalıstıka salasynyń írgelí qūndylyǵy bolyp qala beredí. Etıkalyq standarttardyń saqtalmauy bolashaq jurnalısterdíń kásíbı damuyna kerí áser etedí, būl faktorlar jūmys barysynda eleulí kedergíler tuǵyzyp, sapaly jurnalıstıkanyń qalyptasuyn tejeıdí. Ashyqtyq pen shyndyqqa negízdelgen, faktílerdí būrmalamaıtyn, tergeulerí ashyq, medıasy sauatty árí kásíbı standarttarǵa saı qoǵam ǵana naǵyz jurnalıstík jauapkershílíktí qamtamasyz ete alady.
Damushy Qazaqstannyń jurnalısterí myna qoǵamdy ízdenís tapqysy keledí, tsenzurasyz, talqyǵa ashyq, zańdar belgílí bír sūmdyq oqıǵa negízínde kúshke enbeıtín (Saltanat mysalynda), jurnalıstıkany oqytu júıesí qazírgí transformatsıyaǵa saı ózgergen, medısauatty, sonymen qatar Azattyq pen Factcheck platformalary sıyaqty zertteu qūraldaryn tıímdí paıdalana bíletín qoǵamda. Jurnalıstıka kásíbı deńgeıge kóterílíp, standartqa saı damıdy, jańa medıa platformalardaǵy faktchekıng jobalary men unıversıtettegí zertteu kurstary jurnalısterdí ízdenuge úıretedí, jergílíktí zertteu agenttíkteríníń ashyq derekterín paıdalanu kásíbı etıka men sauattylyqty nyǵaıtady.
Kásíbılíkke ūmtylu, sauattylyqty arttyru jáne taza aqparatqa negízdelgen damyǵan qoǵam qūru – tergeulík jurnalıstıkanyń basty maqsaty boluy tıís.