Jyl ayaǵyna tayaǵanda jańa jyldy qarsy aluǵa kópshílík erterek qamdana bastaıdy. Dastarhanǵa qajet azyq-túlík tízímín tízíp, úıdí de sándeuge kírísedí. Bıyl jańa jyldyq dastarhanǵa qajet dúnıelerdí aluǵa qansha qarajat ketedí? Aqshamnews.kz tílshísíníń esepteuíne súıeníp, qarjylaı josparlauyńyzdy jeńíldetíp kóríńíz.
Aldymen ne ázírleıtínímízdí shesheıík…
Jańa jyldyq byudjettí naqty josparlau úshín eń aldymen dastarhan mázírín bekítíp alǵan dūrys. Bíz esepteude kópshílík jıí ázírleıtín árí toıymdy taǵamdardy negízge aldyq: shamamen "podshuba", "olıve" salattary, bauyrsaq, samsa, qūımaq, negízgí as retínde mantyny, tauyq pen qazyny, sondaı-aq, jemís-jıdek pen desertterdí tízímge alyp kórelík.
Osy mázírdí yńǵaıly bolu úshín úsh bólíkke bólíp qarastyraıyq:
1) Salattar (suyq taǵamdar):
-
"Podshuba" salaty: tūzdalǵan maıshabaq, qyzylsha, kartop, sábíz, pıyaz, maıonez.
-
"Olıve": kartop, sábíz, jūmyrtqa, shūjyq nemese et, tūzdalǵan qıyar, jasyl būrshaq, maıonez, dámdeuíshter.
2) Ystyq taǵamdar men qamyr ónímderí:
-
Manty: ūn, su, tūz, et (sıyr/qoı), asqabaq, pıyaz, būrysh.
-
Samsa: ūn, maı (sary maı/margarın), et, pıyaz, tūz, būrysh.
-
Bauyrsaq: ūn, sút/su, ashytqy, jūmyrtqa, qant, tūz, ósímdík maıy.
-
Qūımaq: ūn, sút, jūmyrtqa, qant, tūz, ósímdík maıy.
3) Qosymsha dastarhan:
-
Negízgí et: tauyq, qazy.
-
Jemís-jıdek: mandarın, apelsın, ananas, alma, banan, júzím, anar, kıvı (qalauyńyzǵa qaraı).
-
Desertter: tort/pırog, píshínáı, shokolad-kámpıt, keptírílgen jemíster, jańǵaq.
Osy tízím – ortasha otbasyǵa arnalǵan "klassıkalyq" jańa jyldyq mázír. Eger qonaq kóp bolsa, tek kólemín kóbeıtu jetkílíktí (qūramy ózgermeıdí).
Kerek azyq-túlíktíń supermarkettegí ortasha baǵasy qansha?
Naqty baǵa dúkenge jáne qaladaǵy ūsynysqa baılanysty ózgeretíní belgílí. Sondyqtan būl bólímdí "qansha túrlí azyq-túlík kerek?" jáne "qaı sanatqa kóbírek byudjet kerek?" degen logıkamen qūryp otyrmyz.
Esepteuge yńǵaıly bolu úshín azyq-túlíktí 6 sanatqa bólíp jazyp shyqtyq:
1) Kókónís pen bazalyq ónímder
-
Kartop, sábíz, qyzylsha, pıyaz
-
Qıyar (tūzdalǵan/marınadtalǵan)
-
Kók shópter (askók, aqjelken)
-
Sarymsaq, lımon (qosymshaǵa)
Būl sanat "podshuba" men "olıvege" jáne garnır-qosymshalaryna ketedí. Kólemí kóp bolǵanymen, kóbíne baǵasy qoljetímdí.
2) Et jáne et ónímderí
-
Et (manty + samsa úshín: sıyr/qoı)
-
Tauyq (quyruǵa/písíruge)
-
Qazy
-
"Olıve" úshín shūjyq nemese tauyq etí
Dastarhannyń eń qymbat bólígí ádette osy sanat bolady. Ásírese qazy, ettíń sapasyna qaraı baǵa qatty qūbylady.
3) Sút ónímderí men jūmyrtqa
-
Jūmyrtqa (olıve + qūımaq+ bauyrsaqqa)
-
Sút (qūımaq/qamyrǵa)
-
Qaımaq (mantyǵa, sousqa)
-
Sary maı/margarın (samsa qamyryna)
Bír qaraǵanda ūsaq kórínedí, bíraq bírneshe taǵamǵa bírdeı ketetíndíkten, chekke áser etedí.
4) Ūn-toqash jáne qamyrǵa kerek azyq
-
Ūn (manty + samsa + bauyrsaq + qūımaq – báríne ortaq)
-
Ashytqy (bauyrsaqqa)
-
Qant, tūz
-
Ósímdík maıy (quyruǵa, qamyrǵa)
Ūn men maı – míndettí pozıtsıyalar. Bíreuí tausylsa, bírden búkíl jospar "tejelíp" qalady.
5) Sous/konserví/dámdeuísh
-
Maıonez (2 salatqa)
-
Jasyl būrshaq konserví
-
Záıtún/maslına (qalauyńyzǵa qaraı)
-
Tūz, qara būrysh, paprıka/dámdeuíshter
6) Jemís-jıdek jáne táttí
-
Mandarın, apelsın
-
Alma, banan, júzím, anar, kıvı
-
Tort/desert, píshínáı, shokolad-kámpıt
-
Jańǵaq, keptírílgen jemís (qalasańyz)
Jańa jylda jemís pen táttí míndettí túrde kóp alynady. Deserttí daıyn alu byudjettí ósíruí múmkín, al úıden písíru únemdeuge kómektesedí. Sondaı-aq, alkogoldí suyndardyń íshínen aqqaınar (shampan) sharabyn da qosyp kórdík.
Jalpy somany onlaın-dúkendegí baǵalarmen juyqtap otyryp eseptep kórdík. Jalpy azyq-túlík shyǵyny = (kókónís) + (et) + (sút/jūmyrtqa) + (ūn/maı) + (konserví/sous) + (jemís/táttíní) qosqanda kemí - 80 060 teńge shyqty.
Úıdí sándeuge qansha qarajat ketedí?
Dastarhannan bólek, jańa jyldyq atmosferany úıdíń sání aıqyndaıdy. Būl jerde de shyǵyn kólemí árkímníń talǵamyna baılanysty: bíreuge shaǵyn gırlyanda jetkílíktí bolsa, endí bírí tolyq dekor jasaıdy. Bíz eń jıí alynatyn 3–4 negízgí zatty alyp, shamamen esepteuge yńǵaıly tízím ūsynamyz.
Shyrsha, jaryqshamdar, shyrshaǵa oıynshyqtar, atmosferalyq ūsaq-túıekter
-
Tabıǵı shyrsha nemese jasandy shyrsha baǵasy - shamamen 20 myńnan 100 myń teńgege deıín
-
Terezege/qabyrǵaǵa arnalǵan jaryqshamdar jáne oıynshyqtar- shamamen 1500-5000 teńge kólemínde
Jalpy alǵanda úıde tolyqtaı jańa jyldyq atmosfera ornatu úshín kemí 50 myń teńge jūmsau qajet bolady.
Aıta keteıík, būǵan deıín Úkímet jańa jyl qarsańynda halyq kóp satyp alatyn ónímder boıynsha arnaıy esep júrgízgenín málímdegen bolatyn. Sauda jáne ıntegratsıya mınıstrlígí Sauda komıtetíníń tóraǵasy Ernūr Jáutíkbaevtyń aıtuynsha, taldau jańa jyldyq "azyq-túlík sebetíne" kíretín sūranysqa ıe 37 atauly óním boıynsha jasalǵan. Onyń íshínde ekí ystyq taǵamǵa qajet negízgí ónímder – tauyq etí men et te bar.
Vedomstvonyń deregínshe, byltyr mūndaı sebettíń ortasha qūny shamamen 68 myń teńge bolsa, bıyl 70 myń teńge kólemínde baǵalanyp otyr. Mınıstrlík ókílí baǵa ósímí "qalypty sıpatta" ekenín, keıbír tauarlar arzandap, keıbírí sál qymbattaǵanyn aıtyp, jalpy naryqtaǵy jaǵdaı tūraqty ekenín jetkízdí.