Almaty oblysyndaǵy «Oi-Qaragai» tau kurortynda Íle Alatauy memlekettík ūlttyq tabıǵı parkíníń 30 jyldyǵyna arnalǵan «Eurazıyadaǵy tau ekojúıeleríníń saqtaluy men tūraqty damuy» atty halyqaralyq ǵylymı-tájírıbelík konferentsıya óttí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Ekí kúnge sozylǵan jıyn Qazaqstan Respublıkasy Ekologıya jáne tabıǵı resurstar mınıstrlígíníń qoldauymen ūıymdastyryldy. Konferentsıya tau ekojúıelerín saqtau, bıoaluantúrlílíktí qorǵau, klımattyq ózgeríster jaǵdaıynda tabıǵı keshenderdíń tūraqtylyǵyn qamtamasyz etu jáne ekoturızmdí ornyqty damytu máseleleríne arnaldy.
Ís-sharaǵa Qazaqstannyń barlyq óńírínen kelgen ǵalymdar, ekologtar, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aumaqtardyń mamandary, memlekettík organ ókílderí, halyqaralyq ūıymdar men tabıǵat qorǵau salasynyń sarapshylary qatysty. Sondaı-aq Túrkıya, Reseı, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstannan kelgen delegattar da óz tájírıbelerín bólístí.
Íle Alatauy ūlttyq parkí 1996 jyly qūrylǵan. Búgínde onyń aumaǵy 200 myń gektardan asady. Ūlttyq park Almaty qalasy men Almaty oblysyna jaqyn ornalasqandyqtan, ekologıyalyq árí turıstík tūrǵydan erekshe mańyzǵa ıe.
QR Ekologıya jáne tabıǵı resurstar vıtse-mınıstrí Nūrken Shárbıevtíń aıtuynsha, Íle Alatauy ūlttyq parkí elímízdegí eń írí árí mańyzdy erekshe qorǵalatyn tabıǵı aumaqtardyń bírí sanalady.
«Būl – elímízdegí eń írí ūlttyq parkterdíń bírí. Mūnda bíregeı flora men fauna saqtalǵan. Ūlttyq parkte 700-den astam adam eńbek etedí, onyń íshínde 350-ge juyq memlekettík ınspektor aumaqty qorǵau jūmystarymen aınalysady», – dedí Nūrken Shárbıev.
Vıtse-mınıstrdíń sózínshe, qazír ūlttyq park aumaǵyndaǵy sırek kezdesetín januarlardy baqylau jūmystary júıelí túrde júrgízílíp keledí. Fotoqaqpandar arqyly qar barysy, qońyr ayu jáne basqa da Qyzyl kítapqa engen januarlardyń tírshílígí baqylauǵa alynyp otyr.
Sondaı-aq, keıíngí 30 jyl íshínde ūlttyq park aumaǵynda orman qoryn molyqtyru jáne qalpyna keltíru baǵytynda auqymdy jūmystar atqarylǵan. Osy kezeńde 5 mıllıonnan astam aǵash kóshetí otyrǵyzylǵan. Tabıǵatty qorǵau sharalarynyń nátıjesínde qar barysy, qońyr ayu, tas susary, búrkít jáne basqa da sırek kezdesetín januarlar sanynyń tūraqty ósuí baıqalyp otyr.
Konferentsıyada erekshe nazar audarylǵan baǵyttyń bírí – ekoturızm. Mamandardyń aıtuynsha, turıstík aǵynnyń artuy ūlttyq parkter úshín jańa múmkíndík qana emes, sonymen bírge úlken jauapkershílík.
Nūrken Shárbıev ūlttyq parkterde ekoturızmdí damytu tabıǵı ortaǵa zıyan keltírmeıtín qaǵıdattarǵa negízdeluge tıís ekenín atap óttí.
«Ūlttyq parkterde kúrdelí qūrylys saluǵa jol berílmeıdí. Ekoturızm tabıǵatty baqylau, ekologıyalyq soqpaqtar men marshruttardy damytu, vızıt-ortalyqtar jáne jeńíl qūrastyrylatyn shaǵyn glempıngter arqyly damuy kerek. Mūndaı nysandar írgetassyz, tabıǵı ortaǵa barynsha az áser etetín formatta boluǵa tıís», – dedí vıtse-mınıstr.
Onyń aıtuynsha, ūlttyq park aumaǵy bírneshe funktsıonaldyq aımaqqa bólínedí. Qoryqtyq aımaqta kez kelgen sharuashylyq qyzmetke tyıym salynady, onda tek ǵylymı baqylau júrgízíledí. Al ekoturızmge rūqsat etílgen aımaqtarda barlyq jūmys qatań rettelgen tártíppen júzege asady.
«Íle Alatauy» memlekettík ūlttyq tabıǵı parkíníń bas dırektory Elnūr Ahmetovtíń aıtuynsha, bıyl ūlttyq parktíń 30 jyldyǵyna oraı 30 ís-shara josparlanǵan. Solardyń íshíndegí eń auqymdysy – osy halyqaralyq konferentsıya.
«Būl konferentsıyanyń erekshelígí – mūnda álemdík jáne Eurazıyadaǵy tau ekojúıeleríníń jaǵdaıy, flora men faunany saqtau, sondaı-aq Qazaqstanda damyp kele jatqan ekoturızm baǵyty keńínen talqylanyp jatyr. Konferentsıya tórt sektsıya boıynsha ótude. Oǵan sheteldík ǵalymdar, mamandar men sarapshylar qatysyp otyr», – dedí Elnūr Ahmetov.
Bas dırektordyń aıtuynsha, sońǵy 30 jylda ūlttyq parktíń turıstík ınfraqūrylymy aıtarlyqtaı damyǵan.
«1996 jyly ūlttyq tabıǵı parkte nebárí tórt ekosoqpaq jūmys ístese, búgínde olardyń sany 46-ǵa jettí. Ol kezde parkke jylyna 20 myńǵa juyq turıst keletín, qazír būl kórsetkísh mıllıonǵa deıín óstí. Sondyqtan kelushílerdíń qauípsízdígí, baılanys júıelerí, tehnıkalyq qauípsízdík, turıstík soqpaqtardy abattandyru jáne ınfraqūrylymdy odan árí damytu máselelerí búgíngí konferentsıyada keńínen talqylanyp jatyr», – dedí Elnūr Ahmetov.
Konferentsıyanyń ískerlík baǵdarlamasy ayasynda ūlttyq park aumaǵynyń ınvestıtsıyalyq áleuetí men ekoturızmdí damytuǵa baǵyttalǵan perspektıvalyq jobalar tanystyryldy. Al ǵylymı baǵdarlamada qazaqstandyq jáne sheteldík ǵalymdar tauly aumaqtardyń floralyq ártúrlílígín saqtau, sırek jáne mıgratsıyalyq januarlar túrlerín qorǵau, ūlttyq parkterdegí tabıǵatty saqtau men ekoturızmdí damytu, sondaı-aq klımattyq ózgeríster jaǵdaıyndaǵy tau ekojúıeleríníń tūraqtylyǵy máselelerín talqylady.
Mereıtoı ayasynda «Bolashaq ūrpaqqa mūra» uaqyt kapsulasyn ornalastyru rásímí óttí. Kapsulaǵa tabıǵatty qorǵau salasyndaǵy sabaqtastyqty nyǵaıtuǵa jáne búgíngí ıgí ísterdí keler ūrpaqqa jetkízuge arnalǵan úndeuler salynyp, 20 jyl merzímge saqtauǵa qoıyldy.
Sondaı-aq ís-shara barysynda tíkeleı telemost ūıymdastyrylyp, ūlttyq parktíń memlekettík ınspektorlary 30 jyldyq rámízdík tudy teńíz deńgeıínen 3684 metr bıíktíktegí Úlken Almaty shyńyna ornatty. Būl sát mereıtoıdyń sımvoldyq oqıǵalarynyń bíríne aınaldy.
Íle Alatauy ūlttyq parkíníń 30 jyldyǵyna arnalǵan sharalar Túrgen fılıalynyń Kuznetsov shatqalynda jalǵasyn tapty. Baǵdarlama ayasynda akademık Aımaq Janǵalıevtíń ǵylymı mūrasyna arnalǵan memorıaldyq-aqparattyq ortalyq ashyldy. Sonymen qatar mádenı alma sorttarynyń álemge tanylǵan arǵy tegí sanalatyn Sıvers almasyna arnalǵan ǵylymı-tanymdyq soqpaq paıdalanuǵa beríldí.
Keıíngí 30 jylda ūlttyq tabıǵı park aumaǵynda ondaǵan turıstík baǵyt abattandyrylyp, ekoturızmdí damytuǵa arnalǵan ınvestıtsıyalyq jobalar íske asyryldy. Kelushíler sanynyń tūraqty artuy Íle Alatauynyń Almaty mańyndaǵy eń tartymdy tabıǵı aumaqtardyń bírí ekenín kórsetedí.
Mamandardyń píkírínshe, klımattyń ózgeruí, urbanızatsıya jáne turıstík júktemeníń artuy jaǵdaıynda tau ekojúıelerín saqtau máselesí būrynǵydan da ózektí. Sondyqtan mūndaı halyqaralyq konferentsıyalar tájírıbe almasuǵa, ǵylymı yntymaqtastyqty nyǵaıtuǵa jáne tabıǵatty qorǵau baǵytyndaǵy ortaq bastamalardy damytuǵa múmkíndík beredí.
Íle Alatauy ūlttyq parkíníń 30 jyldyq tarıhy – tabıǵatty qorǵau, ǵylymı zertteu, ekoturızm jáne bolashaq ūrpaq aldyndaǵy jauapkershílíktíń naqty kórínísí.