Ótken 2025 jyl elimizde «Jumysshy mamandyqtar jyly» retinde aıryqsha este qalady. Memleket basshysy tarapynan jarıalanǵan bastama eńbek adamynyń qadirin qaıta tanýǵa baǵyttalǵan mańyzdy betburys boldy. Al Almaty qalasy úshin kásiptik bilim berý salasyn jetildirýde zor jetistikter ákelgeni taǵy bar. Ataýly jyldyń qalamyz úshin, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesi úshin tıgizgen oń áseri jaıynda Almaty tehnologıalyq kolejiniń dırektory ári Almaty qalasy dırektorlar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Erulan QARAǴULOVPEN ótken suhbatty oqyrman nazaryna usynamyz.
– Erulan myrza, ataýly jyl kásibı bilim berý júıesine qandaı ózgerister alyp keldi ?
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda tehnıkalyq jáne kásiptiń bilim berý júıesiniń mańyzyn atap ótip, 2025 jyldy – «Jumysshy mamandyqtar jyly»dep jarıalady. Jumysshy mamandyqtardyń el ekonomıkasynyń jáne onyń turaqty damýynyń negizi ekeni málim. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha, 2025 jyly suranysqa ıe kásiptermen 9-synyp túlekteri kolejderde 100% tegin oqýmen qamtamasyz etildi. Búginde óńirlik erekshelikterdi eskere otyryp, jańa kásipter men quzyretterdiń Atlastary ázirlendi, TjKB transformasıalaý prosesi júrip jatyr, halyqaralyq deńgeıdegi sertıfıkattalǵan mamandardy daıarlaý bastaldy, kolej túlekteri úshin jańa jumys oryndary qurylýda, eńbek adamynyń mártebesi artýda.
Qazirgi ýaqytta TjKB mazmunyn jańǵyrtýdy qamtıtyn «2025–2027 jyldarǵa arnalǵan TjKB transformasıasynyń Jol kartasy» iske asyrylyp jatyr. Kolejderdiń bıznespen ózara is-qımylynyń kúsheıýi baıqalady. Dýaldy oqytý tetikteri jáne jumys berýshilerdiń ótinimderi boıynsha kadrlardy daıarlaý belsendi damyp keledi. Jyl saıyn kolej stýdentteri men pedagogteri úshin jaǵdaıdy jaqsartý júzege asyrylady, materıaldyq-tehnıkalyq baza jańartylady, halyqaralyq baılanystar men daıyndyq standarttary, sondaı-aq pedagogterdiń biliktiligin arttyrý damıdy. Quzyrettilik ortalyqtary quryldy, oqý prosesin tıimdi basqarý jáne eńbek naryǵynyń qajettilikterin taldaý úshin sıfrlyq quraldar damýda, WorldSkills, JasSkills, Turkicskills sıaqty kásibı chempıonattar júıesi keńeıtilýde.
Shyn máninde, jumysshy mamandyqtar jyly – bul jáı ǵana memlekettik naýqan emes, uzaq merzimdi syn-tegeýrin jáne ekonomıka salalary úshin mamandar daıarlaý sapasyn túbegeıli arttyrý múmkindigi. Bul rette jumys berýshilermen tyǵyz baılanys, túlekterdi jumyspen qamtý, pedagogterdiń quzyretterin jańartý, halyqaralyq baǵdarlamalarǵa qatysý sekildi TjKB damytý rejımine naqty kóshýdi ańǵarýǵa bolady. Kolej basshysy retinde men aımaqtyq erekshelikterimizge beıimdelgen úzdik álemdik tájirıbelerdi engizý mańyzdy dep sanaımyn.
Bilikti ustazdarsyz reforma júzege aspaıdy
– Jumysshy mamandyqtar jyly naqty nátıjege jetkizý úshin ne isteý kerek?
– Jumysshy mamandyqtar jyly naqty nátıje berýi úshin júıelik árekettermen, ólshenetin kórsetkishtermen jáne prosestiń barlyq qatysýshysynyń – memleketten bastap kolej ben kásiporynǵa deıingi jeke jaýapkershilikpen toltyrylýy kerek. Memlekettiń qoldaýymen TjKB men óndiristiń naqty baılanysyn qamtamasyz etý qajet dep sanaımyn. Jumys berýshiler formaldy seriktester emes, kadrlar daıarlaýdyń tolyqqandy qatysýshylary bolýy tıis, onyń ishinde: bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýge qatysý, praktıkaǵa oryn berý, kolejderdi oqý sheberhanalaryn jabdyqtaýǵa qoldaý kórsetý, túlekterdi baǵalaýǵa qatysý asa mańyzdy. Oqytý mazmuny eskirgen standarttarǵa emes, eńbek naryǵynyń naqty suranystaryna beıimdelý úshin bilim berý baǵdarlamalaryn, jabdyqtar men oqytý tehnologıalaryn jańartý qajet. Tájirıbege baǵyttalǵan oqytý, dýaldy júıe, modýldik-kredıttik baǵdarlamalar jáne quzyrettilik ortalyqtaryn damytý árbir kolej úshin normaǵa aınalýy tıis. Taǵy bir mańyzdy másele – kolej pedagogteri men óndiristik oqytý sheberlerine ınvestısıa salý qajet.
Kolej pedagogteriniń jalaqysyn, olardyń biliktiligin arttyrý, kásiporyndardaǵy jáne sheteldik taǵylymdamalar, laıyqty eńbek jaǵdaılary men pedagogterdiyntalandyrý – jumysshy kadrlardy sapaly daıarlaýdyń kilti. Prezıdent Q.Toqaev «Ádil Qazaqstanda Eńbek adamy erekshe qurmetke ıe bolýy kerek. Muǵalimderdiń, dárigerlerdiń, tártip saqshylarynyń, qutqarýshylardyń, jumysshylardyń, sharýalardyń mártebesin odan ári kóterý óte mańyzdy. Olar eldiń eń qurmetti azamattary bolýy kerek», – dep atap ótti. Buǵan tabysty jumysqa ornalasýdyń, laıyqty jalaqynyń, túlekterdiń mansaptyq ósýiniń naqty mysaldary arqyly ǵana qol jetkiziledi. Jastar men ata-analar jumys kásibi qoǵamdaǵy turaqtylyq, damý jáne qurmet ekenin kórýi kerek.
– Almaty tehnologıalyq kolejinde qandaı mamandar qandaı tıimdi ádispen daıyndalyp jatyr?
– Dýaldy oqytý – tájirıbege baǵyttalǵan tásildi eskere otyryp, bilim berý prosesin uıymdastyrýdyń bir túri. Bul – jumys berýshiler úshin kadrlar daıarlaýdyń tamasha múmkindigi. Tájirıbe barysynda kolej stýdentterine eńbek ótili esepteledi jáne jalaqy alýǵa múmkindikteri bar. Oqytýdaǵy osy tásil sheńberinde kolej túlekteriniń eńbek naryǵynyń qajettilikterine barynsha sáıkestigine qol jetkiziledi. Almaty tehnologıalyq koleji 50 jyldan astam ýaqyt boıy týrızm ındýstrıasy, tamaqtaný, qonaqúı bıznesi, azyq-túlik tehnologıalary salalary úshin mamandyqtar boıynsha jumysshy kadrlardy daıarlaýdy júrgizip keledi. Kolejde 1300-den astam stýdent oqıdy.Kolejimizge 2016 jyldan bastap dýaldy oqytýengizildi, al qazir oqý ordasy jumys berýshilerdiń ótinimderi boıynsha kadrlar daıarlaýǵa belsendi túrde qosyldy. Bul oqytý tehnologıalary kolejge jumys berýshilerdiń qajettilikterine nazar aýdarýǵa jáne bilim berý baǵdarlamalaryn birlesip ázirleýge múmkindik beredi. Kolej stýdentteriniń 50%-dan astamy dýaldy oqytý boıynsha oqıdy, munda oqý prosesiniń 60%-y kásibı praktıkadan turady.
Jastardyń kózqarasy kórgenderimen qalyptasady
– Óndiris oryndarymen, jumys berýshilermen baılanys qanshalyqty jolǵa qoıylǵan?
– Búginde kolej úsh kásiporynmen qamqorlyq týraly memorandýmdar jasady jáne 150-den astam kásiporynmen kadrlar daıarlaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly sharttar bar. Jyl saıyn dýaldy oqytý boıynsha stýdentterdi qamtý kásiporyndardyń ulǵaıýyna baılanysty ósýde jáne bul baǵytty Almaty qalasy boıynsha «Atameken» óńirlik Kásipkerler palatasy qoldap otyr. Jumys berýshiler kolejder janyndaǵy Qamqorshylyq jáne Indýstrıalyq keńesterge engizilgen, onda olar kolejdiń damýyna jáne bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýge tikeleı yqpal ete alady. Kolejde kadrlardy daıarlaý boıynsha Bilim berý-óndiristik klaster quryldy. Kolej túlekteri qazaqstandyq týrısik qaýymdastyqtyń janyndaǵy salalyq sertıfıkattaý ortalyǵynda táýelsiz sertıfıkattaýdan ótedi, bul sózsiz bilim deńgeıin arttyrýǵa yqpal etedi jáne jumys berýshilerdiń talaptaryna túlekterimizdiń sáıkestigin rastaıdy.
– Qazirgi jastardyń jumysshy mamandyqtarǵa kózqarasy qandaı dep oılaısyz?
– Qazirgi jastardyń jumysshy mamandyqtaryna degen kózqarasy ekiushty jáne oǵan birjaqty baǵa berý múmkin emes. Bir jaǵynan, jastardyń keıbiri áli de jumysshy kásibi «májbúrli tańdaý», áleýmettik mártebesi tómen jáne bolashaǵy shekteýli dep oılaıdy. Bul kózqarastar kóbinese otbasynyń, qoǵamnyń jáne «keńse» men «modadaǵy» mamandyqtarǵa baǵdarlanýdyń áserinen qalyptasady. Ekinshi jaǵynan, pragmatıkalyq qatynas kúsheıetini baıqalady. Jastardyń kóbi praktıkalyq jaǵyna nazar aýdarady: turaqty tabys, eńbek naryǵyna jyldam kirý, kolejden keıin birden jumys isteý múmkindigi, sondaı-aq ósý perspektıvalary, óz isin ashý nemese oqýdy jalǵastyrý. Bul, ásirese, naqty óndiriske tap bolǵan nemese sapaly tájirıbeden ótken adamdarǵa tán. Aıta ketý kerek, jastardyń kózqarasy olardyń is júzinde ne kóretinine tikeleı baılanysty. Zamanaýı jabdyqtar, óndiristegi tálimgerler, jumysqa ornalasýdyń túsinikti traektorıasy jáne laıyqty eńbek jaǵdaılary bar jerlerde jumysshy mamandyqtaryn tańdaý – tıimdi. Munda TjKB júıesiniń mindeti –urandarmen sendirý emes, sáttiliktiń naqty mysaldaryn kórsetý, daıyndyq sapasy men ashyq perspektıvalardy qamtamasyz etý. Sonda jastardyń jumysshy mamandyqtaryna degen kózqarasy barǵan saıyn oń jáne sanaly bolady.
Jańa dáýir, jańa daǵdy
– Sıfrlandyrý, avtomattandyrý dáýirinde jumysshy maman qandaı daǵdylardy meńgerýi tıis?
– Sıfrlandyrý jáne avtomattandyrý dáýirindegi jumysshy mamandyqtardyń róli azaımaıdy, tek ózgeredi. Zamanaýı tehnologıalar jumysshy mamannyń jumysyn joımaıdy, biraq onyń mazmunyn ózgertedi, ony ıntellektýaldy jáne tehnologıalyq etedi, mamannyń jaýapkershiligi de ósedi. Máselen, avtomattandyrý adamdy tolyǵymen almastyrmaıtynyn túsinýimiz kerek. Tipti, eń zamanaýı avtomattandyrylǵan jeliler, robottar jáne sıfrlyq júıeler teńsheýdi, baqylaýdy, tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi jáne jóndeýdi qajet etedi. Kez kelgen «aqyldy» jabdyqtyń artynda prosesti túsinetin, derekterdi taldaı alatyn jáne standartty emes jaǵdaılarda sheshim qabyldaı alatyn maman bar.
gov.kz
– «Jumysshy mamandyqtar jyly» óz jalǵasyn qalaı tabady dep sanaısyz?
– Shynynda da, «Jumysshy mamandyqtar jyly»bir kúntizbelik jyl sheńberimen shektelmeýi kerek. Onyń basty qundylyǵy TjKB júıesin damytýdyń uzaqmerzimdi strategıalyq vektoryn jáne qoǵamnyń eńbekke qatynasyn belgileıdi. Biz TjKB-ny jańǵyrtý jáne transformasıalaý boıynsha jumysty júıeli túrde jalǵastyrýymyz qajet.
– Áńgimeńizge rahmet!