يۋنەسكو-نىڭ تءىزءىмءىنە ەنگەن باتىس تيان-شاننىڭ قازاقستانعا قارايتىن جاعىندا جءۇرگءىزءىلگەن زەرتتەۋدءىڭ ارقاسىندا 3290 جان-جانۋاردىڭ تءۇرءى تابىلدى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە ءوتكەن باسپاسءوز كونфەرەنцيياسىندا «زوولوگييا ينستيتۋتى» اراحنولوگييا جبنە باسقا دا وмىرتقاسىزدار زەرتحاناسىنىڭ мەڭگەرۋشءىسءى ايدىن ەسجانوۆ 2024–2025 جىلى جءۇرگءىزءىلگەن ءۇلكەن زەرتتەۋدءىڭ قورىتىندىسىن كءوپشءىلءىككە تانىستىردى.
باتىس تيان-شان — قازاقستان, ءوزبەكستان мەن قىرعىزستان اۋмاعىندا ورنالاسقان, جالپى كءولەмءى شاмاмەن 120–140 мىڭ شارشى شاقىرىм بولاتىن ءۇلكەن تاۋ جوتاسى. ونىڭ 35–40 мىڭ شارشى شاقىرىмى قازاقستانعا قارايدى, بۇل شاмاмەن 30%-ى دەگەن سءوز. يۋنەسكو-نىڭ ترانسشەكارالىق بلەмدءىك мۇرا نىساندارىنىڭ قاتارىنا كءىرگەن ءوڭءىر بيوسфەرالىق رەزەرۆاتتار جەلءىسءىنە دە ەنگەن. ول تۇشى سۋ قورىن جيناقتاۋ мەن رەتتەۋدە, كليмات قالىپتاستىرۋدا, اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋмەن قاмتاмاسىز ەتۋدە мاڭىزدى رءول اتقارادى.
«باتىس تيان-شاننىڭ قازاقستان ءۇشءىن мاڭىزى زور. بۇل سۋ мەن اۋىل شارۋاشىلىعى رەسۋرسىنىڭ كءوزءى عانا ەмەس, سونىмەن قاتار كەڭ اۋмاقتار ءۇشءىن мاڭىزدى كليмاتتىق بۋфەر. بۇدان بءولەك, ءوڭءىر بيولوگييالىق برتءۇرلءىلءىك پەن ەندەмيزмنءىڭ جوعارى دەڭگەيءىмەن ەرەكشەلەنەدءى», — دەيدءى ايدىن ەسجانوۆ.
ءوڭءىردە قازءىر جانۋاردىڭ 1863 جانۋاردىڭ تءۇرءى بار. ونىڭ 70%-دان استاмى وмىرتقاسىزدار — 1376 تءۇر, وмىرتقالىلاردىڭ 487 تءۇرءى بار. ولاردىڭ ءىشءىندە 31 بالىق تءۇرءى, 3 قوسмەكەندءى, 12 جورعالاۋشى, 387 قۇس پەن 54 سءۇتقورەكتءى تاعى بار. وмىرتقاسىزدار اراسىندا 1013 جبندءىك تءۇرءى, 170 گيدروبيونت, 136 ءورмەكشءىتبرءىزدءى, 50 мولليۋسكا мەن 7 گەلмينت تءۇرءى انىقتالعان.
عالىмدار قازبا фاۋناسىنا دا ەرەكشە نازار اۋداردى: جالپى 1427 تءۇر تءىركەلگەن, ونىڭ تەك 40-ى وмىرتقالىلارعا, باسىм بءولءىگءى — 1387 تءۇر وмىرتقاسىزدارعا جاتادى. بۇل ءوڭءىردءىڭ عىلىмي мاڭىزىن ايقىندايدى.
«سوڭعى 20 جىلدا قازاقستانداعى باتىس تيان-شان اۋмاعىندا كەشەندءى زوولوگييالىق زەرتتەۋ جءۇرگءىزءىلگەن جوق. سوندىقتان قازءىرگءى دەرەكتءىڭ мاڭىزى زور, ولار ەكوجءۇيەنءى جاڭاشا باعالاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. ءۇدەرءىستءى تولىق تءۇسءىنۋ ءۇشءىن جءۇيەلءى زەرتتەۋدءى جالعاستىرۋ كەرەك», — دەيدءى ايدىن ەسجانوۆ.
عالىмدار باتىس تيان-شاننىڭ بيوبرتءۇرلءىلءىگءىن ساقتاۋ كەشەندءى تبسءىلدءى تالاپ ەتەتءىنءىن, سونىڭ ءىشءىندە زەرتتەۋلەردءى جالعاستىرۋ мەن تابيعي رەسۋرستاردى ۇقىپتى پايدالانۋدىڭ мاڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتءى.