Qazaqstanda sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres - memlekettík sayasattyń basty baǵyttarynyń bírí. Qūqyq qorǵau organdary, baqylau mekemelerí jáne sot júıesí qylmystyq qūqyq būzushylyqtardy anyqtau, aldyn alu jáne jazalau boıynsha júıelí jūmys júrgízedí. Soǵan qaramastan, jyl saıyn jańa derekter tírkelíp, jemqorlyq "qoǵamdyq dertke" aınalyp barady. Aqsamnews.kz redaktsıyasy būǵan qatysty Bas prokuraturaǵa resmı saual joldaǵan edí.
"Qylmystyq qūqyq būzushylyqtar turaly statıstıkalyq eseptílíktí Komıtet QR QK jáne QR QPK sheńberínde qalyptastyryp, Komıtettíń qamqor.gov.kz aqparattyq servısíníń "Qūqyqtyq statıstıka" bólímíndegí "Statıstıkalyq eseptemeler" qoıyndysynda jarıyalaıdy", - delíngen jauapta.
Oǵan saı, statıstıkalyq málímetterdí jyldar men aımaqtar boıynsha aluǵa bolatyny eskertílgen. Jauapty organnyń nūsqauyna qaraı, sybaılas jemqorlyqqa qatysty keıíngí derekterdí toptap kórdík.
Qazaqstan boıynsha qarashada Qylmystyq kodekstíń ártúrlí baptary boıynsha 100 qylmystyq qūqyqbūzushylyq tírkeldí. Olardyń íshínde sybaılas jemqorlyq qylmystary jetekshí oryn alady: - 33 para beru deregí, 17 para alu deregí anyqtalǵan.
Būl kórsetkísh - tírkelgen barlyq qūqyqbūzushylyqtyń shamamen úshten bír bólígí.
QR Ūlttyq qauípsízdík komıtetíníń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy ís-qımyl qyzmetíníń málímetíne saı, qarashadaǵy ŪQK sybaılas jemqorlyqqa qarsy ís-qımyl nátıjeleríne saı, ótelgen zalal - (ayaqtalǵan qylmystyq íster boıynsha) 409,6 mln teńge.
2025 jylǵy sybaılas jemqorlyq qylmystary: qaı salalarda jıí kezdesedí jáne qandaı baptar boıynsha ósím baıqalady?
Qazaqstanda tírkelgen sybaılas jemqorlyq qylmystary boıynsha resmı derekter Qamqor.gov.kz saıtynda jańartylyp otyrady. "Sybaılas jemqorlyq qylmystar, olardy jasaǵan, sottalǵan adamdar, sybaılas jemqorlyq qylmystary jóníndegí qylmystyq ísterdíń qozǵalysy jáne sybaılas jemqorlyq qūqyqbūzushylyqtardyń subektílerí turaly" №3-K nysanynyń 1-4 bólímderíne jasalǵan taldau eldegí jemqorlyq ahualynyń jalpy deńgeıín kórsetíp qana qoımaı, qaı salalarda jáne qandaı baptar boıynsha qūqyqbūzushylyqtar jıí oryn alatynyn anyqtauǵa múmkíndík beredí.
1228 qylmys tírkelgen: SDTBT málímetí
2025 jyly Sotaldy tergep-tekserulerdíń bíryńǵaı tízílímínde (SDTBT) 1228 sybaılas jemqorlyq qylmysy tírkelgen.
Óndíríste bolǵan íster sany - 1698, būl sybaılas jemqorlyq áreketteríníń bír bólígí aldyńǵy kezeńderden ótkenín kórsetedí.
Tergeumen ayaqtalǵan qylmystyq íster - 1037, onyń 937-sí sotqa joldanǵan. Būl kórsetkísh tergeu organdarynyń belsendílígín kórsetedí: ayaqtalǵan ísterdíń 90%-y sotqa berílgen.
Qaı qylmystar jıí jasalady?
2025 jylǵy sybaılas jemqorlyq qūqyqbūzushylyqtardyń basym bólígí myna baptar boıynsha jasalǵan:
1) Para alu - QRQK 366-baby
Eń kóp tírkelgen bap.
– 373 ís (1-bólím)
– 210 ís (2-bólím)
– 295 kúdíktí (4-bólím)
2) Para beru - QR QK 367-baby
Para alumen qatar para beru de joǵary deńgeıde.
– 457 ís (1-bólím)
– 311 kúdíktí (4-bólím)
3) Lauazymdyq ókílettíkterdí terís paıdalanu - 361-bap
– 160 ís (1-bólím)
– 79 ís (2-bólím)
4) Bılíktí asyra paıdalanu - 362 bap
– 59 ís (1-bólím)
– 31 ís (2-bólím)
5) Alayaqtyq (sybaılas jemqorlyq qūramymen) - 190-bap
– 272 ís
– 175 kúdíktí
Būl qylmys ásírese memlekettík satyp alular men qarjylyq protsesterde jıí baıqalady.
Jalpy alǵanda, paraqorlyq pen lauazymdyq ókílettíkterdí terís paıdalanu sybaılas jemqorlyqtyń negízgí tetígí bolyp otyrǵany taǵy da rastaldy.
Qaı memlekettík organda jemqorlyq kóp tírkelgen?
4-bólím derekterí boıynsha 2025 jyly sybaılas jemqorlyq qylmystaryn jasaǵan:
- 1199 adam – kúdíktí,
- 832 adam – qylmys jasaǵany dáleldengen,
- 704 adam – sotqa aıyptalushy retínde jíberílgen.
Sonyń íshínde 109 adam – memlekettík qyzmetshíler.
Jemqorlyq jıí anyqtalǵan salalar:
- Íshkí íster organdary
- Ákímdíkter jáne olardyń bólímshelerí
- Qarjy jáne ekonomıkalyq baqylau qūrylymdary
- Bílím jáne densaulyq saqtau salasy
- Ádílet jáne atqarushylyq óndírís organdary
Jmeqorlyqtyń ósuí nemese tómendeuí: qandaı úrdís baıqalady?
№3-K nysanynda aldyńǵy jyldarmen tíkeleı salystyrma berílmegenímen, sybaılas jemqorlyq qūrylymy ózgermegení baıqalady.
2025 jyly da:
-
para alu/beru – eń keń taralǵan qūqyqbūzushylyq;
-
qyzmettík ókílettíkterdí terís paıdalanu faktílerí joǵary;
-
memlekettík apparattyń barlyq deńgeıínde jemqorlyq anyqtalǵan.
Būl tendentsıyalar sońǵy jyldardaǵy jaǵdaıdyń saqtalyp otyrǵanyn kórsetedí.
2025 jylǵy resmı derekter Qazaqstanda sybaılas jemqorlyqtyń álí de júıelí sıpatqa ıe ekenín kórsetíp otyr. Qylmystardyń edáuír bólígí basqarushylyq sheshímder qabyldanatyn salalarda, sondaı-aq azamattarmen tíkeleı qarym-qatynas jasaıtyn memlekettík qūrylymdarda tírkelgen.
Para alu men para beru qylmystarynyń joǵary boluy memlekettík sektordaǵy ashyqtyq pen jauapkershílík máselelerí álí de tolyq sheshílmegenín ańǵartady. Memlekettík qyzmette jūmys ísteıtín tūlǵalardyń 100-den astamynyń qylmystyq jauapkershílíkke tartyluy – júıelí reforma qajettígín rastaıtyn kórsetkísh.