Studenttík ortadan jurnalıstıka men televızıyaǵa ūlasqan shyǵarmashylyq jol turaly bír úzík estelík...
Būqaralyq aqparat qūraldary qyzmetkerleríníń kásíbı merekesí qarsańynda jurnalıstıkaǵa kelgen azamattardyń alǵashqy qalyptasu kezeńí turaly oılanasyń. Kóp adamnyń kásíbı joly efırden, gazet betínen nemese úlken jobalardan bastalǵandaı kórínedí. Bíraq shyn mánínde onyń bastauy kóbíne studenttík audıtorıyada, alǵashqy sahnada, ūstaz senímínde, orta aldyndaǵy jauapkershílíkte jatady.
Bíz QazŪU qabyrǵasynda tek bílím alyp qana qoıǵan joqpyz. Sol bílím ordasynyń ruhyn kóteruge student kezímízden aralastyq. Uaqyt óte árkím ár salaǵa kettí, bíraq qarashańyraqqa degen qūrmet pen jauapkershílík bízden alystaǵan joq.
Sol jyldary unıversıtet íshínde ónerlí, sózge júırík, sahnaǵa jaqyn jastardyń erekshe bír ortasy qalyptasty. Būl orta resmı sharalardyń ǵana aınalasy emes, jas adamnyń mínezín, talǵamyn, sózge jáne el aldyna shyǵuǵa degen jauapkershílígín qalyptastyratyn ruhanı keńístík edí.
Sol kezde joǵary oqu oryndarynda arnaıy tíl komıtetterí qūrylyp, qazaq tílíníń mártebesín kóteru, ūlttyq ruhty kúsheıtu baǵytyndaǵy jūmystar jandana bastaǵan edí. Sol ístíń basy-qasynda júrgen marqūm Zeınolla Qarı aǵamyz tíldíń de, ónerdíń de shynaıy janashyry bolatyn. Bítím-bolmysy bólek, erekshe jan edí. Unıversıtet íshíndegí daryndy student-jastarǵa yqylaspen qarap, olardyń basyn qosyp, shyǵarmashylyq ortanyń qalyptasuyna kóp eńbek síńírdí. Ūıymdastyru jaǵyn kóbíne bízge seníp tapsyratyn. Sol senímníń arqasynda talaı jas sahnaǵa shyqty, talaı talant kópshílíkke tanyldy.
Ol ortada ár fakultetten jınalǵan ánshí de, kúıshí de, aqyn da, jyrshy da, termeshí de boldy. Aqyndar úıírmesíne Serík Qalıev, al ánshí-jyrshylar úıírmesíne men jetekshílík jasap edím. Sol jastar bír-bírímen tyǵyz aralasyp, ónerde de, ómírde de jaqyn júrdí. Unıversıtet olar úshín tek bílím alatyn orda ǵana emes, tálím men tárbıeníń, óner men azamattyq qalyptasudyń ortasyna aınaldy.
Keıín elge tanylǵan talaı azamat sol unıversıtettík shyǵarmashylyq ortadan qanat qaqty. Isabek Kúzembaev, marqūm Amangeldí Seıíthan, Bekjan Áshírbaı, Serík Ábduálıev, Mūhametjan Tazabek, Balǵynbek Imashev, Zeıín Álípbek, Seríkzat Dúısenǵazın, Aıgúl Asanova, Esenkúl Kápqyzy sıyaqty búgínde jūrt bíletín azamattar sol ruhanı ortanyń ókílderí edí.
Solardyń qatarynda búgínde jurnalıstıka, mádenıet, kıno jáne medıa salalarynda ózíndík qoltańbasyn qalyptastyrǵan Nartaı Ótegenūly da bar bolatyn.
Men Nartaıdan ekí-úsh kurs joǵary oqydym. Sondyqtan ony keıíngí eńbegí arqyly ǵana emes, studenttík ortadaǵy alǵashqy qadamdarynan da bílemín. Ol studenttík ortada ózíndík bolmysymen tanylatyn. Sózge beıím, sahnada erkín, ónerge jaqyn, ózíne talap qoya alatyn jınaqy jígít edí.
Nartaı aqyndar aıtysyna qatysyp, unıversıtet namysyn qorǵap júrdí. Ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynyń basynda «Jígíttíń sūltany» baıqauyna qatysyp, júldelí oryn alǵany da esímízde. Án aıtqanda da eshkímge ūqsamaıtyn. Dauysynyń qońyr boyauy, sahnadaǵy sabyry, sózdí sezíníp aıtuy bólek edí.
Taǵy bír este qalǵan jaıt bar. Ónerlí jastar sahnaǵa shyǵarda olardyń aty-jónín kóbíne men habarlap tūratynmyn. Ol kezde kópshílíktíń famılıyasy resmı qūjattaǵydaı «-ov», «-ev», «-ın» bolyp aıtylatyn. Bíz sahnadaǵy qazaqy reńktí saqtau úshín olardy keıde «ūly», «qyzy» úlgísínde tanystyratynbyz.
Nartaıdy da sol kezderí «Nartaı Ótegenūly» dep sahnaǵa shyǵaryp júrgením esímde. Keıín būl esím efırde de, shyǵarmashylyq ortada da solaı ornyǵyp kettí. Būl men úshín jaı ǵana júrgízushílík sát emes, sol dáuírdíń qazaqy ruhyn ańǵartatyn jyly belgí bolyp qaldy.
Unıversıtettíń 60 jyldyq saltanatty keshíne daıyndyq kezí de este. El Prezıdentí bastaǵan mártebelí qonaqtar qatysatyn úlken jıyn bolatyn. Sonda belgílí kúıshí Seken Tūrysbekov aǵamyz studentterdíń arasynan ónerlí jastardy íríktep júríp, Nartaı Ótegenūlynyń dauysyndaǵy qońyr ún men jyly boyaudy bírden baıqap: «Dauysyń ózgeshe eken, sahnadaǵy alǵashqy ándí ózíń aıtyp shyǵasyń» degení bar. Solaı boldy da.
Nartaı tek ónermen ǵana shektelgen joq. Sportqa da beıím boldy. Rıngte ózín erkín ūstaıtyn, qarsylasynyń qarqynynan qaımyqpaıtyn, tez jınaqtalyp, íshkí tártíbín saqtaı alatyn mínezí bar edí. Sol qasıetín baıqaǵan elge belgílí bapkerlerdíń bírí ony kıkboksıng jattyǵularyna arnaıy shaqyryp, óz zalynda shyńdaluyna múmkíndík jasaǵany esímízde.
Sport adamǵa tek kúsh bermeıdí. Ol mínez qalyptastyrady. Rıngte qarsylasyń qansha myqty bolsa da, boıyńda qaısarlyq, salqynqandylyq, tózím, jíger jáne sońyna deıín tūra alatyn íshkí beríktík boluy kerek.
Jurnalıstıkada adamnyń boıyndaǵy eshbír qabílet artyq bolmaıdy. Būl mamandyqtyń shekarasy keń: bír kúní óner adamymen sūhbattasasyń, bír kúní sportshynyń mínezín tanısyń, bír kúní eńbek adamynyń mańdaı terín kóresíń, endí bír kúní qūqyq, qylmys, sot, jaza sıyaqty auyr taqyryptardyń íshíne kíresíń. Sondyqtan jurnalıstke tek sauatty sóıleu azdyq etedí. Oǵan adam tanu, jaǵdaıdy sezu, salmaq saqtau, qajet jerde qaısarlyq tanytu da kerek.
Nartaı Ótegenūlynyń keıíngí jurnalıstík jolynda osy qasıetterdíń bárí qajet boldy. Ásírese «Qylmys pen Jaza» sıyaqty qūqyqtyq taqyryptaǵy baǵdarlamalarda onyń íshkí jınaqylyǵy, salqynqandylyǵy, kúrdelí máseleníń arǵy jaǵyn kóruge tyrysatyn kásíbı daǵdysy anyq baıqaldy.
Qylmys taqyryby jeńíl taqyryp emes. Mūnda adam taǵdyry, zań aldyndaǵy jauapkershílík, qoǵam qauípsízdígí, jábírlenushíníń jan jarasy, aıyptalushynyń qūqyǵy qatar júredí. Sondyqtan mūndaı salada jurnalıstíń sózí de, sūraǵy da, tūjyrymy da ólsheulí boluy kerek. Nartaı osy baǵytta jurnalıstıkanyń jeńíl jolyn emes, salmaǵy bar, jauapkershílígí auyr taqyrypty tańdaǵanyn kórsettí.
Búgíngí Nartaı Ótegenūlynyń jurnalıstıkadaǵy, televızıyadaǵy, kıno men mádenıet salasyndaǵy eńbegíne qaraǵanda, onyń bastauy sol studenttík audıtorıyadan, QazŪU qabyrǵasyndaǵy shyǵarmashylyq ortadan, sahna aldyndaǵy alǵashqy jauapkershílíkten bastalǵanyn ańǵaramyz.
Jurnalıstıka adamǵa tek mamandyq bermeıdí. Ol sózge jauapkershílíkpen qaraudy, qoǵamdy baıqaudy, adamnyń taǵdyryna úńíludí, el íshíndegí qūbylysty sezínudí úıretedí. Nartaıdyń keıíngí eńbekterínde osy qasıetterdíń ízí bar.
Sondyqtan Nartaı Ótegenūly turaly aıtu — bír adamnyń ǵana jolyn eske alu emes. Būl — studenttík ortadan bastalǵan shyǵarmashylyq ízdíń keıín jurnalıstıkaǵa, televızıyaǵa, kınoǵa, mádenıet pen medıa keńístígíne qalaı ūlasatynyn aıtu.
Audıtorıyadan bastalǵan joldyń efırge ūlasuy kezdeısoq emes. Onyń ar jaǵynda orta tárbıesí, ūstaz senímí, sahna mádenıetí, sporttan kelgen íshkí tártíp, sózge qūrmet jáne ózíne talap qoya bílu mínezí jatyr. Nartaı Ótegenūlynyń keıíngí kásíbı jolyna qaraǵanda, sol qasıetterdíń bárí jurnalıstík ūstamǵa, ekran aldyndaǵy jauapkershílíkke, qoǵamdyq taqyrypqa barudaǵy batyldyqqa jáne mádenıetke qyzmet etetín shyǵarmashylyq ūstanymǵa aınalǵanyn kóremíz.
Erlan Aıtuar, Ál-Farabı atyndaǵy QazŪU jurnalıstıka fakultetíníń aǵa oqytushysy