Óńírlík kommunıkatsıyalar qyzmetínde Ahmet Baıtūrsynūly atyndaǵy Tíl bílímí ınstıtutynyń dırektory, fılolog Anar Fazyljan qazaq lıngvıstıkasynyń negízgí jetístígí men bolashaǵy turaly bayandap berdí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Ǵasyrdan astam tarıhy bar qazaqtyń tíl ǵylymy Alash qozǵalysynyń kórnektí qaıratkerleríníń arqasynda qalyptasty. Olardyń íshínde Ahmet Baıtūrsynūlynyń alar orny erekshe. Dál osy tūlǵalar qazaq tílín zertteude europalyq ǵylymı tásílderdí engízíp, onyń ǵylymı negízín qalady.
Osy jyldary fonetıka men grammatıka júıelendí, termınologıya qalyptasyp, ádebı tíl men jazu normasy bekíp, baı sózdík qor jınaqtaldy. Qazaq tílí ǵylym men bílímníń tílíne, eldegí ís júrgízetín tílge aınaldy.
Qazaqstandyq lıngvıstıka jahandyq úrdíster ayasynda qarqyndy damyp keledí. Qazaq tílíníń ūlttyq korpusy da qūryldy. Būl — ártúrlí janr men stıldegí mátínderdí qamtıtyn, 20-dan astam íshkí korpusy bar auqymdy tsıfrlyq baza. Ol ǵalymdarǵa úlken derektí jedel taldap, tíldíń qazírgí jaı-kúıí turaly naqty qorytyndy jasap otyruǵa múmkíndík beríp otyr.
Tíl bílímí ınstıtuty jasandy ıntellekt tehnologıyalaryn, sonyń íshínde qazaq tílíníń mádenı erekshelígíne negízdelgen úlken tíldík modelderdí (LLM) ázírleuge de atsalysyp júr. Ásírese ūlttyq kodtyń mańyzdy tasymaldaushysy — frazeologızmder men maqal-mátelge kóp kóńíl bólgen.
Qazírgí lıngvıstıka pánaralyq baǵyttardy belsendí túrde ıgeríp jatyr. Sotsıolıngvıstıka, psıholıngvıstıka men lıngvıstıkalyq personologıya sıyaqty salalar damyp jatyr. Instıtutta jańa zertteu bólímderí, sonyń íshínde Baıtūrsynūly mūrasyn zertteıtín «Ahmettanu» bólímí ashylǵan.
Eye-Tracking tehnologıyasynyń kómegímen ǵalymdar kóz qozǵalysy men mátíndí qabyldau arasyndaǵy baılanysty zertteı bastady. Būl derekter oqu materıalynyń sapasy men vızualdy ortany jaqsartuǵa septígín tıgízedí.
Fılologtyń aıtuynsha, lıngvıstıka mádenıet pen oılau qabíletíníń damuyna tíkeleı áser etedí. Tíl adamnyń ıntellektualdyq jáne kognıtıvtík múmkíndígígín qalyptastyrady. Bíraq qazír balalardyń az sóılep, kóp oılaudan qalyp, mání joq mátínderdíń qaptap ketkení alańdata bastapty.
Osyndaı jaǵdaıda lıngvıstıkalyq zertteulerdíń qoǵamnyń mádenı jáne zıyatkerlík tūtastyqty qorǵaudaǵy mańyzy arta túsken.
Qazaqstanda táuelsízdík alǵaly berí lıngvıstıkalyq zertteulerge sūranys aıtarlyqtaı artty. Degenmen, mamandardyń píkírínshe, qoǵamda gumanıtarlyq ǵylymdardyń qūndylyǵyn álí de arttyru qajet eken.
Qıyndyqqa qaramastan, sarapshylar qazaq lıngvıstıkasynyń bolashaǵyna sením bíldíredí. Tíl damuyn jalǵastyryp, gumanızm, tabıǵat pen adamǵa qūrmet, mádenı bíregeılík sıyaqty negízgí qūndylyqty saqtap, jetkízíp otyr.
Spıkerdíń aıtuynsha, qazaq tílí qarym-qatynas qūraly ǵana emes, sonymen qatar tsıfrlandyru dáuírínde jańa mánge ıe bolyp otyrǵan ūlttyq kodtyń mańyzdy elementí bolyp qala bermekshí.