Kez kelgen óner ordasynyń tarıhy ǵımarattan emes, sol shańyraqtyń irgesin bekitip, alǵashqy kúnnen bastap onyń tynys-tirshiligin qalyptastyrǵan adamdardan bastalady. Almaty qalasyndaǵy «Alataý" dástúrli óner teatry 2016 jyly esigin aıqara ashqan sátten bastap ulttyq ónerdi dáripteýdi basty murat etti. Sol kúnnen beri bul teatrdyń qalyptasýy men damýyna ólsheýsiz eńbek sińirip kele jatqan ardager qyzmetkerler bar.
Olar - teatrdyń ár qoıylymynyń, árbir mádenı sharanyń minsiz ótýine jaýapty bolǵan jandar. Qıyndyqqa moıymaı, jańadan qurylǵan ujymmen birge teatrdyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, ony búgingi deńgeıine jetkizýge úles qosqan tájirıbeli mamandar.
Kıno salasyna arnalǵan ǵumyr
Dóńgelekterdiń dúbiri… Uly Saryarqanyń sheksiz dalasyn boılaı poıyz júıtkip keledi. Bolashaqqa qaraı asyqqan sol poıyzda jas jigit bar - kınoınjener dıplomyn endi ǵana alǵan ol Qazaq KSR Memlekettik kıno komıtetiniń joldamasymen jumysqa attanýda. Dóńgelek soǵysyna úndese onyń júregi de dúrsil qaǵady. Ol Qazaqstannyń eń kórikti qalalarynyń biri - İle Alataýynyń baýraıynda ornalasqan Almaty qalasyna bet alǵan.
Jas jigit ol kezde bul qalanyń júregin máńgilikke baýrap alyp, ómiriniń eń baqytty, jarqyn, mazmundy jyldaryn osynda ótkizetinin áli bilmegen edi. Jıyrma eki jastaǵy jigit «Arman" kınoteatrynyń tabaldyryǵyn attaǵan sátten bastap, ol kórermenderge kıno qyzmetin kórsetý isine qyryq jyldan astam ǵumyryn arnaıdy. Bul - Vladımır Dolgov.
Vladımır Sergeevıch RKFSR-dyń Tambov oblystyq qalasynda jumysshy men úı sharýasyndaǵy ananyń otbasynda 1952 jyly dúnıege kelgen. Ony ákesi Sergeı men anasy Aleksandra tárbıelep ósirdi. Mektepti bitirgen soń Lenıngrad kınoınjenerler ınstıtýtyna oqýǵa túsip, kınoınjener mamandyǵyn ıgerdi. Eńbek jolyn Almaty qalasyndaǵy eki zaldy «Arman" kınoteatrynda tehnıkalyq jetekshi qyzmetinen bastady. Bul ótken ǵasyrdyń alysta qalǵan 70-jyldary edi…
«Arman" kınoteatrynyń tehnıkalyq jetekshisi qyzmetine kirispes buryn, Vladımır búkil kınematografıalyq úderisti - kınostýdıadan bastap kınoprokatqa deıin - óz kózimen kórip, tereń túsinýdi maqsat etti. Kıno salasynyń árbir býynynda ol tehnologıanyń qyr-syryn meńgerip qana qoımaı, kıno ónerine ómirin arnaǵan qyzyqty jandarmen tanysty. Olardyń qatarynda qazaq kınosynyń ańyz tulǵalary - KSRO halyq ártisteri Sháken Aımanov, Farıda Sháripova, Idrıs Noǵaıbaev, Asanáli Áshimov, Qazaq KSR halyq ártisteri Ámına Ómirzaqova, Nurmuhan Jantórın bar edi.
Vladımır Sergeevıchtiń kópjyldyq kásibı qyzmeti Almaty qalasynyń kıno jáne mádenıet salasynyń damýymen tyǵyz baılanysty. 1976–1987 jyldary ol «Arman" kınoteatrynda aǵa ınjener qyzmetin atqardy.
1987–1995 jyldary Almaty qalalyq kınofıkasıa basqarmasynyń bas ınjeneri boldy. 1995 jyldan bastap onyń eńbek joly basqarýshylyq qyzmettermen jalǵasty. Ol: 1995–1997 jj. - «Arman" kınofestıval ortalyǵy («Qazaqkınofest" AQ) dırektory. 1997–1998 jj. - Almaty qalalyq kınovıdeo qyzmeti basqarmasynyń bas ınjeneri. 1998–1999 jj. - atalǵan basqarmanyń basshysy. 1999–2003 jj. - Almaty qalasy ákiminiń «Kınovıdeoobslýjıvanıe" komýnaldyq qazynalyq kásipornynyń basshysy. 2003–2008 jj. - Almaty qalasy mádenıet basqarmasy jáne departamentine qarasty «Kınovıdeoobslýjıvanıe" kásipornynyń dırektory. 2008–2011 jj. - atalǵan mekemeniń dırektory qyzmetin jalǵastyrdy. 2012–2014 jj. - Almaty qalasy mádenıet basqarmasyna qarasty «Almatykıno" mekemesiniń dırektory. 2014–2016 jj. - «Nasıhat" memlekettik komýnaldyq qazynalyq kásipornynyń dırektory.
2016 jyldan bastap Vladımır Sergeevıch Almaty qalasy mádenıet basqarmasyna qarasty «Alataý" dástúrli óner teatrymen tyǵyz baılanysty eńbek etip keledi. Ol ár jyldary kınoqyzmet kórsetý bóliminiń jetekshisi, estý qabileti buzylǵandar mádenıet úıiniń ǵımaratyn paıdalaný jónindegi ınjeneri, kórý jáne estý qabileti buzylǵan azamattardyń mádenı bos ýaqytyn uıymdastyrý bóliminiń mamany qyzmetterin atqardy. Qazirgi ýaqytta da osy salada eńbek etýde.
Vladımır Sergeevıch Dolgov óz qyzmetine shyǵarmashylyqpen qaraıtyn, jaýapkershiligi joǵary, tártipti, saýatty ári bilikti maman retinde tanylǵan. Onyń basshylyǵymen Almaty qalasynyń kınoteatrlarynda avtomattandyrý jumystary júrgizilip, kıno kórsetilim sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar rasıonalızatorlyq usynystar engizildi. Qazaqstanda alǵash ret STEREOKINO stereoskopıalyq jabdyqtary men DOLBY STEREO dybys júıeleri ornatyldy.
Ol óz bilimin árdaıym áriptesterimen, sonyń ishinde jeke kınoteatr mamandarymen de bólisip keledi. Vladımır Sergeevıchtiń táliminen ótken birneshe býyn shákirtter búginde Qazaqstannyń túkpir-túkpirindegi kınoteatrlarda tabysty eńbek etýde.
Almaty qalasyndaǵy Polıtehnıkalyq kolejdiń ótinishi boıynsha jyl saıyn kıno-vıdeo-aýdıo-vızýaldyq tehnıka bóliminiń memlekettik bitirý emtıhandarynyń memlekettik emtıhan komısıasynyń tóraǵasy retinde qatysady. Vladımır Sergeevıch Almaty qalalyq Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik rámizderi jónindegi komısıasynyń múshesi. 2008 jyldan bastap Qazaqstan kınematografıster odaǵynyń múshesi. Kópjyldyq adal eńbegi úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentiniń Jarlyqtarymen: «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl", «Qazaqstan Konstıtýsıasyna 10 jyl", «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 20 jyl" mereıtoılyq medaldarymen, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń «Mádenıet qaıratkeri" belgisimen marapattalǵan.
Adal eńbek pen rýhanı qyzmettiń úlgisi
Qazaq ónerinde óz taǵdyryn sahnamen, kameramen jáne kórermen júregimen máńgilikke baılanystyrǵan jandar bar. Solardyń biri - akter, óner qaıratkeri Ǵazızhan Ibyraıhanuly Ádilhanov.
Ol 1959 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy, Zaısan aýdanyna qarasty qasıetti Shilikti aýylynda dúnıege keldi. Tabıǵaty tumsa, tarıhy tereń bul óńir talaı daryndy perzentti túletken. Ǵazızhan Ibyraıhanulynyń boıyndaǵy ónerge degen ynta men rýhanı tereńdik te sol týǵan topyraqtan bastaý alǵandaı.
Mektep qabyrǵasyn támamdaǵan soń aýylda eńbek etip, ómirdiń alǵashqy sabaqtaryn tájirıbeden úırendi. Al 1979 jyly ol óner jolyn sanaly túrde tańdady. Almaty qalasyndaǵy Estrada jáne sırk óneri stýdıasyna oqýǵa túsip, 1981 jyly ony oıdaǵydaı aıaqtady. Bul kezeń onyń sahnalyq sheberliginiń irgetasyn qalaǵan jyldar boldy.
Jas ónerpaz Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi Gúljıhan Ǵalıvadan tálim alyp, onyń shákirti atandy. Ustaz ben shákirt arasyndaǵy rýhanı baılanys Ǵazızhan Ádilhanovtyń akterlik bolmysynyń qalyptasýyna aıryqsha yqpal etti.
1981 jyly ol Almaty memlekettik teatr ınstıtýtyna oqýǵa túsip, 1986 jyly akterlik mamandyq boıynsha joǵary bilim aldy. Oqý barysynda qazaq sahna óneriniń alyp tulǵalary - Káýken Kenjetaev, Torǵyn Tasybekova, Esim Segizbaev, Márıam Jaqsymbetova syndy halyq ártisteriniń sheberhanasynan ótip, kásibı shyńdalý mektebinen ótti.
Ǵazızhan Ibyraıhanulynyń shyǵarmashylyq joly keń ári san qyrly. Ol uzaq jyldar boıy Jetisaı mýzykalyq teatrynda, «Qazaqfılm" kınostýdıasynda jemisti eńbek etti. Sonymen qatar «Qazaqstan", «Habar", «Almaty", «Hıt TV" telearnalarynda qyzmet atqaryp, kórermenge san alýan obrazdarymen tanyldy. Teatr, kıno jáne telejýrnalıstıka salalaryndaǵy bul tájirıbe onyń akterlik dıapazonyn keńeıtip, kásibı bedelin arttyrdy.
2016 jyldan bastap Ǵazızhan Ádilhanov Almaty qalasy mádenıet basqarmasyna qarasty «Alataý" dástúrli óner teatry janyndaǵy Kórý jáne estý múmkindigi shekteýli azamattardyń mádenı demalysyn uıymdastyrý bóliminiń ónerpazdarynan quralǵan «Atamura" ult-aspaptar ansambli, «Armandastar", «Án-júrek", «Dos" vokaldy-aspapty ansámblderi negizinde shyǵarmashylyq baǵytta jumys jasap keledi.
Ónerge sińirgen eńbegi eleýsiz qalǵan joq. Ol «Qazaq óneriniń qaıratkeri", «Mádenıet qaıratkeri" ataqtarynyń, sondaı-aq «Eńbek dańqy", «Batyrlar shapaǵaty", «Azıa sultany" medaldarynyń ıegeri. Sonymen qatar Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Qurmet gramotasymen" marapattalǵan.
Ǵazızhan Ibyraıhanuly Ádilhanov - ónerdi tek kásip emes, ómirlik murat dep túsingen tulǵa. Onyń sahnadaǵy árbir beınesinen ómirge degen qurmet, ulttyq rýh pen kórermenge degen adaldyq seziledi. Osyndaı jandardyń arqasynda qazaq óneri óz bıiginen túspeı, urpaqtan urpaqqa jalǵasyp keledi.
Eńbek pen eseptiń ádiletin ustanǵan tulǵa – Aıgúl Myrzaǵazyqyzy
Adam balasynyń qoǵamdaǵy orny tek ataqpen ne dańqpen emes, adal eńbegimen, minez-qulqymen, ustanǵan jolymen ólshenbek. «Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı" degendi ómirlik qaǵıda etken jandar bar. Solardyń biri - «Alataý" dástúrli óner teatrynyń qalyptasýy men damýyna únsiz bolsa da ólsheýsiz úles qosqan, esep pen ádilettiń tarazysyn teń ustaǵan Bekmuhamedova Aıgúl Myrzaǵazyqyzy.
Aıgúl Myrzaǵazyqyzy 1967 jyly Qostanaı oblysy, Áýlıekól aýdany, Semıozórnoe aýylynda dúnıege kelip, jas kúninen-aq bilimge qushtarlyǵymen kózge tústi. Almaty qalasyndaǵy Jáýtikov atyndaǵy respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebin támamdaýy - onyń talap pen tártipke erte boı úıretkenin ańǵartsa kerek. Keıin Qazaq memlekettik basqarý akademıasynda joǵary bilim alyp, ekonomıs mamandyǵyn ıelenýi - ómir jolyn sanaly túrde tańdaǵanynyń dáleli.
Býhgalterlik esep - kózge kórinbeıtin, biraq memlekettiń de, mekemeniń de tiregi. Aıgúl Myrzaǵazyqyzy osy salada 1988 jyldan beri taban aýdarmaı qyzmet etip keledi. Memlekettik te, komersıalyq ta uıymdarda shyńdalyp, 2002 jyldan bastap Almaty qalasy Mádenıet basqarmasyna qarasty mekemelerde bas býhgalter qyzmetin abyroımen atqardy. Al 2016 jyldan beri «Alataý" dástúrli óner teatrynda bas býhgalter, esep pen josparlaý bóliminiń jetekshisi retinde eńbek etip keledi.
Teatr - rýhtyń ordasy. Al sol rýhanı ordanyń qarjylyq tártibi men turaqtylyǵy - esepshiniń ádildigi men tıanaqtylyǵyna baılanysty. Aıgúl Myrzaǵazyqyzy óz isinde dáldik pen jaýapkershilikti serik etip, kásibı biliktiligin únemi jetildirip otyrdy. Salyq, býhgalterlik esep, MSFO, memlekettik jáne elektrondyq satyp alýlar salasyndaǵy bilimin tereńdetip, kásibı býhgalter sertıfıkatyna ıe bolýy - sonyń aıǵaǵy.
Abaı aıtqan «Aqyl, qaırat, júrekti birdeı usta" degen ólshem bar. Aıgúl Myrzaǵazyqyzynyń bolmysy osy úsh qasıettiń úılesimin tanytady: aqyly - esepte, qaıraty - eńbekte, júregi - adaldyqta. Ujym arasynda bedeldi, isine myǵym, sózine berik, ujdanyn bıik ustap, qyzmetin taza atqarǵan maman retinde tanylǵan.
Otbasy - adamǵa berilgen amanat. Ol - jary, tórt balanyń anasy. Qyzmet pen otbasyny teń ustaý - ekiniń birine buıyra bermeıtin qasıet.
2026 jyly «Alataý" dástúrli óner teatryna 10 jyl tolǵaly otyr. Osy on jylǵa jýyq ýaqyt ishinde teatrdyń qarjylyq negiziniń berik qalanýyna, esep-qısabynyń ádil júrgizilýine úles qosqan Aıgúl Myrzaǵazyqyzy - eńbegimen elge syıly, qyzmetimen qurmetti tulǵa. Mundaı jandar jaı ǵana qyzmetker emes, mekemeniń ishki tiregi, tynysh eńbektiń ıesi.
Sahnaǵa adal, ónerge jaýapty tulǵa – Násipjan Beıbituly
Óner - oıyn-kúlki úshin ǵana emes, eldiń rýhyn tárbıeleıtin, sanany sergek ustaıtyn qasıetti jol. Sol jolda mańdaı terin aıamaı, sózdiń salmaǵyn, sahnanyń jaýapkershiligin tereń sezinip qyzmet etken azamattar bolady. «Alataý" dástúrli óner teatrynyń on jyldyq tarıhynda sondaı tulǵalardyń biri - Basshybaı Násipjan Beıbituly.
Násipjan Beıbituly 1979 jyly Almaty oblysy, Balqash aýdany, Balatopar aýylynda dúnıege keldi. Jastaıynan ónerge jaqyn bolyp, sóz qadirin, sahna mádenıetin erte tanydy. Almaty qalasyndaǵy T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq memlekettik óner akademıasynda «Sóz sóıleý" janrynyń akteri mamandyǵyn meńgerýi - onyń óner jolyn sanaly túrde tańdaǵanyn kórsetedi. Bul - tilge ǵana emes, oıǵa, minezge, adam bolmysyna jaýap beretin kúrdeli sala.
Eńbek jolyn Almaty qalasynyń Memlekettik qýyrshaq teatrynan bastaǵan ol, keıin teleradıo keńistiginde de ózindik qoltańbasyn qaldyrdy. «Habar", «Shahar", «Almaty" telearnalary men Qazaq radıosyndaǵy júrgizýshilik, dýbláj salasyndaǵy qyzmeti - onyń sózge uqypty, tyńdarmanǵa jaýapty óner ıesi ekenin tanytty. Qazaqkonsert sahnasynda uzaq jyldar boıy júrgizýshi bolýy - kásibı senimniń belgisi.
2017 jyldan bastap Násipjan Beıbituly «Alataý" dástúrli óner teatrynyń akterlik quramyna qabyldanyp, teatrdyń shyǵarmashylyq tynysyn qalyptastyrýǵa belsene aralasty. Ol somdaǵan Qunanbaı, Muqaǵalı, Kótibar, Shyǵaıbaı syndy beıneler - jaı ról emes, tarıh pen halyq jadyndaǵy tulǵalardyń kórkem beınesi edi. Ár keıipker arqyly ol kórermenge oı tastap, sózdiń salmaǵyn sezindire bildi.
Óner joly - tek talanttyń ǵana emes, minez ben jaýapkershiliktiń tarazysy. Ál-Farabı «Adamǵa eń áýeli tárbıe berilýi kerek, tárbıesiz berilgen bilim - adamzattyń qas jaýy" dep eskertken. Násipjan Beıbituly úshin sahna - jaı ǵana óner kórsetetin oryn emes, adamdy tárbıeleıtin rýhanı mektep. Al teatr - sol tárbıeniń ordasy.
Ol akter retinde ár rólge jan bitirip qana qoımaı, sahna ádebin, sóz mádenıetin, kórermen aldyndaǵy jaýapkershilikti tereń sezine bildi. Sondyqtan da onyń shyǵarmashylyq joly birte-birte ujymnyń ortaq múddesine qyzmet etý deńgeıine ulasty. Násipjan Beıbituly teatrdyń ishki tynysyn, akterlik quramnyń áleýetin, kórkemdik baǵyttyń mańyzyn jaqsy túsinetin azamat retinde tanyldy.
Osy senimniń nátıjesinde ol «Alataý" dástúrli óner teatrynda aldymen kórkemdik jetekshi, keıin dırektordyń shyǵarmashylyq máseleleri jónindegi orynbasary qyzmetine taǵaıyndaldy. Bul - onyń ónerge adaldyǵy men adamdyq jaýapkershiliginiń zańdy jalǵasy edi.
Bul - kezdeısoq kóterilgen mansap emes, jyldar boıǵy eńbektiń, senim men tájirıbeniń jemisi. Teatrdyń ıdeıalyq baǵytyna, repertýarlyq sapasyna, akterlik quramnyń shyǵarmashylyq ósýine yqpal etip júrgen Násipjan Beıbituly búgingi kúni «Alataý" teatrynyń tirek tulǵalarynyń biri.
2026 jyly on jyldyq belesin atap ótkeli otyrǵan «Alataý" dástúrli óner teatry úshin Násipjan Beıbituly - osy shańyraqta on jylǵa jýyq ýaqyt boıy tabandylyqpen eńbek etip, sahnadan basshylyq deńgeıine deıin ósken, ónerge adal, jaýapkershilikti azamat. Mundaı jandar teatr tarıhynda árdaıym qurmetpen atalmaq.
Ónerge qyzmet etý - ózińe emes, elge qyzmet etý. Al el úshin etken eńbek - eshqashan eleýsiz qalmaıdy.