Balalar kolonıyasyndaǵy jasóspírímdermen órílgen syr-sūhbat
Sottalǵan jasóspírímder turaly qoǵamda bírjaqty túsíník bar: olardy tek qylmysker nemese būzaqy retínde ǵana kóremíz. Alaıda, ár balanyń, oqıǵanyń artynda taǵdyr, óz-ózímen kúres hám úmít bar. Bíz Almaty qalasynyń Qylmystyq-atqaru júıesí departamentíne qarasty №11 mekemede, yaǵnı respublıkalyq balalar kolonıyasynda, temír torda jazasyn ótep jatqan jasóspírímdermen áńgímelesíp, olardyń jan-dúnıesíne úńílíp kórdík.
«Adamdar bízden terís aınalmasa eken»
ERASYL,
17-de, Qaraǵandy oblysynan, 99-bap boıynsha sottalǵan:
– Úıdíń kenjesímín. Qolónermen aınalysqandy jaqsy kóremín.
Mūnda 99-bappen otyrmyn. «Adam óltíru». Oqıǵa bylaı bolǵan. Kóshede dosym ekeumíz kele jatqanbyz. Artymyzdan tórt adam kelíp, dosyma tıíse jóneldí. Men qaltamnan pyshaq alyp, tórteudíń bíreuíne sūǵyp aldym. Suyq qaruym moıyn tūsyna tıgen eken, kóp qan joǵaltyp, sol jerde jan tapsyrdy. Árıne, ístegen ísíme ókínemín. Áke-shesheńnen, jyly ūyańnan jyraqta bolu ońaı emes. Qatty qınaldym. Óz-ózímdí íshteı jedím, mújídím. Kóp oılandym. Adam jalǵyz qalǵan kezde mıynyń íshíndegíní taldaı bastaıdy eken. Ómírde otbasynyń, bílím aludyń, bostandyqtyń qanshalyqty mańyzdy ekenín sonda túsíndím.
Shyny kerek, aldymyzda ne bolatynyn oılamaı, jígíttíktíń jóní osy eken dep bírden qyzbalyqqa berílíp ketíp, osyndaı auyr jaǵdaıǵa tap bolyp jatamyz. Jalpy, jígítke ūstamdy, sabyrly bolǵan abzal der edím. Bír sáttík emotsıya ómírdí kúrt ózgertíp jíberuí múmkín. Qandaı jaǵdaı bolsa da, odan shyǵatyn jol bar. Kómek sūraudan ūyalmau kerek.
Bostandyqqa shyqqanda jeke kásíp ashqym keledí. Bíraq adamdar bízden terís aınalmasa eken. Ekínshí múmkíndík berse degen tílegím bar.
«Oısyz bolǵanyma ókínemín»
BIBARYS,
16-da, Almaty qalasynan, 191-192-baptar:
– Men kolledjde, 1-kursta oqyp júrgen bolatynmyn. Bostandyqta dostarym óte kóp boldy. Úıde bes balamyz. Men tūńǵyshymyn. Ózímnen keıíngí íní-qaryndastaryma úlgí boludyń ornyna osyndaı íske ūrynǵanyma ūyalamyn.
Men būl qylmysqa aqsha joqtyqtan jáne oısyzdyqtan bardym dep oılaımyn. Qys mezgílí edí. Tūrmysymyz da máz emes-tín. Árí keıín oılap qarasam, ortam da dūrys bolmapty. Sol ortada júrgende kóp nárse maǵan ońaı, jeńíl kórínetín.
Mūnda túskende «men qaıda keldím?!» dep qatty toryqtym. Sosyn ózím qūralpy balalardy kóríp, boıymdy úırete bastadym. Árıne, bostandyqtaǵy ómírge, óz úıíńdegí erkíndíkke jetpeıdí. Úı-íshímízben taksofon arqyly sóılesíp tūramyz.
Būryn mektepte mūǵalímder «Tártípke baǵynǵan qūl bolmaıdy. Zańǵa baǵynyp, dūrys, túzu júrseńder, senderde kímníń nesí bar?!» deushí edí. Balalyqpen sol sózderdíń baıybyn da túsínbeppíz. Kolonıyadaǵy temírdeı tártíp mení eseıtíp, ómírge degen kózqarasymdy qyryp-jonyp, túzulep jatqandaı. Bos uaqytymda kítap oqımyn. Ondaǵy keıípkerlerden de oı túıetín sátterím bolady.
Túnnen keıín míndettí túrde tań atady ǵoı. Sol sıyaqty, jaqsy kúnderge senemín. Meníń de jaqsy kúním tuady dep oılaımyn. Tek endí adaspau kerektígín ūǵynuym kerek.
«Bostandyqtyń auasyn jūtqym keledí»
ZAŃǴAR,
17 jasta, Aqmola oblysynan, 120-bap:
– Áke-sheshemníń tūńǵyshymyn. Jasyratyny joq, óte būzyq bala boldym, erke edím. Esersoqtyǵyńdy úıíńde kóteredí, al kópshílík arasynda, qoǵamdyq ortada seníń erkelígíń eshkímge kerek emes ekenín endí túsíníp jatyrmyn. Men qylmysqa oısyzdyǵymnan bardym. Árıne, barmaǵyńdy tísteısíń. Sot bolyp, jaza kesílíp, osy jerge túskende baryp qaıda kelgenímdí bír-aq túsíndím. Qatty kúızeldím. Qaıta meníń aldymda túsken balalar sózímen bolsa da qoldau kórsettí. Sosyn baryp tíkteldím.
Mūndaǵy kúním qyzyqty ótíp jatyr desem ótírík bolar, bostandyqty ańsaısyń. Kúndí kúnderge jalǵap júríp jatyrmyz. Áke-sheshemníń sózderín júre tyńdaushy edím. Qadírín endí bílíp jatyrmyn. Qazír ózímdí ózgertuge tyrysyp júrmín. Bos uaqytta shahmat, toǵyzqūmalaq sekíldí oıdy ūshtaı túsetín oıyndardy serík etemín.
Kolonıyada shashtaraz, dánekerleushí mamandyǵyn oqyp júrmín. Bítírgen soń sertıfıkat beredí. Sottalyp keldí degen ataq qaıbír jaqsy, bálkím keıín qoǵamǵa kírígíp ketuíme sol sertıfıkat dáneker bolar dep úmíttenemín.
Dál qazírgí armanym – daladaǵy erkíndíktíń, bostandyqtyń auasyn jūtqym keledí.
«Álí de kesh emes...»
NŪRAMAN,
17 jasta, Batys Qazaqstan oblysynan, 106-bap:
– Qyzdardyń arasynda jalǵyz ósken ūlmyn. Úıde meníń aıtqanymnyń bárí oryndalǵanǵa úırengen bala boldym. Būl qylmysqa abaısyzda ūrynyp qaldym. Qazírgí kúní jasóspírímderdíń keıbírí ata-anasynyń sózíne qūlaq asqysy kelmeı, jyltyraqty syrttan ízdeıdí. Būl – qate. Áke-sheshe eshqashan balam jaman bolsyn demeıdí eken. Basyńa qandaıda bír qıyndyq tússe, qoryqpańdar, bírden ata-anańa júgín, aqyl sūra, keńes der edím. Seníń būl ómírdegí eń bírínshí janashyryń, eshqashan satpaıtyn adal dosyń – áke-shesheń.
Mūndaǵy ár kúnímíz bír-bíríne ūqsas. Tańǵy saǵat 7-de ūıqydan tūramyz. 8-de tańǵy asqa kelemíz. 8.45-ten 13.55-ke deıín mektepte sabaqta bolamyz. 14.00-de túskí as. Saǵat 15.00-den 16.00-ge deıín kolledjge kelemíz. Sonda kásíptík bílím alyp júrmíz.
Bos uaqytymyzda kítap oqımyz. Sportpen aınalysamyz. Futbol, voleıbol oınauǵa jaǵdaı jasalǵan bízde. 18.30-ta keshkí as. Odan soń keshkí saǵat 21.00-ge deıín erkín uaqyt, qalaǵan ísímízben aınalysamyz. Bír-bírímízben áńgímelesemíz. Kóńílsíz júrgenímízdí baıqasa jasaq bastyǵy únemí kómekke keledí. Teledıdar kóremíz. Sosyn kameraǵa kíremíz. Kúnde osy rejım.
Qatemdí tolyq túsíndím. Qatty ókínemín. Óz-ózímdí jaqsy qasıetterge íshteı daıyndap júrmín. Bolashaqtaǵy armanym – ata-anamdy qajylyqqa aparǵym keledí. Ol kísílerdíń mūńaıǵan sátterín eshqashan kórgím kelmeıdí. Unıverge tapsyryp, joǵary bílíp alu da josparda bar. Eshteńe de kesh emes dep oılaımyn.
(Osy maqalanyń ázírlenuíne qoldau kórsetken №11 mekemeníń Áleumettík-psıhologıyalyq tárbıe jūmysy bólímíníń qyzmetkerí Erkegúl Jeńíshanǵa alǵys bíldíremíz).
Nūrjamal ÁLÍSh
