Сайлау үдерісінің ашықтығы мен азаматтардың оның нәтижелеріне деген сенімі сайлауды өткізудің негізгі қағидаттарының бірі болып қала береді, деп хабарлайды Aqshamnews.kz тілшісі.
Сондықтан 23 тамызда өтетін Қазақстан Республикасы Құрылтайы депутаттарының сайлауына дайындық барысында барлық рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз етуге, халықты ақпараттандыруға және сайлау заңнамасы нормаларының сақталуына ерекше назар аударылуда.
Алматы қаласының аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Айгүл Қалықованың айтуынша, сайлау тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы өткізіледі. Әр азамат шешімін өз бетінше қабылдап, өзінің ерік білдіруін жеке жүзеге асырады. Ешкімнің сайлаушыға қысым көрсетуге немесе оның шешім қабылдау үдерісіне араласуға құқығы жоқ.
Еріктілік қағидаты Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңында да бекітілген. Дауыс беруге қатысу – әр азаматтың міндеті емес, құқығы. Тиісінше, ешкім адамды сайлау учаскесіне келуге немесе сайлауға қатысудан бас тартуға мәжбүрлей алмайды.
Ашықтықты қамтамасыз етудің маңызды құралдарының бірі – қоғамдық байқау институты. Дауыс беру күні сайлау учаскелерінде саяси партиялардың сенім білдірілген адамдары, қоғамдық байқаушылар, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, халықаралық байқаушылар, сондай-ақ шет мемлекеттер мен шетелдік БАҚ өкілдері бола алады. Олар сайлау үдерісінің барлық кезеңдерін – учаскенің ашылуы мен бюллетеньдерді беруден бастап дауыстарды санау және қорытынды хаттамаларды аумақтық сайлау комиссияларына тапсыруға дейінгі рәсімдерді бақылауға құқылы.
Айгүл Қалықованың сөзінше, халықаралық байқаушыларды тіркеумен Орталық сайлау комиссиясы айналысады. Бүгінгі таңда 250-ден астам халықаралық байқаушы аккредиттелген. Сонымен қатар дауыс беру күні қысқа мерзімді байқау миссияларының келуі күтілуде. Бұл сайлаудың өткізілуіне қоғамдық бақылауды күшейтетін қосымша тетік болмақ.
Дайындықтың тағы бір маңызды бағыты – халықпен ақпараттық жұмыс жүргізу. Алматыда азаматтарға алдағы дауыс беру туралы ақпарат беруге бағытталған ауқымды науқан ұйымдастырылды. Қала көшелерінде баннерлер мен ситибордтар орналастырылып, жарықдиодты экрандарда Құрылтай депутаттарын сайлау күнін еске салатын ақпараттық бейнероликтер көрсетілуде.
Сонымен қатар цифрлық сервистер де белсенді қолданылуда. Алматы тұрғындары өздерінің сайлау учаскесін арнайы сервис, Telegram-боттар, ресми интернет-ресурстар, сондай-ақ 109 бірыңғай қалалық байланыс орталығы арқылы біле алады. Бұл азаматтарға дауыс беретін орнын алдын ала тексеріп, қажетті ақпаратты уақтылы алуға мүмкіндік береді.
Цифрлық ортада заңнама талаптарының сақталуына да ерекше мән берілуде. Қазіргі сайлау науқаны барысында әлеуметтік желілерде толтырылған сайлау бюллетенінің фотосуреттері мен бейнежазбаларын жариялауға тыйым салатын жаңа нормалар қолданылады. Бұл шара жасырын дауыс беру қағидатын қорғауға және сайлаушыларға ықтимал қысым көрсетуге жол бермеуге бағытталған. Бұдан бөлек, алдыңғы сайлау науқандарына арналған үгіт материалдарын пайдалануға тыйым салынған.
Азаматтардың сайлау үдерісіне деген сенімін нығайтатын тағы бір фактор – сайлау комиссиялары жұмысының ашықтығы. Комиссия мүшелері міндетті оқытудан өтіп, сайлау заңнамасының нормаларын зерделейді және тестілеуден өтеді. Мұндай дайындық заңнаманы бірыңғай қолдануды қамтамасыз етуге және сайлау учаскелерінің жұмысын белгіленген талаптарға сәйкес ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Құрылтай депутаттарының алдағы сайлауы Қазақстанның жаңа саяси жүйесі жағдайында алғаш рет өтеді. Сондықтан рәсімдердің ашықтығы, ақпараттың қолжетімділігі және заңдылық қағидаттарының сақталуы ерекше маңызға ие. Азаматтардың еркін ерік білдіруіне жағдай жасау, қоғамдық бақылау, заманауи цифрлық сервистерді пайдалану және сайлау комиссиялары жұмысының ашықтығы – қоғамның сайлау үдерісіне және оның қорытындыларына деген сенімін қалыптастыратын маңызды құрамдас бөліктер.