XXI ғасырда "wellness" ұғымы кең таралып, өмір салтына айналды. Әлеуметтік желілерде дұрыс тамақтану, медитация, self-care, цифрлық детокс туралы кеңестер көбейді. Алайда бұл жай сән бе, әлде урбанизация дәуіріндегі өмір сүру қажеттілігі ме?

Қала өмірінің қарқыны, бәсекелестік, ақпараттың шамадан тыс ағымы мен жұмыс қысымы көптеген адамдарды ұзақ күйзеліске, тіпті burnout (күйіп кету) синдромына алып келуде.

Burnout деген не?

Burnout - ұзақ уақыт бойы жалғасқан күйзеліс салдарынан пайда болатын эмоционалдық, психикалық және физикалық сарқылу жағдайы.

Негізгі белгілері:

• тұрақты шаршау;
• жұмысқа деген қызығушылықтың жоғалуы;
• ашушаңдық;
• ұйқы бұзылысы;
• мотивацияның төмендеуі;
• өзін пайдасыз сезіну.

Бұл жай шаршау емес. Burnout - жүйке жүйесінің ұзақ уақыт шамадан тыс жүктелуінің салдары.

Қала өмірі неге қауіпті?

Қазіргі мегаполис тұрғындары:

• Ұзақ жұмыс істейді;
• Онлайн режимнен шықпайды;
• Үнемі салыстыру мен бәсекеге ұшырайды;
• Демалысты кейінге қалдырады.

Ақпараттық шу, әлеуметтік желілердегі "сәтті өмір" бейнесі де қосымша психологиялық қысым туғызады.

Психолог пікірі

Психолог Айдана Сейітованың айтуынша, соңғы жылдары күйіп кету синдромымен жүгінетіндердің саны айтарлықтай артқан.

"Көп адам burnout-ты жай шаршаумен шатастырады. Бірақ айырмашылығы - қарапайым шаршау демалыстан кейін өтеді, ал күйіп кету кезінде адам демалса да қалпына келе алмайды. Эмоционалды босап қалу сезімі пайда болады", -  дейді маман.

Оның сөзінше, әсіресе 25–40 жас аралығындағы белсенді мамандар тәуекел тобында.

"Қазіргі қоғам өнімділік культін қалыптастырды. Үнемі даму, табыс, жетістікке жету қысымы адамның ішкі ресурсын сарқып жібереді. Егер адам өзіне уақыт бөлмесе, шекара қоя алмаса, күйіп кету қаупі артады", - дейді психолог.

Айдана Сейітова wellness мәдениетінің маңызын ерекше атап өтті:

"Wellness - бұл сән емес. Бұл психологиялық гигиена. Адам ұйқы режимін сақтап, эмоциясын басқаруды үйреніп, өзін күтсе, күйзелістің алдын алады. Бірақ wellness-ті де перфекционизмге айналдырмау керек. Өзін күту деген жарыс емес".

Wellness burnout-тың алдын ала ма?

Мамандардың пікірінше, егер ол жүйелі түрде қолданылса, күйзеліске түсудің алдын алуға болады. 

1. Ұйқы гигиенасы

7-8 сағат сапалы ұйқы жүйке жүйесін қалпына келтіреді.

2. Қозғалыс

Физикалық белсенділік стресс гормоны кортизолды төмендетеді.

3. Эмоциялық детокс

Медитация, терапия, тыныс алу жаттығулары мазасыздықты азайтады.

4. Цифрлық шекара

Жұмыстан тыс уақытта мессенджерлер мен поштадан ажырау - психиканы қорғайды.

5. "Жоқ" деп айту

Психологтың айтуынша, ең маңызды дағды - жеке шекара орнату.

"Егер адам үнемі басқалар үшін өмір сүрсе, бір күні өз ресурсы таусылады. Сондықтан “жоқ” деп айту — әлсіздік емес, психологиялық жетілу белгісі".

Қай кезде маманға жүгіну керек?

Егер:

• бірнеше апта бойы шаршау кетпесе,
• өмірге қызығушылық жоғалса,
• ұйқы мен тәбет бұзылса,
• үрей мен ашушаңдық күшейсе - онда психолог немесе психотерапевт көмегіне жүгінген дұрыс.

Wellness - Instagram тренді емес. Бұл - урбанизация дәуірінде психика мен денені қорғаудың саналы тәсілі.

Қала өмірінің қарқыны бәсеңдемейді. Бірақ біз өз ресурстарымызды басқаруды үйрене аламыз.

Өнімді болу маңызды, бірақ аман болу - одан да маңызды.