Batys Tyan-Shanda qar barysy kóbeıíp kele jatyr, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Óńírlík kommunıkatsıyalar qyzmetínde Zoologıya ınstıtutynyń terıologıya zerthanasynyń meńgerushísí Alekseı Grachev osy zertteu turaly bayandady.
Ǵalymnyń aıtuynsha, Qyrǵyz Alatauynda kemínde segíz ílbístíń mekendeıtíní rastalǵan, olardyń arasynda tóldegenderí de bar eken.
«Būl óte mańyzdy nátıje, sebebí ol túrdíń bar bolyp qana qoımaı, osy aumaqta sátímen kóbeıíp jatqanyn da kórsetedí. Dál osy zertteu nátıjesí 2025 jyldyń sońynda qar barysyn (ílbístí) qorǵaıtyn «Merke» óńírlík tabıǵı parkín qūruǵa ǵylymı negíz boldy», — dedí Alekseı Grachev.
Ol Batys Tyan-Shannyń qar barysyn saqtauda erekshe ról atqaratynyn atap óttí, sebebí mūndaǵy populyatsıya jahandyq taralu aımaǵynyń shetínde ornalasqan jáne onyń tūraqtylyǵyna tíkeleı áser etedí.
«Mūndaı shetkí toptar óte mańyzdy, óıtkení olar arealdyń tūraqtylyǵyn qamtamasyz etíp, populyatsıyanyń genetıkalyq jáne ekologıyalyq ártúrlílígín saqtauǵa yqpal etedí», — dedí spıker.
Onyń sózínshe, būl erekshe qorǵalatyn tabıǵı aumaqtar júıesí men tūraqty ǵylymı baqylaudyń arqasynda múmkín bolyp otyr. Sonymen qatar ǵalymdar bolashaqta qar barysy būryn Túrkístan qalasynan nebárí 50 shaqyrym jerde mekendegen Qaratauǵa qaıta oraluy múmkín ekenín aıtady.
«Qar barysynyń Qaratauda tabıǵı túrde qaıta qalpyna kelu múmkíndígí bar dep aıtuǵa bolady, eger qorek bazasy, meken etu ortasy saqtalyp, jaqsylap qorǵaıtyn bolsa. Būl aldaǵy bír-ekí jylda bola qoyuy ekítalaı, bíraq qajettí alǵysharttar qazírdíń ózínde qalyptasty», — dep atap óttí ǵalym.
Sonymen qatar Batys Tyan-Shan Qazaqstandaǵy bıoaluantúrlílíktíń mańyzdy aımaqtarynyń bírí bolyp qala beredí. Mūnda kóp sırek januarlar mekendeıdí, sonyń íshínde sany sońǵy jyldary shamamen 980 daraqqa deıín ósken Qaratau arqary bar.
Óńírdíń taǵy bír erekshe ókílí — osy taularda ǵana kezdesetín endemık Menzbır suyry. Mūndaı túrlerdí basqa aumaqtar esebínen qalpyna keltíru múmkín emes bolǵandyqtan, ony saqtauǵa erekshe kóńíl bólu kerek.
Būdan bólek, Batys Tyan-Shanda Túrkístan síleusíní men Tyan-Shan qońyr ayuynyń tūraqty toptary saqtalǵan, būl ekojúıeníń tabıǵı tepe-teńdígí saqtalǵanyn kórsetedí.
Spıkerdíń aıtuynsha, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aumaqtardyń arqasynda jáne osy zamanǵy baqylau ádísterín qoldanudyń arqasynda oyndaı jaqsy nátıjege qol jetken.
Zertteulerde fototūzaqtar, sputnıktík baqylau men ūshqyshsyz tehnologıyalar paıdalanylady, būl populyatsıyany dálírek baǵalap, olardy saqtau boıynsha tıímdí shara qabyldauǵa múmkíndík beredí.