Mausym – erlerdíń psıhologıyalyq densaulyǵyna nazar audaratyn erekshe aı. Būl bastama alǵash 1994 jyly AQSh-ta kóterílíp, keıín basqa elderge de tarady. Maqsaty - er azamattardyń íshkí kúıín, psıhologıyalyq kúızelísín ashyq aıtuǵa múmkíndík beru, qoǵamda būl máselení kórínbeı qalǵan shetkí taqyryp retínde qaldyrmau. Aqshamnews.kz tílshísí qazaqstandyq er-azamattardyń psıhologıyalyq kúıín nazardan tys qaldyrmaı, osy taqyryp tóńíregínde psıhologpen tíldestí.
Ūlmeken Sándíbekqyzy
psıholog, geshtalt-terapevt
Erler psıhologıyasyna arnalǵan aı qaıdan shyqqan?
Erlerdíń psıhologıyalyq densaulyǵyna arnaıylap kóńíl bólu statıstıkalyq tūrǵydan antıreıtıng kórsetuden bastalǵan. Psıhologtyń sózínshe, mūnyń negízgí sebebí - suıtsıd máselesí.
"Er adamdardyń áıelderge qaraǵanda óz-ózíne 3-4 ese jıí qol jūmsauy, táueldílíkke beıímdílígí, agressıya men oqshaulanuǵa jaqyn boluy – būl taqyrypqa ashyq qarap, qoǵamnyń nazaryn audarudy talap etedí. Mausym aıynyń sımvoly retínde aspan tústes kók tús tańdalǵan. Būl – er adamnyń osal tūsyn moıyndauy men qoldaudyń belgísí", – deıdí psıholog.
Erler nege emotsıyany jıí jasyryp qalady?
Qoǵamda er adamǵa qatysty talap pen stereotıp óte kóp. "Erkek degen jylamaıdy", "kóz jasyńdy kórsetpe", "sabyrly bol" degen ūstanymdar balalyq shaqtan sanaǵa síńíríledí. Psıholog Ūlmeken Sándíbekqyzy mūndaı shekteuler balanyń psıhologıyalyq damuyna kerí áser etetínín aıtady.
"Ekí jasar balasyna “jylama, sen erkeksíń” dep jatqandardy jıí kóremíz. Ákesí árıne balasynyń "ez emes, er boluyn" qalaıdy. Bíraq osynyń bárí balanyń íshkí kúıímen sanaspauǵa ákeledí. Nátıjesínde ol óskende óz emotsıyasyn seze almaıtyn, bíldíre almaıtyn adamǵa aınalady", – deıdí maman.
Emotsıyanyń syrtqa shyqpauy ashu-yza, reníshtíń jınaluyna, íshkí qynjyludyń bárí syrqatqa aınaluyna sebep bolady. Būl – densaulyq pen psıhıkanyń būzyluyna aparatyn alǵashqy qadam.
"Áke bolu – úlken psıhologıyalyq jauapkershílík"
Er adamnyń psıhologıyasy otbasy qūrǵanda da úlken synaqtan ótedí. Ásírese áke atanu - kez kelgen er azamat úshín íshkí transformatsıya kezeńí. Psıhologtyń aıtuynsha, keı er adamdar jasyna qaramastan ózín áke emes, bala retínde sezínuí múmkín. Būl onyń psıhologıyalyq jetílmegenín bíldíredí.
"Naǵyz áke bolu úshín er adam aldymen tūlǵa retínde qalyptasuy qajet. Jetílgen, jauapkershílík aluǵa qabílettí, tūraqty er azamat qana ákelík róldí dūrys atqara alady", – deıdí Ūlmeken Sándíbekqyzy.
Jańa ról, úlken jauapkershílík, alǵashqy sátterdegí qorqynysh – mūnyń bárí er adamnyń psıhologıyalyq íshkí tepe-teńdígín shaıqaltyp jíberedí. Sondyqtan būl kezeńde er adamdarǵa qoldau men túsínístík auadaı qajet.
Suıtsıdke baratyndardyń kóbí – er adamdar. Nege?
Statıstıka boıynsha, suıtsıdke baratyndardyń kóbí – er adamdar. Būl olardyń emotsıyasyn íshke jasyryp, eshkímmen bólíse almauynyń saldary. Ūlmeken Sándíbekqyzy būl jaǵdaıdy "únsízdík pen oqshaulanudyń tragedıyasy" dep sıpattaıdy.
"Emotsıyasyn bólíse almaıtyn er adam ózín jalǵyz sezínedí. Túsíníspeushílík, mánsízdík sezímí kúsheıedí. Qoldau tappaǵan adam tyǵyryqqa tírelíp, ómírden baz keshuge beıím bolady", – deıdí psıholog.
Alaıda maman keıíngí jyldary qazaqstandyq er-azamattar ózderíníń psıhologıyalyq kúıíne mán bere bastaǵanyn aıtty. Onyń sózínshe, keıíngí úsh jylda er adamdardyń psıhoterapıyaǵa júgínuí jıílegen. Bírí – óz qalauymen, bírí – jarymen bírge kelíp, sau qarym-qatynas ornatuǵa ūmtylady.