Qazaqstan sayasatynda áıelderdíń úlesí álí de tómen. Senattaǵy áıelderdíń úlesí shamamen 20%, al Májílístegí 98 deputattyń tek 17-sí – áıel, yaǵnı 17,3%. Úkímet qūramynda úsh mınıstr áıel bolsa, taǵy bír memlekettík agenttíktí áıel basqarady. Al oblystar men respublıkalyq mańyzy bar qalalardyń ákímderí arasynda ázírge bírde-bír áıel joq.
Soǵan qaramastan, elímízde memlekettík basqarudyń mańyzdy salalarynda áıelder de jauapty qyzmetter atqaryp keledí. Olar mádenıet, bílím, densaulyq saqtau, áleumettík sayasat, qūqyq jáne qarjy júıesí sıyaqty strategıyalyq baǵyttardy basqaryp, eldíń qoǵamdyq jáne sayası ómíríne yqpal etíp keledí.
8 nauryz – Halyqaralyq áıelder kúní qarsańynda Aqshamnews.kz tílshísí memlekettík qyzmettíń joǵary satylarynda eńbek etíp júrgen bírqatar áıel basshylarǵa sholu jasap kórdí.
Aıda Balaeva - mádenı sayasattyń tízgínín ūstaǵan mınıstr
1974 jyly Almaty oblysynda dúnıege kelgen Aıda Ǵalymqyzy Balaeva – Mádenıet jáne aqparat mınıstrí. Ol Qazaqstannyń aqparattyq jáne mádenı sayasatyndaǵy negízgí baǵyttardy aıqyndap otyrǵan basshylardyń bírí. Memlekettík qyzmet salasyndaǵy onyń jūmys ótílí 25 jyldan asady.
Suret: facebook.com/aqparatqogam/
Balaeva eńbek jolyn aqparat salasynan bastap, keıín Almaty jáne Astana qalalaryndaǵy íshkí sayasat qūrylymdarynda, Prezıdent Ákímshílígínde túrlí jauapty qyzmetter atqardy. 2023 jyly qaıta qūrylǵan Mádenıet jáne aqparat mınıstrlígín basqaruǵa taǵaıyndaldy.
Qazírgí tańda onyń qyzmetí aqparattyq sayasatty úılestíru, būqaralyq aqparat qūraldarynyń damuy, qoǵamdyq ıdeologıya jáne áleumettík mańyzy bar máselelerge qatysty memlekettík sayasatty júzege asyrumen baılanysty. Ol qoǵamda rezonans tudyrǵan oqıǵalarǵa baılanysty jıí resmı píkír bíldíríp, memlekettík pozıtsıyany túsíndíretín sayasatkerlerdíń bírí retínde tanymal.
Mysaly, būrynǵy mınıstr Quandyq Bıshímbaevqa qatysty sot ísí boıynsha ol būl protsestíń qoǵam úshín mańyzdy ekenín aıtyp, tūrmystyq zorlyq-zombylyq máselesíne nazar audartqanyn atap óttí. Onyń píkírínshe, sot protsesíníń ashyq ótuí qoǵamdaǵy osyndaı máselelerdíń aldyn aluǵa yqpal etedí.
Sonymen qatar, Balaeva medıa salasyna qatysty da bírqatar píkír bíldírdí. 2025 jyly Orda.kz jáne KazTAG basylymdaryna qatysty qozǵalǵan íster turaly túsíníkteme beríp, Qazaqstanda jurnalısterdí kásíbí úshín qudalau joq ekenín aıtty.
Áıelder ísterí jáne otbasylyq-demografıyalyq sayasat jóníndegí ūlttyq komıssıyanyń tóraıymy retínde ol tūrmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańnamany kúsheıtu, áıelder men balalardyń qūqyqtaryn qorǵau máselelerín de qadaǵalaıdy.
Sonymen bírge, mektepterdegí hıdjab máselesíne qatysty zaıyrly bílím beru qaǵıdatyn saqtau qajettígín bírneshe ret atap ótken.
Aqmaral Álnazarova - eldíń bas dárígerí
1971 jyly Qyzylorda qalasynda tuǵan Aqmaral Álnazarova – medıtsına ǵylymdarynyń doktory, tájírıbelí dáríger árí memlekettík basqaru salasynda ūzaq jyl eńbek etken maman. Ol 2024 jyldan bastap Qazaqstannyń Densaulyq saqtau mınıstrí qyzmetín atqaryp keledí.
Eńbek jolyn qarapaıym dáríger retínde bastaǵan Álnazarova keıín oblystyq densaulyq saqtau júıesínde, memlekettík basqaru qūrylymdarynda jáne Parlament Senatynda qyzmet atqardy. Densaulyq saqtau júıesín íshínen jaqsy bíletín maman retínde ol mınıstrlíkke kelgennen keıín bírqatar reformalardy qolǵa aldy.
Suret: parlam.kz
Mınıstrdíń basty baǵyttarynyń bírí – medıtsına júıesíndegí qarjylyq tártíptí kúsheıtu. Ol míndettí áleumettík medıtsınalyq saqtandyru júıesíne audıt júrgízíp, qarjynyń tıímdí paıdalanyluyn baqylaudy kúsheıttí.
Sonymen qatar dárí-dármekpen qamtamasyz etu júıesín reformalau máselesíne erekshe nazar audardy. SK-Farmatsıya kompanıyasyndaǵy basqaru júıesíne ózgeríster engízílíp, dárí-dármekterdí óndírushílerden tíkeleı satyp alu tájírıbesí qarastyryla bastady.
Álnazarova auyldyq densaulyq saqtau ınfraqūrylymyn damytuǵa da kóńíl bólíp keledí. Eldí mekenderde salynatyn medıtsınalyq nysandardyń qūrylysy men medıtsınalyq jabdyqtardyń paıdalanyluyna qatań baqylau engízíldí.
Mınıstrdíń taǵy bír bastamasy - dárígerlerdíń kásíbı jauapkershílígín saqtandyru júıesín engízu. Būl júıe medıtsınalyq qatelík bolǵan jaǵdaıda patsıentterge ótemaqy tóleuge múmkíndík beredí.
Jūldyz Súleımenova - bílím salasyndaǵy jańa buyn basshysy
1983 jyly Aqtóbe oblysynda tuǵan Jūldyz Súleımenova – tarıhshy, PhD doktory. Ol ūzaq jyldar bílím beru júıesínde eńbek etíp, keıín «Nazarbaev Zıyatkerlík mektepterí» qūrylymynda jáne Parlament Májílísínde qyzmet atqardy.
2025 jyldyń qyrkúıegínen bastap Oqu-aǵartu mınıstrí qyzmetíne taǵaıyndaldy.
Suret: wikimedia
Súleımenova bílím beru júıesínde ashyqtyqty arttyru jáne sybaılas jemqorlyq táuekelderín azaıtu máselesíne erekshe kóńíl bóledí. Onyń bastamasymen óńírlerdegí bílím basqarmalary men mektepterge bírqatar tekseríster júrgízíldí.
Tekseríster barysynda keıbír aımaqtarda «ólí jandar» arqyly qarjy jymqyru, mektepterdegí tamaqtandyruǵa bólíngen qarajattyń zańsyz jūmsaluy sıyaqty zańbūzushylyqtar anyqtalǵan.
Mınıstr sonymen qatar bílím beru salasyn tsıfrlandyruǵa baǵyttalǵan jobalardy qoldaıdy. Sonyń bírí – oqushylardyń qosymsha bílím aluyna nemese tamaqtanuyna bólínetín qarajatty naqty balanyń jeke ID-na baılanystyratyn «tsıfrlyq ámıyan» júıesí.
Súleımenova mūǵalímderdíń qūqyqtaryn qorǵau máselesín de jıí kóteredí. Ol pedagogtardy oqu protsesíne qatysy joq jūmystarǵa tartuǵa qarsy ekenín aıtyp, «Pedagog mártebesí turaly» zańnyń tolyq saqtaluyn talap etedí.
Tamara Dúısenova – áleumettík sayasattaǵy tájírıbelí basqarushy
1965 jyly dúnıege kelgen Tamara Dúısenova – Qazaqstandaǵy áleumettík sayasat salasynda ūzaq jyl eńbek etken tájírıbelí memlekettík qyzmetker. Ol bírneshe ret Eńbek jáne halyqty áleumettík qorǵau mınıstrí qyzmetín atqaryp, premer-mınıstrdíń orynbasary bolǵan.
Suret: Aqorda
Osy kúní sayasat sahnasynan kórínbeı ketse de, memlekettík qyzmette 30 jyldan astam tájírıbesí bar bílíktí memlekettík qaıratker retínde sholuǵa qosudy jón kórdík. Ár jyldary Eńbek jáne halyqty áleumettík qorǵau mınıstrí qyzmetín úsh ret atqaryp, premer-mınıstrdíń orynbasary jáne Prezıdenttíń kómekshísí lauazymdaryn da ıelengen.
Áleumettík sayasat salasyndaǵy myqty basqarushy retínde tanylǵan Dúısenova eń yqpaldy áıelder reıtıngínde 3-orynǵa ıe bolǵan.
Dúısenova áleumettík kómek júıesín reformalau jáne ony naqty mūqtaj azamattarǵa baǵyttau máselesíne erekshe nazar audarǵan basshy Onyń bastamalarynyń bírí – Otbasynyń tsıfrlyq kartasy júıesí. Būl júıe memlekettík derekter bazasyn paıdalana otyryp, áleumettík qoldauǵa mūqtaj otbasylardy avtomatty túrde anyqtauǵa múmkíndík berdí. Sonyń arqasynda azamattarǵa járdemaqy alu úshín kóptegen anyqtama jınaudyń nemese ūzaq kezekte tūrudyń qajetí azaıdy.
Sonymen qatar, Dúısenova eńbek naryǵyndaǵy kóleńkelí jūmyspen kúres máselesíne de kóńíl bóldí. Osy baǵytta Bíryńǵaı jıyntyq tólem (BJT) júıesí engízílíp, ózín-ózí jūmyspen qamtyǵan azamattarǵa áleumettík júıege resmı túrde qatysuǵa múmkíndík beríldí.
Dúısenova basshylyq etken tūsta onyń áleumettík sayasattaǵy keıbír sheshímderí qoǵamda qyzu talqylau tudyrdy. Sonyń bírí – áıelderdíń zeınet jasyn kóteru máselesí. Dúısenova būl sheshímdí zeınetaqy júıesíníń tūraqtylyǵyn saqtau qajettílígímen túsíndírgen edí.
Dúısenova byltyrdan berí sayasat sahnasynan kórínbeı kettí. Ázírge onyń jańa qyzmetke taǵaıyndaluy turaly aqparat joq.
Svetlana Jaqypova – áleumettík qorǵau júıesín tsıfrlandyrǵan mınıstr
Svetlana Jaqypova – áleumettík qorǵau júıesínde ūzaq jyldar eńbek etken maman. Ol 2023–2026 jyldary Eńbek jáne halyqty áleumettík qorǵau mınıstrí qyzmetín atqardy.
Mınıstr retínde Jaqypova áleumettík tólemderdí tsıfrlandyruǵa jáne memlekettík qyzmetterdíń qoljetímdílígín arttyruǵa basymdyq berdí. Onyń bastamalarynyń bírí – jasandy ıntellekt kómegímen kedeılík qaupín aldyn ala anyqtauǵa arnalǵan júıe.
Suret: Úkímet
Būl júıe memlekettík derekter bazasyn taldau arqyly áleumettík qoldauǵa mūqtaj otbasylardy erte kezeńde anyqtauǵa múmkíndík beredí.
Sonymen qatar, Jaqypova auyr jáne qauíptí óndírísterde jūmys ísteıtín azamattarǵa arnalǵan arnaıy áleumettík tólem engízu bastamasyn kóterdí. Būl tólem eńbek jaǵdaıy auyr salalarda jūmys ísteıtín adamdardy áleumettík tūrǵydan qoldauǵa baǵyttalǵan.
Elvıra Azımova – Konstıtutsıyany qorǵap otyrǵan zańger
Mınıstrlík deńgeıíndegí basqarushylardan bólek, eldegí qūqyq júıesínde de yqpaldy áıelder bar. Solardyń bírí – Konstıtutsıyalyq Sot tóraǵasy Elvıra Azımova.
Elvıra Azımova – Qazaqstan Konstıtutsıyalyq Sotynyń tóraıymy. Ol qūqyq qorǵau jáne zań salasynda úlken tájírıbesí bar maman. Būǵan deıín Ádílet mınıstrlígínde jáne Adam qūqyqtary jóníndegí uákíl qyzmetínde jūmys ístegen.
Azımovanyń basshylyǵymen Konstıtutsıyalyq Sot azamattardyń qūqyqtaryn qorǵaudyń mańyzdy ınstıtutyna aınalyp keledí. Búgínde kez kelgen Qazaqstan azamaty zań ózíníń konstıtutsıyalyq qūqyqtaryn būzady dep eseptese, osy sotqa júgínu múmkíndígíne ıe.
Suret: GOV.kz
Konstıtutsıyalyq Sot keıbír zań normalaryn qaıta qarap, olardyń Konstıtutsıyaǵa sáıkestígín tekseríp otyrady. Mūndaı sheshímder memlekettík organdardyń qabyldaǵan aktílerínen joǵary tūrady.
Azımova áıelder men balalardyń qūqyqtaryn qorǵau máselesíne erekshe nazar audarady. Ol tūrmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańnamany kúsheıtu qajettígín bírneshe ret kótergen.
Sonymen qatar Qazaqstanda ólím jazasyn joyu protsesíníń tolyq zańdyq bekítíluíne úles qosqan qūqyq salasynyń mamandarynyń bírí sanalady.
Madına Ábílqasymova – qarjy naryǵyn rettep otyrǵan ekonomıst
Al qarjy salasynda eldíń ekonomıkalyq tūraqtylyǵyn baqylap otyrǵan áıel basshylardyń bírí - Qarjy naryǵyn retteu jáne damytu agenttígíníń tóraıymy Mádına Ábílqasymova. 1978 jyly tuǵan Madına Ábílqasymova – Qarjy naryǵyn retteu jáne damytu agenttígíníń tóraıymy. Būl agenttík Qazaqstandaǵy bankterdíń, saqtandyru kompanıyalarynyń jáne mıkroqarjy ūıymdarynyń jūmysyn qadaǵalaıtyn negízgí memlekettík organ bolyp sanalady.
Ábílqasymova – Prezıdentke tíkeleı baǵynatyn memlekettík agenttíktí basqaryp otyrǵan Qazaqstandaǵy jalǵyz áıel basshy.
Suret: Almaty.tv
Ol qarjy júıesíníń tūraqtylyǵyn saqtau jáne azamattardy shamadan tys qaryzǵa batyp ketuden qorǵau máselesíne erekshe kóńíl bóledí. Onyń bastamasymen mıkrokredıt beru salasyna bírqatar shekteuler engízílíp, paıyzdyq mólsherlemeler tómendetíldí.
Sonymen qatar, qaryzyn uaqytynda ótemegen azamattarǵa jańa nesıe berudí shekteu sıyaqty talaptar engízíldí. Nátıjesínde tūtynushylardyń qūqyqtaryn būzǵan bírqatar mıkroqarjy ūıymdary lıtsenzıyasynan aıyryldy.
Ábílqasymova bankterdíń qarjylyq tūraqtylyǵyn baqylauǵa da erekshe nazar audarady. Onyń bastamasymen AQR – aktıvterdíń sapasyn baǵalau júıesí engízílíp, bankterdíń naqty qarjylyq jaǵdaıyn ashyq kórsetu talaby kúsheıtíldí.
Qarjy salasy dástúrlí túrde erler basym orta sanalsa da, Mádına Ábílqasymova osy saladaǵy negízgí retteushí organdy basqaryp, bankterdíń jauapkershílígín kúsheıtuge jáne azamattardyń qarjylyq qauípsízdígín qorǵauǵa baǵyttalǵan sayasat júrgízíp keledí.
Qazaqstanda joǵary lauazymdaǵy áıelder sany kóp emes. Degenmen olar mádenıet, bílím, densaulyq saqtau, áleumettík sayasat, qūqyq jáne qarjy sıyaqty mańyzdy salalardy basqaryp otyr.
Būl áıelder túrlí baǵyttaǵy memlekettík sayasatty júzege asyryp, qoǵam ómíríne yqpal etetín sheshímder qabyldaıdy. Sondyqtan olardyń qyzmetí eldíń damuy men memlekettík basqaru júıesíníń tıímdílígíne tíkeleı áser etedí.
