Memleket basshysy tayauda «Túrkístan» gazetíne bergen sūhbatynda bílím beru men densaulyq saqtau salalaryndaǵy memlekettík-jekemenshík áríptestík júıesín reformalau turaly atap óttí. Būl turaly Premer-mınıstrdíń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstrí Aıda Balaeva píkír bíldírdí.
Aıtuynsha, būl rette eń aldymen, jekemenshík mektepterdí, balabaqshalardy, damu ortalyqtaryn jáne medıtsınalyq emhanalardy «jan basyna sáıkes qarjylandyru» máselesíne erekshe nazar audarylyp otyr.
Osyǵan baılanysty Úkímet jekemenshík ūıymdarǵa beríletín memlekettík tapsyrys tetíkteríne jan-jaqty taldau júrgízíp, bírqatar kókeıkestí máselelerdí anyqtady. Atap aıtqanda, júıelerdí auqymdy tsıfrlandyru barysynda salada būryn baıqalmaǵan zańbūzushylyqtar men olqylyqtardy anyq kórsettí. Būl óz kezegínde atalǵan salalardaǵy bıznestíń áleumettík jauapkershílík qaǵıdattaryna saı kelmeıdí. Keıíngí 8 jylda jekemenshík mektepterdíń sany jetí ese artty. Búgínde olar jetí júz seksen beske jettí. Soǵan sáıkes byudjetke túsetín salmaq ta kúrt kóbeıdí. Shyǵyndar 2020 jyly on úsh mıllıard bolsa, 2025 jyly ekí júz qyryq ekí mıllıardqa deıín óstí, - dep atap óttí vıtse-premer.
Sonymen qatar Aıda Balaeva 2020 jyl men 2025 jyldar aralyǵyndaǵy ınvestıtsıyalyq shyǵyn júz on bír mıllıard teńgení qūraǵanyn alǵa tartty. Būl qarajatqa shamamen otyz bes jańa mektep saluǵa bolady.
Soǵan qaramastan basty maqsat – oryn tapshylyǵy máselesín álí de joya almadyq. 2025 jyly būl jetíspeushílík ekí júz elu bír myń orynǵa jettí. Būl – oblystaǵy tūtas bír qalanyń halqymen bírdeı kórsetkísh. Jekemenshík mektepterdíń kóbeyuí bílím sapasynyń tómendeuíne alyp keldí. Kóptegen bílím oshaqtary naqty óńírlík qajettílíktí eskermeı, retsíz ashyldy. Máselen, olardyń seksen paıyzǵa juyǵy jalǵa alynǵan ǵımarattarda jūmys ísteıdí. Al dırektorlardyń bílíktílígí máselesí de syn kótermeıdí. Mektep ǵımarattary bıznes menshígínde qalyp otyr. Jıyrma jyldan keıín olardyń túpkí maqsaty ózgeríp ketuí múmkín. Būl júıege degen senímdí azaıtyp, byudjet qarjatynyń tıímdílígíne kúmán tudyrady, - deıdí Aıda Ǵalymqyzy.
Vedomstvo basshysy sondyqtan qazír jaǵdaıdy túbegeılí ózgertu boıynsha júıelí jūmys bastalǵanyna toqtaldy.
Jańa qarjylandyru tetígí pılottyq rejımde íske qosyldy. Mektepter tolyq tsıfrlandyrylyp, byudjetke sáıkes retteldí. Bíraq būl – bıylǵy oqu jylynyń sońyna deıíngí uaqytsha shara. Negízgí míndet – júıení tolyq qaıta qarau. Eń aldymen, memlekettík tapsyrys naqty óńírlík qajettílíkke saı boluǵa tıís. Jańa mektepterge memlekettík tapsyrys beruge moratorıı engízu ūsynylyp otyr. Memlekettík qoldau sharasy retínde tek ınvestıtsıyalyq shyǵyndardy óteu tetígín qaldyru kózdelude. Sondaı-aq bílím beru salasyndaǵy byudjet shyǵyndaryn ońtaılandyru maqsatynda, írí megapolısterdí qospaǵanda, studenttík jataqhanalardy qarjylandyru uaqytsha toqtatu máselesí qarastyryluda. Būl rette barlyq qūqyqtyq jáne áleumettík táuekelder eskeríledí. Baǵdarlamany kezeń-kezeńmen toqtatu nemese sharttaryn qaıta qarau nūsqalary qaraluda. Dál osyndaı máseleler medıtsına salasynda da baıqalady. Úkímet azamattardyń ótíníshterín eskere otyryp, Áleumettík medıtsınalyq saqtandyru qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenshík medıtsınalyq ūıymdardyń qyzmetíne taldau júrgízude, - dedí vıtse-premer.
Aıta keterlígí, elímízde jıyrma mıllıonnan astam adam alty júz toqsan segíz bastapqy medıtsınalyq kómek ūıymyna tírkelgen. Sonyń úsh júz otyz altysy, yaǵnı shamamen qyryq segíz paıyzy – jekemenshík. Olarǵa tírkelgen halyq sany bes mıllıon alty júz myń adam. Būl – el halqynyń shamamen jıyrma segíz paıyzy.
2020 jyldan bastap alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarıyalyq kómek kórsetetín jekemenshík emhanalardyń sany ekí júz on besten úsh júz otyz alty ūıymǵa deıín óstí, al tírkelgen halyq úsh mıllıonnan bes mıllıon alty júz myńǵa deıín artty. Búgínde alǵashqy medıtsınalyq kómek ūıymdary respublıkalyq byudjet esebínen, tegín medıtsınalyq kómektíń kepíldík berílgen kólemí ayasynda, jan basyna sáıkes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyń bírínshí qańtarynan bastap būl qyzmetter míndettí áleumettík medıtsınalyq saqtandyru qory qarajaty esebínen júzege asady. Alaıda jeke emhanalardyń sany kóbeıíp, olarǵa tírkelgen halyq ekí esege juyq artqanymen, būl medıtsınalyq kómektíń qoljetímdílígí men sapasyn jaqsarta qoıǵan joq. Búgínde qosarlanǵan qarjylandyru faktílerí bar. Keı qyzmetter míndettí jáne eríktí saqtandyru arqyly qatar tólenude. Keıde kórsetílmegen qyzmet úshín aqy alynǵan jaǵdaılar kezdesedí, - deıdí Aıda Ǵalymqyzy.
Málímdeuínshe, típtí lıtsenzıyasyz, tıístí jabdyqsyz jūmys ístegen ūıymdar da bar.
Būl máselelerdí tek júıelí ózgeríster men tolyq tsıfrlandyru arqyly sheshuge bolady. Densaulyq saqtau mınıstrlígí halyqtyń naqty qajettílíkteríne, demografıyalyq jáne kóshí-qon derekteríne súıene otyryp, medıtsınalyq kómektí josparlauǵa kóshude. Belsendí emes patsıentterdí qarjylandyru júıesínen shyǵaru josparlanuda. Tírkelu talaptary kúsheıtílíp, shaǵyn emhanalar bíríktíríledí. Al qarjylandyru kólemí eń tıímdí memlekettík jáne senímdí jeke emhanalarǵa baǵyttalady. Qosarlanǵan tólem men jalǵan eseptí boldyrmau úshín bíryńǵaı tsıfrlyq baqylau engízíledí. Barlyq júıeler bíríktíríledí. Patsıent kórsetílgen qyzmettí mobıldí qosymsha arqyly ózí rastaıdy. Būl azamattardyń qūqyǵyn qorǵaıdy. Sonymen bírge sapany baqylau kúsheıe túsedí. Táuekelge baǵdarlanǵan qadaǵalau júıesí engízílíp, lıtsenzıyalau talaptary qatańdaıdy, - dedí mınıstr.
Sondaı-aq sapany baǵalaıtyn bíryńǵaı memlekettík júıe jasalyp, Ūlttyq sapa ınstıtutyn ashu josparlanuda.
Sonymen qatar jeke medıtsınalyq ūıymdardyń qyzmetí keshendí túrde tekseríledí. Ūsynylyp otyrǵan barlyq sharalar jan basyna sáıkes qarjylandyru júıesín jetíldíruge baǵyttalyp otyr. Bízdíń maqsatymyz – qarjylandyru júıesín ádíl, ashyq jáne tıímdí etu. Eń bastysy – byudjetten bólínetín qarajat halyqtyń ıgílígíne, bílím men densaulyq sapasyn jaqsartuǵa jūmys ísteuge tıís, - dedí Aıda Balaeva.