Keshe Almatydaǵy Jambyl atyndaǵy qalalyq jasóspírímder kítaphanasynda Eslám Zíkíbaevtíń 90 jyldyǵyna jáne Ūlttyq kítap kúníne oraı taǵylymdy kesh ótíp, aqynnyń «Qas qaǵym sát» atty óleńder jınaǵynyń tūsauy kesíldí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Eslám Zíkíbaev – qazaq poezıyasynda óz órnegí bar syrshyl aqynnyń bírí. Óleńderínde adam janynyń názík ıírímderín tereń tolǵaǵan ol, kórkem sózdíń tabıǵatyn jetík meńgergen qalamger retínde tanylǵan.
Jıynda sóz alǵan Marat Toqashbaev ótken jyldarǵa oı júgírte otyryp, qalamger aǵasymen aralas-qūralas bolǵan sátterímen qatar, qazaq jurnalıstıkasynyń sol dáuírdegí erekshe ruhyn eske aldy. «1969 jyly men Almaty oblystyq «Jetísu» gazetíne jūmysqa kelgenímde Eslám aǵa «Sotsıalıstík Qazaqstan» gazetínde jūmys ísteıtín. Sosyn «Jetísuǵa» bólím bastyǵy bolyp auysyp keldí. Sodan bastap jaqsy aralastyq. Gazettí ol kezde Ábduálı Qaraǵūlov basqaratyn. Joldashan Bozymbekov, Rızat Sadyrbekov, Táuírbek Sūrtaev sıyaqty maıtalman qalamgerler jūmys ístedí. Eslám aǵa – sol ortanyń bıík deńgeıín kórsetken kórnektí tūlǵa boldy, – deıdí búgínde ózí de bíregeı bolmysymen, ózíndík qoltańbasymen tanylǵan publıtsıst.
Sondaı-aq ol jastardyń ónerge, teatrǵa degen súıíspenshílígín arttyru tūrǵysyndaǵy Eslám Zíkíbaevtyń eńbegín erekshe atap óttí: «Bízdí aptasyna bírneshe ret teatrǵa jíberíp otyratyn. «Baryp, kóríp, jazyp kelíńder» deıtín. Sol tárbıeníń arqasynda bíz ónerdí súyudí úırendík», – deı kele, Marat Toqashbaev sharaǵa qatysyp otyrǵan jastardy ádebıet pen ónerge jaqyn boluǵa shaqyrdy.
Ózíníń osydan 10 jyl būryn, yaǵnı aqynnyń 80 jyldyǵyna oraı jazǵan maqalasynyń álí de ózektí ekenín aıtqan Ádílǵazy Qaıyrbekov, jınalǵandarǵa sol jazbasyn oqyp berdí. Eslám Zíkíbaev shyǵarmashylyǵyna tereń taldau jasalǵan maqalada aqyn poezıyasynyń tabıǵaty jan-jaqty ashyp kórsetílgení baıqaldy.
«Eslám Zíkíbaev óz óleńderínde oqyrmanmen kez kelgen taqyrypta syrlasady, mūńdasady, úndesedí. Onyń poezıyasy arqyly típtí jaqyn aralaspaǵan adam da aqyn janyn tanıdy. Aqyn óz óleńderínde tuǵan elge, ósken jerge degen shynaıy mahabbatyn pash etedí. Ol úshín Saryarqa da, Qyzyljar da – júrekke jaqyn, qasıettí ūǵym. Qazaq ruhanıyatyna úlken serpílís ákelgen talaı marǵasqalar dúnıege kelgen Qyzyljar búgíngí tańda tek geografıyalyq atau ǵana emes, aqyndar armandaǵan ruhanı meken íspettí. Alaıda osy ataudyń tarıhı mání men ruhyn tolyq dárejede tanı aldyq pa degen sūraq oılandyrady, – dedí ol.
Ádílǵazy Qaıyrbekov óz sózínde Eslám Zíkíbaevtyń Maǵjan, Sábıt, Ǵabıt, Mūhtar Áuezov, Evneı Bóketov sıyaqty basqa da tūlǵalarǵa arnau jazǵanyn, ūly adamdardy bólíp-jarmaı, bírtūtas ruhanı keńístík retínde qabyldaǵanyn, alyptar jalǵastyrǵan ruhanı dástúrde Eslám Zíkíbaevtyń da ózíndík orny bar ekenín bayan ettí.
«Onyń poezıyasynda el mūńy men halyq úní qatar óríledí. Aqyn tílden bezu – eń auyr qasíret ekenín eske salady. Būl oı – tek ótkenníń emes, búgínníń de júrek túkpíríndegí shyndyǵy», – dedí ol.
Ádílǵazy Qaıyrbekov sonymen bírge «Tūmanbaı Moldaǵalıevtíń ony «Samala jyrdyń sheberí» dep atauy, kítabyna jazǵan alǵysózínde: «Onyń jyrlarynda eldík pen erkíndík, parasat pen tereńdík bar. Men ony oqyǵanda, oıy júırík, kókíregí oyau úlken júrektí aqyndy elestettím», – dep tebírenuí – Eslám poezıyasynyń bıíktígín kórsetedí» dep, kórnektí aqynnyń bergen baǵasyn da eske aldy.
Al aqynnyń jary Rauza Bákírqyzy: «Bíz soǵystan keıíngí qıyn kezeńde óstík. Kítap – bízdíń eń úlken ūstazymyz boldy», – dep óz estelígínde ómír men taǵdyrdyń sabaqtastyǵyn áserlí bayandady. Rauza apaı jıynǵa qatysushylardyń dení jastar bolǵandyqtan, olarǵa ózíníń ómírlík serígímen qalaı tanysyp, tabysqany qyzyqty boluy múmkín ekenín aıtyp, sol sáttí bylaısha eske aldy:
«Men ol kezde student edím. Kanıkulda Qordaıǵa, auylǵa barǵanmyn. Sol kezde KazGU-díń studentterín qazaq pen qyrǵyz arasyndaǵy dıalekt sózderdí jınauǵa jíberíptí. Auylda shaǵyn park bar edí. Qūrbylarymmen sol jerdegí bı alańyna bardyq. Onda sheshen, ıngush, grek sıyaqty basqa da ūlt ókílderí kóp bolatyn. Qazaqtar az edí. Aǵalaryńmen sol bı keshínde tanystyq. Qaı jerde oqıtynymdy sūrady. Men Almatyda, Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtutynda, 2-nshí kursta oqıtynymdy aıttym. Bíraq ol mení ízdeıdí dep oılaǵam joq. Keıín Almatyǵa kelgen soń, aralasa bastadyq. Student kezímíz bírge óttí, kóp uaqyt bírge júrdík.
Qazír nemerem sūraıdy: «Áje, síz atany qalaı tańdadyńyz?» dep. Meníń aıttym: «jígít eń aldymen sózíne berík boluy kerek, aıtqan uádesínde tūruy kerek, sonda bárí dūrys bolady» dep. Bízdíń de mínezímíz ártúrlí boldy, bíraq bír-bírímízdí túsíníp ómír súrdík. Ol kísí óte qamqor edí. Balalarynyń oquyna, tárbıesíne qatty kóńíl bóldí».
Rauza apaı, sondaı-aq, otbasynyń ómír joly, balalary men nemereleríníń jetístíkterí turaly aıta kele, jastardyń ǵylym-bílímge, ónerge talpynǵanyn qūptaıtynyn jetkízdí.
Keshtí qorytyndylaǵan Jambyl kítaphanasynyń jetekshísí Banu Dáuletbaeva mekemeníń 50 jyldyq tarıhyna toqtaldy. Aıtuynsha, Eslám Zíkíbaevtyń ómírlík serígí Rauza Bákírqyzy atalǵan kítaphananyń negízín qalaushylardyń bírí bolǵan. «Rauza apaı – bízdíń ruhanı tarıhymyzdyń tírí kuásí», – degen Banu Dáuletbaeva, tūńǵysh oqyrman turaly da tyń derek aıtty: «Kítaphananyń 50 jyldyǵyn atap ótu barysynda bíz eń alǵash tírkelgen oqyrmandy da ízdestírdík. Quanyshtysy, ol – Eslám aǵamyzdyń ūrpaǵy Erkín Zíkíbaev ekení anyqtaldy. Būl – kítaphana tarıhyndaǵy erekshe árí qyzyq derek», – dedí ol.
Búgínde jasy 90-ǵa tayap qalǵan Rauza Bákírqyzynyń sergek qalpyn kítappen baılanystyrǵan Banu Qoıshymanqyzy: «Kítap oqyǵan adamnyń oıy da, jany da sergek bolady», – dep, sóz sońynda jastardyń nazaryn kítap oqudyń mańyzyna audartty.
Eslám Zíkíbaevtyń 90 jyldyǵyna arnalǵan būl shara ótken men búgíndí jalǵaǵan taǵylymdy sát boldy. Bír ǵana buynnyń emes, kúllí qazaq ádebıetíníń ruhanı keńístígínde ózíndík orny bar kórnektí aqynnyń ómírsheń poezıyasy máńgí jasaı bermek.
Roza RAQYMQYZY