Otyz kúndík Ramazannan keıín keletín Oraza aıt – mūsylman qauymy úshín eń qasterlí de quanyshty merekelerdíń bírí. Būl kún – sabyr men taqualyqqa tárbıelegen orazadan keıíngí ruhanı shattyqtyń, shúkírshílík pen ízgílíktíń merekesí, dep habarlaıdy Aqshamnews.kz tílshísí. Būl kúní ne ísteu kerek?
Oraza aıt – tek dínı meıram ǵana emes, adamdardy jaqsylyqqa, bauyrmaldyqqa, keshírím men meıírímge úndeıtín erekshe kún. Sondyqtan būl kúndí mándí ótkízu úshín sharıǵatta jáne ūlttyq dástúrde ornyqqan ízgí amaldarǵa kóńíl bólu mańyzdy.
Oraza aıttyń ıslamdaǵy orny
Islam tarıhynda aıt merekeleríníń orny erekshe. Derekterge súıensek, Mūhammed paıǵambar Mádınaǵa kelgen kezde jáhılıya dáuíríndegí oıyn-sauyqqa toly kúnderdíń ornyna mūsylmandar úshín ekí ūlyq merekení – Oraza aıt pen Qūrban aıtty bekítken.
Sodan berí aıt merekelerí mūsylman jūrtynyń ruhanı ómírínde aıryqsha mańyzǵa ıe boldy. Būl kúnder – qūlshylyqtyń qabyl boluyn tílep, Jaratqanǵa shúkírshílík aıtatyn, kópshílíkpen quanysh bólísetín meıram retínde ornyqty.
Qazaq dalasynda aıt merekesíníń mání
Qazaq halqy da Oraza aıt pen Qūrban aıtty ejelden ūlyqtaǵan. Tarıhı derekter boıynsha, 1921 jyly Orynborda qabyldanǵan sheshímge saı būl ekí meıram úsh kún boıy resmı túrde atalyp ótken.
Sol jıynǵa Alash arystary Ahmet Baıtūrsynūly men Álıhan Bókeıhan qatysyp, ūlttyq jáne ruhanı qūndylyqtardyń saqtaluyna úles qosqan. Al táuelsízdík alǵannan keıín būl merekeler qaıtadan ózíníń resmı mártebesíne ıe bolyp, tarıhı ádílettílík qalpyna keldí.
Aıt kúní oryndalatyn sauapty amaldar
Oraza aıt kúní mūsylman balasy būl merekení ıgí amalmen bastaǵany abzal. Eń aldymen, pítír sadaqasyn beru mańyzdy. Pítír sadaqasy Ramazan aıynyń sońynda, aıt namazyna deıín beríluí kerek. Onyń mání – oraza kezínde jíberílgen kemshílíkterdíń ornyn toltyryp, mūqtaj jandardyń da merekelík quanyshqa ortaq boluyna múmkíndík jasau.
Sondaı-aq būl kúní Allany ūlyqtap, tákbír aıtu – súnnet amaldardyń bírí. Úıden shyǵyp, aıt namazyna barǵanǵa deıín tákbír aıtyp baru adamnyń júregíne shúkírshílík sezímín ūyalatyp, merekeníń ruhyn tereńírek sezínuge jol ashady.
Aıt namazyna qalaı daıyndalǵan jón?
Aıt kúní mūsylmannyń syrtqy jáne íshkí tazalyqqa mán beruí de mańyzdy. Sondyqtan merekege ǵūsyl alyp, taza árí kórkem kıím kıíp barǵan abzal. Būl – aıt kúníníń qadírín arttyratyn ádeptíń bírí.
Sonymen bírge namazǵa shyǵar aldynda taq sanmen qūrma jeu – Paıǵambar súnnetí. Būl amal Ramazan orazasynyń ayaqtalǵanyn bíldíredí. Sondaı-aq aıt namazyna bír jolmen baryp, ekínshí jolmen qaıtu da súnnet retínde aıtylady.
Aıt – bauyrmaldyq pen tatulyq merekesí
Oraza aıt – renísh ūmytylyp, adamdardyń bír-bíríne jaqyndaıtyn kúní. Būl kúní ata-anaǵa, aǵaıyn-tuysqa, kórshí-qolańǵa arnaıy baryp sálem beru – úlken sauap. Dos-jaranmen qauyshyp, jaqsy tílekter aıtu da merekeníń mánín arttyra túsedí.
Qazaqy ortada aıt kúnderí balalardyń úı-úıdí aralap, «aıttyq» sūrauy da keń taraǵan dástúr. Būl – balanyń júregíne merekeníń quanyshyn ūyalatyp, ūlttyq bolmys pen dínı meıramnyń mánín sezíndíretín jarasymdy ǵūryp.
Dastarqan jayu – ízgílíktíń belgísí
Aıt kúngí taǵy bír sauapty ís – dastarqan jaıyp, kelgen qonaqqa dám ūsynu. Būl – tek qonaq kútu emes, adamdar arasyndaǵy syılastyqty, tuystyq baılanysty nyǵaıtatyn mańyzdy dástúr.
Jyly sóz aıtyp, ókpe-reníshtí ūmytyp, mūqtaj janǵa kómektesu – aıttyń shynaıy mazmūnyn ashatyn amaldar. Sebebí būl kúnníń qadírí tek merekelík kóńíl kúımen emes, jasalǵan jaqsylyqpen ólshenedí.
Oraza aıttyń basty mání nede?
Oraza aıt – tek quanyshqa toly mereke emes, ruhanı jańǵyrudyń, shúkírshílík pen meıírímníń meıramy. Būl kúní ár mūsylman Jaratqanǵa alǵys aıtyp, ízgí amal jasap, aınalasyna jylulyq syılauǵa ūmtylǵany jón.
Sondyqtan Oraza aıt kúnín dūǵamen, sadaqamen, jaqsy nıetpen, aǵaıynmen qauyshumen jáne ízgí ístermen ótkízu – merekeníń shynaıy mánín tereń sezínudíń bír joly.