Sońǵy uaqytta adamdar arasynda ózara túsínístík azaıyp, shıelenístí jaǵdaılar men dau-janjal jıílep ketkení baıqalady. Áleumettík jelílerdegí dórekí píkírler, kúndelíktí ómírdegí kıkíljíńder men qaqtyǵystar – mūnyń bárí adamdardyń bír-bíríne degen qarym-qatynasynyń kúrdelene túskenín kórsetedí. Osyndaı jaǵdaıda ár sózdíń salmaǵy būrynǵydan da auyrlaı túsedí. Sebebí kez kelgen janjal da, kerísínshe, kez kelgen tatulyq ta eń aldymen sózden bastalady.
«Sózdíń magıyalyq erekshe kúshí bar» degen túsíník ejelden-aq ártúrlí mádenıetterge tán. Adamdar «Sóz – tek aqparat jetkízushí ǵana emes, sonymen qatar taǵdyrǵa, kóńíl kúıge, típtí densaulyqqa áser etetín kúsh» dep sengen. Qazírgí ǵylym da būl túsíníktíń jaı ǵana nanym emes ekenín dáleldeı bastady.
Búgínde kóptegen adamdar jaǵymsyz sózderden sanaly nemese beısanaly túrde qashuǵa tyrysady. Būl – sózdíń adam psıhıkasyna áser etetínín íshkí deńgeıde sezínudíń kórínísí. Ǵalymdar tíl men oıdyń, sóz ben emotsıyanyń arasyndaǵy baılanysty belsendí túrde zertteude. Mysaly, nemís ǵalymdary júrgízgen tájírıbede adamdarǵa auyrsynu men jaǵymsyz sezímderdí sıpattaıtyn sózderdí oısha elestetu tapsyrylǵan. Mı qyzmetí arnaıy qūrylǵylar arqyly baqylanǵanda, mūndaı sózderdí elestetu kezínde mıdyń dál auyrsynuǵa jauap beretín aımaqtary belsendí bolatyny anyqtalǵan. Yaǵnı, adam naqty auyrmasa da, sóz arqyly sol sezímdí belgílí bír deńgeıde qaıta bastan keshíredí.
Ǵalymdardyń píkírínshe, mūndaı mehanızm evolyutsıyalyq tūrǵydan mańyzdy ról atqarǵan. Auyrsynudy eske salatyn sózder adamdy qauíptí jaǵdaılardan saqtanuǵa ıtermeleıdí. Eger adam ótken tájírıbeden sabaq ala almasa, ómír súruí qıyndaı túser edí. Demek, sóz – tek qarym-qatynas qūraly emes, adam ómírín qorǵaudyń tabıǵı joly.
Zertteuler kórsetkendeı, sózge jauap beretín mı aımaqtary aǵzadaǵy zat almasudy retteıtín júıelermen tyǵyz baılanysty. Yaǵnı sóz adamnyń bıohımıyalyq protsesteríne áser ete alady. Atap aıtqanda, sózder stress gormony – kortızoldyń deńgeıíne yqpal etuí múmkín. Mysaly, jūmys ornynda psıhologıyalyq qysym kóretín adamdardyń júrek-qan tamyrlary aurularyna jıí shaldyǵatyny anyqtalǵan. Būl – jaǵymsyz sózder men jaman qarym-qatynas densaulyqqa tíkeleı áser etetíníníń aıqyn dálelí.
Psıhologter densaulyqty saqtau úshín pozıtıvtí oılau men jaǵymdy sózderdí qoldanudyń mańyzdy ekenín erekshe atap ótedí. Optımıstík kózqarastaǵy adamdardyń júrek-qan tamyrlary júıesí, densaulyǵy áldeqaıda myqty bolatyny dáleldengen.
Sonymen qatar, tájírıbelerdíń bírínde adamdardyń bír toby kúndelíktí jaqsy oqıǵalardy jazyp, alǵys bíldírumen aınalysqan. Nátıjesínde, dál osy toptaǵy qatysushylar ózderíníń psıhologıyalyq jáne fızıkalyq jaǵdaıynyń jaqsarǵanyn aıtqan.
Ár sózdíń óz salmaǵy bar. Qoǵamdyq shıeleníster men aqparattyq qysym kúsheıgen búgíngí zamanda sózdíń mańyzy būrynǵydan da arta tústí. Aıtqan ár sózíń – íshkí álemíńníń aınasy. «Sóz – aıtylǵansha adamnyń tūtqyny, aıtylǵan soń adam – sózdíń tūtqyny» degen bar. Sondyqtan sóılegende óz sezímíń men oıyńnyń tazalyǵyna mán beru mańyzdy. Jaǵymsyz sózder kúızelís pen auru-syrqatqa dushar etse, jaǵymdy sózder úmít, sením jáne kóteríńkí kóńíl kúı syılaıdy.
Sondyqtan ár adam óz sózíne jauapkershílíkpen qarap, aınalasyna jylulyq syılaudy, qūrmetpen qaraudy ádetke aınaldyrǵany jón. Óıtkení auzymyzdan shyqqan árbír sóz bízdíń ǵana emes, qoǵamnyń da bolmysyn qalyptastyrady.
Roza RAQYMQYZY