2026 jylǵy 29–30 sáuírde Almatyda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ūlttyq unıversıtetíníń Halyqaralyq qatynastar fakultetínde «Ortalyq Azıya – Ońtústík Kavkaz – Tayau Shyǵys» úshtaǵanyndaǵy qauípsízdík, geosayasat jáne túrkí ıntegratsıyasy» taqyrybynda ǵylymı-praktıkalyq konferentsıya óttí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Qazaq, orys jáne aǵylshyn tílderínde gıbrıdtí formatta ūıymdastyrylǵan ís-sharaǵa 100-ge juyq qatysushy qatysty. Konferentsıya barysynda halyqaralyq qatynastar, aımaqtyq qauípsízdík, terrorızm, kóshí-qon, su resurstary, jasandy ıntellekttíń yqpaly, túrkí memleketteríníń ıntegratsıyalyq úderísterí, sondaı-aq halyqaralyq kólík dálízderí men logıstıka salasyndaǵy ózektí máseleler talqylandy.
Baǵdarlama ayasynda bírneshe paneldík sessıya ótíp, Europa, Azıya jáne Tayau Shyǵys elderínen kelgen ǵalymdar men sarapshylar zertteu nátıjelerímen bólístí.
Ǵylymdy halyqaralyq damytu ortalyǵy bas dırektorynyń orynbasary, qazaqstandyq sarapshy Oleg Balybekovıch Esenovtíń aıtuynsha, mūndaı konferentsıyalar óńírlík qauípsízdík pen geosayası ózgerísterdí ǵylymı tūrǵyda saraptauǵa múmkíndík beredí.
– Qauípsízdík, kólík dálízderíníń tıímdílígí, túrkí ıntegratsıyasy sıyaqty máseleler búgínde óte ózektí. Ásírese túrkí álemíníń ókílderí úshín aımaqtyq yqpaldastyq pen ortaq ūstanym qalyptastyrudyń mańyzy zor. Mūndaı alańdar ǵylymı-akademıyalyq ortada óńírlík ıntegratsıya men ekonomıkalyq úderísterge qatysty ortaq kózqaras qalyptastyruǵa yqpal etedí, – dedí ol.
Ystambūl unıversıtetíníń professory, túrkıyalyq sarapshy Aına Askeroglu Arslan Túrkıyanyń qazírgí halyqaralyq jaǵdaıda beıbít sayasat ūstanyp otyrǵanyn atap óttí. Onyń aıtuynsha, Túrkıya daǵdarys aımaqtaryndaǵy halyqtarǵa gumanıtarlyq qoldau kórsetíp qana qoımaı, qaqtyǵystardy sheshude araǵaıyndyq mıssıya atqaruǵa da kúsh salyp keledí.
– Túrkıya – jauapty árí qamqor memleket. Soǵys kezínde Sırıya halqyna esígín ashyp, jyldar boıy pana boldy. Būl – álemde sırek kezdesetín tájírıbelerdíń bírí. Túrkıya qysqa uaqyt íshínde eń kóp bosqyn qabyldaǵan elderdíń bíríne aınaldy. Mūndaı jaǵdaıdy eńsere aluy – onyń myqty memlekettík dástúríníń kórínísí, – dedí professor.
Aına Askeroglu Arslannyń píkírínshe, álem jyldam ózgeríp jatqan qazírgí kezeńde memleketter arasynda ózara túsínístík pen sabyrlylyq asa qajet. Ol beıbít sayasatpen qatar ekonomıkalyq tūraqtylyqtyń da mańyzdy ekenín aıtty.
– Búgínde bízdíń aınalamyzda túrlí qaqtyǵystar bolyp jatyr. Mūndaı jaǵdaıda beıbít sayasatpen bírge ekonomıkalyq kórsetkíshterdíń tūraqty boluy mańyzdy. Memleketter de, halyqtar da bír-bíríne túsínístíkpen qarauy kerek. Túrkıya árdaıym beıbít sayasat ūstanyp keledí jáne būl baǵytty jalǵastyra beredí, – dedí ol.
Sarapshy ekologıyalyq máselelerge de erekshe toqtaldy. Onyń aıtuynsha, su tapshylyǵy, Aral teńízí, Kaspıı teńízí jáne energıya qauípsízdígí sıyaqty problemalar bír ǵana eldíń emes, búkíl óńírdíń ortaq máselesí.
– Ekologıyalyq qıyndyqtar belgílí bír eldí ǵana qamtymaıdy. Būl – búkíl ǵalamsharǵa ortaq problema. Eger su tapshylyǵy men ekologıyalyq máseleler der kezínde sheshílmese, olar qūrǵaqshylyqqa, ashtyqqa, típtí su úshín qaqtyǵystarǵa alyp keluí múmkín. Sondyqtan mūndaı túıtkílderdí bírlesken jobalar arqyly sheshu qajet, – dedí Aına Askeroglu Arslan.
Konferentsıyaǵa qatysqan sarapshylar qazírgí geosayası tūraqsyzdyq kúsheıíp, álemdík tártíp ózgeríp jatqan kezeńde Ortalyq Azıya, Ońtústík Kavkaz jáne Tayau Shyǵys óńírleríne qatysty máselelerdí ashyq talqylaudyń mańyzy joǵary ekenín atap óttí. Túrlí elden kelgen spıkerler óńírlík yqpaldastyqtyń ekonomıkalyq, sayası, áskerı jáne qauípsízdík salalaryna áserín sóz etíp, ózara baılanystardyń bolashaǵy, múmkíndíkterí men syn-qaterlerí turaly oılaryn bólístí.