Premer-mınıstr Oljas Bektenov Aqmola oblysyna jūmys sapary barysynda óńírdegí su tasqyny jaǵdaıymen tanysyp, memlekettík organdar basshylyǵy jáne oblys ákímderíníń qatysuymen Tótenshe jaǵdaılardy joyu jóníndegí respublıkalyq jedel shtabtyń otyrysyn ótkízdí. Prezıdent qoıǵan míndetter sheńberínde tírshílíktí qamtamasyz etu nysandarynyń úzdíksíz qyzmetíne qatysty máseleler qaraldy, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Oljas Bektenov Kókshetau qalasynyń jeke sektoryn su basu máselesín Qylshaqty ózenín tereńdetu jáne keńeıtu jolymen sheshu boıynsha atqarylyp jatqan jūmystarmen tanysty. 2024 jylǵy su tasqyny kezeńínde úılerdí su basuyna baılanysty ákímdík «QazTsınk» kompanıyasynyń kómegímen jaǵalaudy jáne ózen túbín nyǵaıtu jūmystaryn júrgízdí, būl kanaldyń ótkízu qabíletín sekundyna 136 tekshe metrge jetkízuge múmkíndík berdí. Osyǵan ūqsas jūmystar Shaǵalaly ózenínde de júrgízíldí. 2025 jylǵy su tasqyny sol kezde qabyldanǵan sharalardyń tıímdílígín kórsettí. Aqmola oblysynda bıyl su tasqynyna qarsy ís-sharalarmen barlyǵy 163 eldí meken jáne 32 jol uchaskesí qamtyldy. Jalpy ūzyndyǵy 56 shaqyrym bolatyn Qalqūtan, Nūra, Esíl, Chaglınka jáne Jabaı ózenderíníń arnalaryn tazartu jáne túbín tereńdetu jūmystary ayaqtaldy, 17 gıdrotehnıkalyq qūrylys qalpyna keltírílíp, nyǵaıtyldy.
Respublıkalyq jedel shtab otyrysynda Premer-mınıstr su tasqyny jaǵdaıyn qıyndatyp jíberuí múmkín bírqatar faktorǵa nazar audardy. Olar – qalyń qar, kúzdegí jańbyrdan soń jer betíníń mūz bolyp qatyp qaluy, topyraq qabatyndaǵy tereń toń. Būl rette keıbír óńírlerde su tasqynyna daıyndyq sharalary tolyq júzege asyrylmaǵan. Onyń íshínde ózenderdíń túbín tereńdetu, jaǵalaudy bekítu jūmystary ayaqsyz qalǵan, sondaı-aq eldí mekenderden qardy shyǵaru da tıístí deńgeıde qamtamasyz etílmegen.
«Sondyqtan kez kelgen stsenarııge daıyn boluymyz kerek. Ákímder jūmysty kúsheıtíp, ásírese eldí mekenderdíń mańynda su tasqynyna qarsy josparlanǵan ís-sharalardy sapaly júzege asyruy qajet. Būl su basu qaupí bar barlyq óńírge qatysty.
Sol sebeptí bír apta íshínde ákímdíkter táuekel deńgeıí joǵary eldí mekenderge baryp, jaǵdaıdy zerdelep, qajettí sharalardy qabyldauy kerek», — dep atap óttí Oljas Bektenov.
2026 jylǵy su tasqyny kezeńíne daıyndyq turaly Ekologıya jáne tabıǵı resurstar, Su resurstary jáne ırrıgatsıya, TJ mınıstrlerí, sondaı-aq Kólík, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damu vıtse-mınıstrlerí bayandady. Aqmola, Qaraǵandy jáne Soltústík Qazaqstan oblystarynyń ákímderí tyńdaldy, būl óńírlerde boljamdarǵa sáıkes su basu qaupí saqtalyp otyr.
Ekologıya jáne tabıǵı resurstar mınıstrí Erlan Nysanbaev bıylǵy kóktemge arnalǵan boljamdar turaly aıtty. Qazgıdromettíń málímetínshe, Qazaqstanda nauryz jáne sáuír aılary jyly bolady, aua temperaturasy normadan 1°S joǵary, jauyn-shashyn elímízdíń basym bólígínde normadan joǵary bolady dep kútílude. Joǵaryda atalǵan úsh óńírden basqa, Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Qostanaı, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Pavlodar, Túrkístan, Almaty, Ūlytau men Jetísu oblystarynda da qauípter bary atap ótíldí. Atyrau, Mańǵystau, Qyzylorda jáne Jambyl oblystarynda su tasqyny qaupí tómen.
Su nysandaryndaǵy jaǵdaı turaly Su resurstary jáne ırrıgatsıya mınıstrí Nūrjan Nūrjígítov bayandady. Respublıkada 1395 gıdrotehnıkalyq qūrylys bar. Ońtústík óńírlerdíń su qoımalary búgínde su jınau rejımíne kóshtí, al soltústík, batys, ortalyq jáne shyǵys óńírlerdíń obektílerí josparly rejımde jūmys ístep tūr. Su tasqyny kezeńínde 166 shaqyrymnan astam ózen arnalaryn qamtyǵan ís-sharalar júzege asyryldy.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrí Shyńǵys Árínov TJM jedel shtaby 1 nauryzdan bastap gıdrologıyalyq jaǵdaı men su tasqyny qaupí bar aumaqtardyń jaı-kúıíne tūraqty monıtorıng júrgíze otyryp, táulík boıy jūmys ístep jatqanyn bayandady. Elímíz boıynsha su tasqyny boluy múmkín 1242 eldí meken anyqtaldy. Su tasqyny kezeńínde yqtımal tótenshe jaǵdaılardy joyu jáne azamattardyń qauípsízdígín qamtamasyz etu úshín jalpy sany 39 myń adamnan asatyn azamattyq qorǵau qyzmetteríníń kúshterí men qūraldarynyń respublıkalyq jáne óńírlík toptary qūryldy, sondaı-aq 18 myńnan astam tehnıka men arnaıy qūraldar daıyndaldy. Barlyq qyzmetter joǵary jauyngerlík daıyndyq rejımíne keltíríldí. Ahual kúrdelengen jaǵdaıda qajettí sheshímder dereu qabyldanady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ótken jyly TJM-nyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy edáuír nyǵaıtyldy, 842 bírlík arnaıy tehnıka, 27 qaıyq pen kater, 4 ūshaq jáne taǵy da basqalar satyp alyndy. 830 shaqyrymnan astam qorǵanys bógetterí men bógender tūrǵyzyldy, 1128 shaqyrym drenaj júıelerí, kanaldar men aryqtar jóndeldí jáne jańadan salyndy, avtomobıl men temírjol boılarynda 934 su ótkízu nysandary jańadan ornatyldy jáne eskísí auystyryldy. Su tasqyny qaupí bar ózenderdíń telímderínde shamamen 166 shaqyrym jerín tereńdetu, 255 shaqyrym jaǵalauyn nyǵaıtu, 221 shaqyrym jerín tegísteu jáne 172 shaqyrym arnasyn tazartu jūmystary júrgízíldí.
Premer-mınıstr memlekettík organdar basshylarynyń nazaryn Shchuchınsk jáne Semeı qalalarynda bolǵan oqıǵalardy eskere otyryp, qauípsízdíktí qamtamasyz etu máseleleríne audardy. TJ mınıstrí atalǵan ekí fakt boıynsha qylmystyq íster qozǵalǵanyn, tıístí saraptamalar júrgízílíp jatqanyn bayandady. Shchuchınsk qalasynda qaza tapqandardyń otbasylaryna qajettí kómek kórsetíldí. Vedomstvoaralyq komıssıya jūmys ísteude, onyń qorytyndysy boıynsha osyǵan ūqsas oqıǵalardyń oryn aluyna jol bermeu jónínde keshendí sharalar ázírlenetín bolady. Jarylystyń sebebí – tūrmystyq gaz ballondaryn qauípsíz paıdalanu erejeleríníń būzyluy. Semeı qalasyndaǵy balalar oıyn-sauyq ortalyǵynda oryn alǵan órtke keletín bolsaq, TJM kúshterí órttí tez arada toqtatty, būl adam shyǵynynyń bolmauyna múmkíndík berdí. Oljas Bektenov TJM-ge ákímdíktermen bírlesíp órt qauípsízdígín kúsheıtudí, profılaktıkalyq reıdter júrgízudí jáne aqparattyq-túsíndíru jūmystaryn jandandyrudy tapsyrdy.
Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damu vıtse-mınıstrí Málík Oljabekov Tasqyn júıesínde táuekelderdí modeldeu boıynsha júrgízílíp jatqan jūmystar turaly bayandady. Platforma Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ázírleníp, óndírístík paıdalanuǵa beríldí. Mınıstrlíktíń málímetí boıynsha, ótken jyly Tasqyn júıesíníń boljamdyq derekteríníń sáıkes kelu kórsetkíshí ortasha eseppen 75%-dy qūrady. Bıyl Aqmola, Qaraǵandy, Aqtóbe, Soltústík Qazaqstan, Batys Qazaqstan, sondaı-aq Abaı oblystarynyń 31 eldí mekenínde su tasqyny qaupí baıqalady. Premer-mınıstr aldyn alu sharalaryn qabyldau úshín derekterdí óńírdegí ákímdíkterge berudí tapsyrdy.
Kólík vıtse-mınıstrí Maqsat Qalıaqparov ūzyndyǵy 160 shaqyrym avtojoldardyń 229 su tasqyny qaupí bar uchaskelerí baqylauǵa alynǵanyn, olarǵa kúndelíktí tekserís júrgízílíp, 2,5 myńnan astam tehnıka bekítílgenín bayandady. Aldyn alu sharalaryn qabyldau úshín ınerttí materıaldar daıyndaldy, onyń íshínde 40 myń m3 írí kesek tastar, 15 myń m3 qūm, 5 myń m3 qıyrshyq tas jáne taǵy basqalar. Tasqyn sulardy ótkízu úshín 45 myń su ótkízgísh qūbyrlardy tazartu jūmystary júrgízílude. 2025 jyly 580-nen astam jańa su ótkízu qūbyrlary ornatyldy, Shyǵys Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynda 5 apatty kópír jóndeldí.
Premer-mınıstrdíń orynbasary Qanat Bozymbaev su tasqyny qaupí bar bes óńírde – Aqmola, Soltústík Qazaqstan, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan, Abaı oblystarynda mūz qabatynyń qalyńdyǵy 4 sm-ge deıín jáne topyraqtyń tereńdígí 2 m-ge deıín qatuy baıqalatynyn habarlady.
Respublıkalyq shtab otyrysynyń qorytyndysy boıynsha Premer-mınıstr memlekettík organdar men vedomstvolarǵa bírqatar tapsyrma berdí.
Ekologıya mınıstrlígí kúndelíktí gıdrologıyalyq monıtorıng pen aua raıy boljamyn qamtamasyz etsín. Múddelí memlekettík organdar men ūıymdarǵa tıístí dauyldy eskertulerdí shūǵyl jetkízíp otyrsyn.
Jasandy ıntellekt mınıstrlígí Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlígímen jáne basqa da múddelí memlekettík organdarmen bírlesíp, «Tasqyn» aqparattyq júıesíníń áleuetín belsendí túrde paıdalanuy kerek. Árbír ákím osy júıede táuekelderdí modeldeu nátıjeleríne erekshe nazar audaruǵa tıís, dep atap óttí Premer-mınıstr.
Su resurstary mınıstrlígí boljamdy derekterdí eskere otyryp, su qoımalaryn toltyru kólemín aıqyndasyn jáne olarǵa tūraqty baqylaudy qamtamasyz etsín. Qajet bolǵan jaǵdaıda aldyn ala jáne qauípsíz su jíberu sharalaryn qabyldasyn. Sonymen qatar shekaralas memlekettermen bírlesíp, transshekaralyq su aıdyndarynda su shyǵyndary men qauípterdíń tuyndauy turaly tūraqty túrde ózara derektermen almasudy ūıymdastyru qajet.
Kólík mınıstrlígí joldardyń, kópírlerdíń jáne su ótkízu qūbyrlarynyń jaı-kúıíne táulík boıy monıtorıng júrgízudí qamtamasyz etsín.
Óńír ákímdíkterí su tasqynynyń aldyn alu jáne onyń saldaryn joyu úshín qajettí resurstardy daıyndasyn. Eldí mekenderden qardy aldyn ala shyǵaru kerek. Būl jūmys tek qalalarda ǵana emes, auyldyq eldí mekenderde de júrgízíluge tıís. Barlyq su tasqyny qaupí bar eldí mekenderdíń aınalasyn topyraq úıíndílerímen jáne arnaıy bógendermen bekítu qajet. Tıístí azyq-túlík, janar-jaǵarmaı materıaldary, dárí-dármek qoryn jáne basqa da tírshílíktí qamtamasyz etu qūraldaryn, ásírese kólík qatynasy úzílíp qaluy múmkín eldí mekenderde qamtamasyz etu kerek. Qajet bolsa ózenderde mūz jaru jūmystaryn júrgízsín. Sondaı-aq erígen qar suyna qarsy ınerttí materıaldar daıyndaluy tıís.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlígíne azamattyq qorǵau kúshterí men qūraldarynyń shūǵyl áreket etuge daıyndyǵyn qamtamasyz etu tapsyryldy. Qūtqaru toptaryn tartu, onyń íshínde áue kemelerí arqyly tasymaldau algorıtmderín jańartu qajet. Íshkí íster mınıstrlígímen bírlesíp, su basu qaupí tuyndaǵan jaǵdaıda azamattardy der kezínde evakuatsıyalau máselelerín pysyqtau kerek. Adamdardy ornalastyruǵa arnalǵan evakuatsıyalyq beketter men tehnıkanyń ázírlígín tekseru tapsyryldy.
Oljas Bektenov barlyq memlekettík organdar men qyzmetterdíń míndetí – óńírlerdíń su tasqynyna tolyq daıyndyǵyn qamtamasyz etu jáne olardyń saldarynan tuyndaıtyn qauípterdí azaıtu ekenín atap óttí. Úılestíru jūmysy Premer-mınıstrdíń orynbasary Qanat Bozymbaevqa júkteldí.
Jıyn barysynda Premer-mınıstrge «Qazaqtelekom» AQ-men bírlesíp júzege asyrylǵan aumaqtardy qashyqtyqtan monıtorıng júrgízuge arnalǵan «Bíryńǵaı drondar ınfraqūrylymy» jobasy tanystyryldy. Atbasar audanynyń mysalynda su tasqyny kezínde drondardy paıdalanu múmkíndíkterí kórsetíldí. Tehnologıyalar su deńgeıí men qorǵanys nysandarynyń jaı-kúıíne qatysty aqparatty jedel alyp, materıaldardy odan árí TJD jedel shtabyna jáne Digital Aqmola ortalyǵyna berudí qamtamasyz etedí. Júıe Aqmola oblysynyń audan ortalyqtary men qalalarynda engízílgen. Sondaı-aq drondar arqyly TKSh nysandarynyń qauípsízdígí, aumaqtardyń sanıtarlyq jaǵdaıy baqylanyp, egístíkterdíń jaı-kúıín baǵalau úshín auyl sharuashylyǵy alqaptaryn tekseru júrgízíledí. Būl sondaı-aq órtterdí, rūqsat etílmegen polıgondardy, zańsyz qūrylys faktílerín, ǵımarattar men ınjenerlík jelílerdíń jylu shyǵynyn jáne taǵy basqalaryn erte anyqtauǵa múmkíndík beredí.
