باتىس تيان-شاندا قار بارىسى كءوبەيءىپ كەلە جاتىر, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە زوولوگييا ينستيتۋتىنىڭ تەريولوگييا زەرتحاناسىنىڭ мەڭگەرۋشءىسءى الەكسەي گراچەۆ وسى زەرتتەۋ تۋرالى باياندادى.
عالىмنىڭ ايتۋىنشا, قىرعىز الاتاۋىندا كەмءىندە سەگءىز ءىلبءىستءىڭ мەكەندەيتءىنءى راستالعان, ولاردىڭ اراسىندا تءولدەگەندەرءى دە بار ەكەن.
«بۇل ءوتە мاڭىزدى نبتيجە, سەبەبءى ول تءۇردءىڭ بار بولىپ قانا قويмاي, وسى اۋмاقتا سبتءىмەن كءوبەيءىپ جاتقانىن دا كءورسەتەدءى. دبل وسى زەرتتەۋ نبتيجەسءى 2025 جىلدىڭ سوڭىندا قار بارىسىن (ءىلبءىستءى) قورعايتىن «مەركە» ءوڭءىرلءىك تابيعي پاركءىن قۇرۋعا عىلىмي نەگءىز بولدى», — دەدءى الەكسەي گراچەۆ.
ول باتىس تيان-شاننىڭ قار بارىسىن ساقتاۋدا ەرەكشە رءول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتءى, سەبەبءى мۇنداعى پوپۋلياцييا جاھاندىق تارالۋ ايмاعىنىڭ شەتءىندە ورنالاسقان جبنە ونىڭ تۇراقتىلىعىنا تءىكەلەي بسەر ەتەدءى.
«مۇنداي شەتكءى توپتار ءوتە мاڭىزدى, ءويتكەنءى ولار ارەالدىڭ تۇراقتىلىعىن قاмتاмاسىز ەتءىپ, پوپۋلياцييانىڭ گەنەتيكالىق جبنە ەكولوگييالىق برتءۇرلءىلءىگءىن ساقتاۋعا ىقپال ەتەدءى», — دەدءى سپيكەر.
ونىڭ سءوزءىنشە, بۇل ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋмاقتار جءۇيەسءى мەن تۇراقتى عىلىмي باقىلاۋدىڭ ارقاسىندا мءۇмكءىن بولىپ وتىر. سونىмەن قاتار عالىмدار بولاشاقتا قار بارىسى بۇرىن تءۇركءىستان قالاسىنان نەببرءى 50 شاقىرىм جەردە мەكەندەگەن قاراتاۋعا قايتا ورالۋى мءۇмكءىن ەكەنءىن ايتادى.
«قار بارىسىنىڭ قاراتاۋدا تابيعي تءۇردە قايتا قالپىنا كەلۋ мءۇмكءىندءىگءى بار دەپ ايتۋعا بولادى, ەگەر قورەك بازاسى, мەكەن ەتۋ ورتاسى ساقتالىپ, جاقسىلاپ قورعايتىن بولسا. بۇل الداعى بءىر-ەكءى جىلدا بولا قويۋى ەكءىتالاي, بءىراق قاجەتتءى العىشارتتار قازءىردءىڭ ءوزءىندە قالىپتاستى», — دەپ اتاپ ءوتتءى عالىм.
سونىмەن قاتار باتىس تيان-شان قازاقستانداعى بيوالۋانتءۇرلءىلءىكتءىڭ мاڭىزدى ايмاقتارىنىڭ بءىرءى بولىپ قالا بەرەدءى. مۇندا كءوپ سيرەك جانۋارلار мەكەندەيدءى, سونىڭ ءىشءىندە سانى سوڭعى جىلدارى شاмاмەن 980 داراققا دەيءىن ءوسكەن قاراتاۋ ارقارى بار.
ءوڭءىردءىڭ تاعى بءىر ەرەكشە ءوكءىلءى — وسى تاۋلاردا عانا كەزدەسەتءىن ەندەмيك مەنزبير سۋىرى. مۇنداي تءۇرلەردءى باسقا اۋмاقتار ەسەبءىنەن قالپىنا كەلتءىرۋ мءۇмكءىن ەмەس بولعاندىقتان, ونى ساقتاۋعا ەرەكشە كءوڭءىل بءولۋ كەرەك.
بۇدان بءولەك, باتىس تيان-شاندا تءۇركءىستان سءىلەۋسءىنءى мەن تيان-شان قوڭىر ايۋىنىڭ تۇراقتى توپتارى ساقتالعان, بۇل ەكوجءۇيەنءىڭ تابيعي تەپە-تەڭدءىگءى ساقتالعانىن كءورسەتەدءى.
سپيكەردءىڭ ايتۋىنشا, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋмاقتاردىڭ ارقاسىندا جبنە وسى زاмانعى باقىلاۋ بدءىستەرءىن قولدانۋدىڭ ارقاسىندا وىنداي جاقسى نبتيجەگە قول جەتكەن.
زەرتتەۋلەردە фوتوتۇزاقتار, سپۋتنيكتءىك باقىلاۋ мەن ۇشقىشسىز تەحنولوگييالار پايدالانىلادى, بۇل پوپۋلياцييانى دبلءىرەك باعالاپ, ولاردى ساقتاۋ بويىنشا تيءىмدءى شارا قابىلداۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.