Taldau kórsetkendeı, kóp jaǵdaıda jalǵan aqparat tolyǵymen oıdan shyǵarylǵan syujet túrínde emes, naqty oqıǵalar, memlekettík sheshímder, resmı habarlamalar men faktílerdí būrmalau arqyly taralǵan, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Qazaqstan Respublıkasy Prezıdentí janyndaǵy Ortalyq kommunıkatsıyalar qyzmetíníń Jalǵan aqparatqa qarsy ís-qımyl ortalyǵynyń málímetínshe, jalǵan aqparatty shynaıy etíp kórsetu úshín memlekettík organdardyń ataulary, normatıvtík-qūqyqtyq aktíler, tanymal kompanıyalar jáne vızualdy materıaldar paıdalanylǵan.
Sonymen qatar azamattardyń kúndelíktí ómíríne tíkeleı qatysty taqyryptar — tabys pen salyq, áleumettík tólemder, bílím beru, densaulyq saqtau, derbes derekterdíń qauípsízdígí jáne memlekettík qyzmetter belsendí qoldanylǵan.
1. Memlekettík sheshímderdí «sensatsıyaǵa» aınaldyru
Jekelegen memlekettík sheshímder men protsesterdíń mazmūny ózgertílíp, qoǵamǵa auqymdy ózgerís retínde ūsynylǵan.
Mūnaı tasymaly turaly feık. Jekelegen operatsıyalardyń uaqytsha toqtatyluy mūnaı tasymalynyń tolyq toqtauy retínde kórsetílgen.
Fakt: mūnaı qabyldau jáne rezervuarlardy toltyru jūmystary jalǵasyp jatyr. KQK-nyń mūnaı qabyldau quaty táulígíne 100 myń tonnaǵa deıín jetedí.
Kúshtík qūrylymdardaǵy kadrlyq auys-túıíske moratorıı turaly feık. Aqparattyń shynaıylyǵyn kórsetu úshín qoldanystaǵy normatıvtík-qūqyqtyq akt paıdalanylyp, onda ís júzínde joq norma kórsetílgen.
Fakt: QR 2026 jylǵy 3 mausymdaǵy №295-VIII Zańynda áskerı qyzmetshílerge, qūqyq qorǵau jáne arnauly memlekettík organdar qyzmetkerleríne jūmystan bosatuǵa, auystyruǵa, taǵaıyndauǵa nemese ózge de kadrlyq auys-túıísterge moratorıı engízu turaly norma qarastyrylmaǵan.
Negízgí tásíl: kúrdelí nemese naqty sharttary bar memlekettík sheshímder qysqa árí emotsıyalyq tūrǵydan áserlí tūjyrymǵa deıín jeńíldetílíp, bastapqy maǵynasy ózgertíledí.
2. Memlekettík júıelerge degen senímge nūqsan keltíru
Memlekettík tsıfrlyq jáne energetıkalyq júıelerdíń jūmysyna qatysty aqparattar da manıpulyatsıyaǵa ūshyraǵan.
eGov júıelerí turaly feık. Memlekettík aqparattyq júıelerden auqymdy derekter taralyp kettí degen aqparat memlekettík tsıfrlyq júıelerdíń osaldyǵy turaly terís píkír qalyptastyru úshín paıdalanylǵan.
Fakt: tehnıkalyq tekserís nátıjesínde eGov aqparattyq júıeleríníń būzylǵany anyqtalǵan joq. Darknette ornalastyrylǵan materıaldar eGov júıesínen júktelmegen jáne memlekettík derekter bazasynyń qūrylymyna sáıkes kelmeıdí.
Qazaqstannyń energetıka júıesíndegí apat turaly feık. Qazaqstan men kórshíles elderdíń energetıkalyq júıeleríníń ózara baılanysy Qazaqstannyń táueldílígí men álsízdígí retínde būrmalanyp kórsetílgen.
Fakt: taratylǵan aqparat shyndyqqa sáıkes kelmeıdí.
Avtomektepter men júrgízushí kuálígí turaly feık. Avtomektepterdí esepke alu jáne júrgízushí kuálígín alu úshín emtıhan qabyldau funktsıyalaryn jeke ūıymdarǵa beru turaly oıdan shyǵarylǵan ózgerís qabyldanǵan sheshím retínde ūsynylǵan.
Fakt: júrgízushí kuálígín alu úshín emtıhandar qabyldau funktsıyasyn jeke ūıymdarǵa beru máselesí qarastyrylyp jatqan joq. Avtomektepterdí esepke alu jáne oqu toptaryn tírkeu memlekettík funktsıya bolyp qala beredí.
Negízgí tásíl: jekelegen fakt, tehnıkalyq erekshelík nemese naqty qūqyq qoldanu tájírıbesí konteksten úzílíp alynyp, memlekettíń senímsízdígí nemese shamadan tys aralasuy turaly keńírek qorytyndy qalyptastyru úshín paıdalanylady.
3. Sezímtal taqyryptar emotsıyalyq feıkterge daıyn negíz bolady
Densaulyq, balalar jáne áleumettík máseleler audıtorıyanyń emotsıyasyna tíkeleı áser etetíndíkten, jalǵan aqparat taratuda jıí paıdalanylady.
Medıtsına qyzmetkerlerín yntalandyru turaly feık. Oıdan shyǵarylǵan dárígerlerdí yntalandyru sharasy vaktsınatsıyaǵa jáne medıtsına qyzmetkerleríne degen senímsízdík qalyptastyru úshín paıdalanylǵan.
Fakt: vaktsınatsıya júrgízu medıtsına qyzmetkerleríníń tíkeleı lauazymdyq míndetí. Olardyń jalaqy mólsherí ekpe alǵan balalardyń sanyna baılanysty emes jáne būl úshín bólek tólemder qarastyrylmaǵan.
Psıhıatrıyalyq auruhana patsıentteríne qatysty qatygezdík turaly feık. Shamamen 18 jyl būryn bolǵan oqıǵaǵa qatysty emotsıyalyq tūrǵydan sezímtal aqparat eshqandaı rastaıtyn materıaldarsyz dáleldengen fakt retínde taratylǵan.
Fakt: keshendí tekserís barysynda syrqat adamdarǵa fızıkalyq shekteuler qoldanu, áser etu sharasy retínde dárí-dármek beru jáne olardyń qadír-qasıetín qorlaıtyn ózge de áreketter jasalǵany turaly málímetter rastalmady.
Negízgí tásíl: sezímtal taqyrypqa jaǵdaıdy qabyldaudy túbegeılí ózgertetín jáne audıtorıyanyń emotsıyalyq reaktsıyasyn kúsheıtetín rastalmaǵan bólshekter qosylady.
4. Azamattardyń kúndelíktí múddelerín paıdalanu
Aqsha, salyq, áleumettík kómek jáne bílím beru máselelerí jalǵan aqparattyń taraluyna qolaıly taqyryptar retínde kóríndí.
Bank depozıtteríndegí syıaqyǵa 5% salyq salynady degen feık.
Fakt: jeke tūlǵalardyń banktegí salymdary boıynsha tólenetín syıaqylaryna jeke tabys salyǵy salynbaıdy. Úkímet mūndaı salyq túrín engízudí qarastyryp jatqan joq.
Barlyq oqushylarǵa tegín tamaq pen mektepke daıyndyq tólemí beríledí degen feık.
Fakt: tegín ystyq tamaq pen mektepke daıyndyqqa beríletín materıaldyq kómek — memlekettík qoldaudyń ekí bólek sharasy. Tegín tamaq 1–4 synyp oqushylarynyń barlyǵyna jáne 5–11 synyptardaǵy jekelegen sanattaǵy balalarǵa beríledí. Al materıaldyq kómek atauly sıpatta kórsetíledí.
Būl mysaldarda kúrdelí nemese atauly memlekettík qoldau sharalary qysqa árí emotsıyalyq tūjyrymǵa deıín jeńíldetílíp, barshaǵa ortaq kómek retínde kórsetílgen.
5. Vırustyq kontent emotsıyaǵa súıenedí
Áleumettík jelílerde tez taralatyn kontentte tanymal brendter men írí syılyqtar turaly jalǵan uádeler audıtorıyanyń nazaryn audaru úshín paıdalanylǵan.
BI Group kompanıyasynyń 1 000 páter ūtysy turaly feık.
Belgílí brend pen írí ūtys turaly uáde oıdan shyǵarylǵan sharaǵa kópshílíktíń nazaryn audaru úshín qoldanylǵan.
Fakt: kompanıya mūndaı ūtys oıynyn jarıyalaǵan da, ótkízíp jatqan da joq. Taratylǵan jarıyalanymdardaǵy qatysu sharttary, ótkízílu kúní men orny shyndyqqa sáıkes kelmeıdí.
«Íle-Balqash» rezervatyndaǵy jolbarys Balqash mańynda júr degen feık.
Qoldan jasalǵan suret shynaıy oqıǵanyń vızualdy «dálelí» retínde ūsynylǵan.
Fakt: jarıyalanǵan suret tabıǵatqa jíberílgen jolbarysqa qatysty emes jáne onda JI kómegímen jasalǵan belgíler bar. Januardyń ornalasqan jerí GPS/GSM-qarǵybauy arqyly úzdíksíz baqylanyp otyrady.
Negízgí tásíl: emotsıyalyq nemese vızualdy element basty dálelge aınalyp, bastapqy aqparat pen onyń túpnūsqasyn tekseru qajettílígí ekínshí orynǵa yǵystyrylady.
Tamyz aıynyń qorytyndysy ne kórsettí?
Tamyz aıyndaǵy keıster jalǵan aqparattyń árdaıym anyq oıdan shyǵarylǵan dúnıe emestígín kórsettí. Kóbíne ol naqty faktíden bastalyp, oǵan oıdan shyǵarylǵan bólshek qosylady, kontekst ózgertíledí nemese bastapqy aqparatta joq qorytyndy jasalady.
Osyndaı maǵynalyq būrmalau jalǵan aqparattyń shynaıy kórínuíne jáne áleumettík jelílerde jyldam taraluyna múmkíndík beredí.
Negízgí qorytyndylar:
Feıkter shynaıy aqparatty būrmalauǵa negízdeledí. Jalǵan habarlama jasau úshín oqıǵany tolyǵymen oıdan shyǵaru míndettí emes. Naqty sheshímníń auqymyn, sharttaryn nemese kontekstín ózgertu jetkílíktí.
Azamattardyń kúndelíktí múddelerí negízgí nysana bolyp qala beredí. Salyq, tabys, áleumettík kómek, bílím beru, densaulyq saqtau, derekter qauípsízdígí jáne memlekettík qyzmetter aqparattyq manıpulyatsıyalarǵa osal taqyryptar bolyp tabylady.
Shynaıy derekkózderdíń bedelí paıdalanylady. Memlekettík organdardyń ataulary, normatıvtík-qūqyqtyq aktíler jáne tanymal kompanıyalar oıdan shyǵarylǵan mazmūndy shynaıy etíp kórsetu úshín qoldanyluy múmkín.
Emotsıya faktíden jyldam áser etedí. Balalar, densaulyq, aqsha, qauípsízdík jáne boljamdy ádíletsízdík turaly aqparattar audıtorıyanyń emotsıyalyq reaktsıyasy arqyly qosymsha taralady.
Jasandy ıntellekt vızualdy jalǵan dálel jasau qūralyna aınaluda. Qoldan jasalǵan suret jaı ıllyustratsıya retínde emes, jalǵan habarlamany rastaıtyn derbes dálel retínde ūsynyluy múmkín. Sondyqtan vızualdy kontenttíń ózín ǵana emes, onyń túpnūsqasy men derekkózín de tekseru mańyzdy.
Aqparatty tekserudíń negízgí qaǵıdasy
Tamyz aıyndaǵy keısterden shyǵatyn basty sabaq — aqparattyń emotsıyalyq áseríne emes, onyń derekkózíne, bastapqy kontekstíne jáne resmı rastaluyna nazar audaru qajet.
Qandaı da bír sensatsıyalyq habarlamaǵa tap bolǵan kezde onyń:
naqty derekkózge súıenetínín;
resmı qūjatpen nemese uákílettí organnyń habarlamasymen rastalǵanyn;
bastapqy konteksten úzílmegenín;
suret nemese beıneníń túpnūsqa ekenín;
habarlamada naqty fakt pen avtordyń boljamy aralasyp ketpegenín
tekseru mańyzdy.