Jezqazǵanda S. Qojamqūlov atyndaǵy Qazaq muzykalyq-drama teatrynda «Ádílettí jáne Progressıvtí Qazaqstannyń Halyqtyq Konstıtutsıyasy úshín!» Jalpyūlttyq koalıtsıyasynyń múshelerí Ūlytau oblysynyń tūrǵyndarymen kezdestí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Delegatsıyany QR Premer-mınıstríníń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstrí Aıda Balaeva bastap keldí. Kezdesuge sondaı-aq deputattar men sarapshylar qauymdastyǵynyń ókílderí, qoǵam qaıratkerlerí, zańgerler, bílím beru salasynyń mamandary jáne óńír tūrǵyndary qatysty.
Jıynda Premer-mınıstrdíń orynbasary Jańa Konstıtutsıya jobasynda bílím beru, ǵylym, mádenıet jáne ınnovatsıyalardy damytuǵa, sondaı-aq ūlttyq bíregeılík pen tarıhı-mádenı mūrany saqtauǵa baǵyttalǵan normalarǵa erekshe nazar audardy.
«Jańa Konstıtutsıyada ūlttyq mádenıettí damytu, tarıhı-mádenı mūrany saqtau sıyaqty máseleler de naqty kórínís tapqan. Mūnyń bárí ūlttyq bolmysymyzdy saqtauǵa jáne ruhanı qūndylyqtardy keler ūrpaqqa jetkízuge baǵyttalǵan mańyzdy qadam dep bílemín. Joba ayasynda bílím beru, ǵylym, mádenıet jáne ınnovatsıya salalaryn damytuǵa erekshe nazar audarylady. Óıtkení qazírgí zamanda adam kapıtaly – kez kelgen eldíń básekege qabílettílígíníń basty faktory. Quatty memlekettíń tíregí – ozyq oıly ūlt, damyǵan mádenıet jáne joǵary zıyatkerlík áleuet», – dedí Úkímet basshysynyń orynbasary.
Sonymen qatar Aıda Balaeva Jańa Konstıtutsıya jobasy írgelí demokratıyalyq qaǵıdattardy nyǵaıtuǵa baǵyttalǵanyn atap óttí. Onyń íshínde sóz bostandyǵyna kepíldík beru máselesí erekshe kórsetílgen. Sonymen bírge árbír azamattyń ar-namysy, qadír-qasıetí men qūqyqtaryn qorǵau da tolyq qamtamasyz etíletíní naqty aıqyndalǵan.
«Jańa Konstıtutsıya jobasy damyǵan memleketterdíń tájírıbesíne súıene otyryp, sóz bostandyǵyna tolyq kepíldík beredí. Ūsynylyp otyrǵan normalar sóz bostandyǵyn shekteuge emes, ár adamnyń ar-namysy men qadír-qasıetín, jeke ómírín qorǵauǵa baǵyttalǵan. Eń bastysy – negízgí qaǵıda ózgeríssíz qalady. Konstıtutsıyada sóz bostandyǵyna kepíldík beríledí jáne tsenzuraǵa tyıym salynady. Sóz bostandyǵy máselesíne tek jurnalıstıkany damytu tūrǵysynan ǵana qarauǵa bolmaıdy. Qazírgí ashyq qoǵamda árkím óz oıyn erkín bíldíre alady, bíraq būl qūqyq keń múmkíndíktermen qatar belgílí bír jauapkershílíktí de talap etedí. Árıne, qoǵamda ártúrlí píkírdíń aıtyluy – qalypty qūbylys. Degenmen qandaı syn aıtylsa da, tūtas bír halyqty kemsítíp nemese onyń bolashaǵyna kúmán keltíretín tūjyrymdar jasau dūrys emes dep oılaımyn. Qazaq halqy ǵasyrlar boıy talaı tarıhı synnan ótíp, ózíníń tílín, mádenıetín jáne ūlttyq bolmysyn saqtap qalǵan halyq. Eń bastysy Prezıdentímíz aıtqandaı, táuelsízdík – bárínen de qymbat qūndylyq. Táuelsízdík bízge kezdeısoq kelgen joq, ata-babamyzdyń kúresí men qanshama bozdaqtarymyzdyń eńbegíníń nátıjesínde keldí. Sondyqtan onyń qadírín tómendetuge nemese joqqa shyǵaruǵa bolmaıdy. Eń mańyzdysy – qoǵamdy bóletín emes, bíríktíretín oı aıtu, ūlt bolyp auyzbírlígímízdí saqtap, tatulyq pen ózara syılastyq arqyly ortaq múddemízdí qorǵau», – dedí Aıda Balaeva.
Sóz sońynda Premer-mınıstrdíń orynbasary jańa Konstıtutsıya jobasynyń qoǵamda keń talqylanuy eldegí sayası mádenıet pen azamattyq jauapkershílíktíń arta túskeníníń aıqyn kórínísí ekenín atap óttí. Onyń aıtuynsha, ūsynylyp otyrǵan ózgeríster ádílettí memlekettík qūrylym qaǵıdattaryn nyǵaıtuǵa, bılík ınstıtuttaryna degen senímdí arttyruǵa jáne Qazaqstannyń ornyqty damuyn qamtamasyz etuge baǵyttalǵan.
«Qazírgí kezde jańa Konstıtutsıya turaly qoǵamda ártúrlí píkír aıtylyp jatyr. Būl – qalypty qūbylys. Óıtkení azamattardyń Ata Zańnyń árbír babyna úńílíp, onyń mazmūny men bolashaqtaǵy yqpalyn talqylauy – qoǵamnyń sayası mádenıetíníń óskenín, azamattyq jauapkershílíktíń kúsheıgenín kórsetedí. Jasyratyny joq, Konstıtutsıyaǵa engízílgen ózgerísterdí Prezıdenttíń bılígín kúsheıtu áreketí dep baǵalap jatqandar da bar. Alaıda būl píkírdíń esh negízí joq. Jańa Konstıtutsıyada Prezıdent ókílettígíne belgílí bír shekteuler engízílgen. Máselen, Jańa Konstıtutsıyaǵa sáıkes Prezıdent jetí jyldyq merzímge bír ret qana saılanady, sondaı-aq onyń jaqyn tuystary joǵary memlekettík qyzmetterge taǵaıyndala almaıdy. Shyn mánínde, Memleket basshysy superprezıdenttík modelge mūqtaj emes. Kerísínshe, búgíngídeı aumaly-tókpelí, kúrdelí geosayası kezeńde bízge eldíń tynyshtyǵy men tūraqty damuyna kepíl bola alatyn, memleket múddesín bárínen joǵary qoyatyn Qasym-Jomart Toqaevtaı Prezıdent qajet», – dedí Aıda Balaeva.
Kezdesude Jalpyūlttyq koalıtsıya ókílderí – Qazaqstan Respublıkasy Parlamentí Májílísíníń deputaty Amanjol Áltaı, memleket jáne qoǵam qaıratkerí, zańger Serík Aqylbaı, ǵalym, qoǵam qaıratkerí Nūrlan Dulatbekov, sondaı-aq memleket jáne qoǵam qaıratkerí Ábílǵazy Qūsaıynov sóz sóıledí. Spıkerler óz bayandamalarynda ūsynylyp otyrǵan ózgeríster qoǵamdyq kelísím men tūraqtylyqty nyǵaıtuǵa qosymsha jaǵdaı jasaıtynyn, sondaı-aq azamattardyń eldíń qoǵamdyq jáne sayası ómíríne qatysu múmkíndíkterín keńeıtetínín atap óttí.
Ūlytau oblystyq Analar keńesíníń tóraǵasy Gúlbanu Seıtjanova jańa Konstıtutsıya jobasy otbasy qūndylyqtarynyń, etnosaralyq kelísímníń jáne qoǵamdyq dıalogtyń mańyzyn arttyra túsetínín erekshe atap óttí. Sondaı-aq ol óńírdegí etnomádenı bírlestíkterdíń ókílderí men Analar keńesíníń múshelerí aqparattyq-túsíndíru jūmystaryna belsendí qatysyp jatqanyn jáne aldaǵy referendumdy qoldaıtynyn aıtty.
Kezdesude sóz alǵan qatysushylar jańa Konstıtutsıya jobasy qoǵam tarapynan tek qūqyqtyq qūjat retínde ǵana emes, sonymen bírge tarıhı sabaqtastyqty, memlekettíń egemendígín, el bírlígí men tūtastyǵyn jáne adamı kapıtaldy damytu basymdyǵyn aıqyndaıtyn qūndylyqtar júıesí retínde qabyldanyp otyrǵanyn atap óttí.
«Men 1995 jylǵy Konstıtutsıyanyń preambulasyn jańa Konstıtutsıya jobasynyń preambulasymen salystyryp kórdím. Meníń oıymsha, jańa mátínde tarıhı sabaqtastyq, memlekettíń unıtarlyq sıpaty, aumaqtyq tūtastyq, el bírlígí men qoǵamdyq kelísím máselelerí óte aıqyn árí naqty kórínís tapqan. Ásírese preambulada mádenıet, bílím, ǵylym jáne ınnovatsıyalar el damuynyń negízgí baǵdarlary retínde jeke atap kórsetílgení erekshe mańyzdy. Sondyqtan jańa Konstıtutsıya jobasyn referendumda qoldau – Qazaqstannyń alǵa basuyna jáne elímízdíń bolashaǵyn nyǵaıtuǵa qosatyn ortaq úlesímíz bolady dep sanaımyn», – dedí jezqazǵandyq tūrǵyn Ǵazız Eshtanaıūly.
Kezdesu sońynda koalıtsıya ókílderí tūrǵyndardyń sūraqtaryna jauap berdí. Sondaı-aq, qatysushylar 15 nauryzda ótetín respublıkalyq referendumǵa sanaly túrde qatysudyń mańyzdylyǵyn erekshe atap óttí.
