Jeltoqsannyń 21-22-sí aralyǵy - astronomıyalyq tūrǵydan asa mańyzdy kezeń. Qystyń dál osy kúnderí kún toqyrauy bolyp sanalady. Būl - jyl íshíndegí eń qysqa kún men eń ūzaq túnge baılanysty. 2025 jyly Qazaqstan aumaǵynda būl qūbylys 21 jeltoqsanǵa sáıkes kelgen. Tolyǵyraq Aqshamnews.kz redaktsıyasynyń tanymdyq aqparatynda.
Qysqy kún toqyrauy degen ne?
Qysqy kún toqyrauy - Jerdíń Kúndí aınala qozǵalysy barysynda Kún sáulesíníń Soltústík jarty sharǵa eń az mólsherde túsu sátí. Dál osy uaqytta Kúnníń ortalyǵy aspan ekvatorynan eń alys ońtústík núktege jetedí. Sonyń saldarynan kúndízgí uaqyt qysqaryp, tún ūzarady.
Osy kúnnen keıín Kúnníń kókjıekten kóterílu bıíktígí bírtíndep artyp, kún ūzara bastaıdy. Būl - astronomıyalyq qystyń bastaluy.
Qazaqstandaǵy eń qysqa kún
Qazaqstan aumaǵynyń úlkendígíne baılanysty kúnníń ūzaqtyǵy óńírlerde ártúrlí bolady:
- Soltústík óńírlerde (Astana, Petropavl) kúnníń ūzaqtyǵy shamamen 7 saǵat 30 mınut.
- Ońtústík óńírlerde (Shymkent, Almaty) kún shamamen 9 saǵatqa sozylady.
Būl kórsetkíshter 21 jeltoqsanda eń tómengí shegíne jetíp, 22 jeltoqsannan bastap kún sekundtap, keıín mınuttap ūzara bastaıdy.
Nazarlaryńyzǵa aqparat túsíníktírek boluy úshín 22-28 jeltoqsan aralyǵyndaǵy kúnníń shyǵu jáne batu kestesín ūsynamyz:
- 22 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:21
Kúnníń batuy: 16:19
Kúnníń ūzaqtyǵy: 8 saǵat 58 mınut - 23 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:22
Kúnníń batuy: 16:20
Kúnníń ūzaqtyǵy: 8 saǵat 58 mınut - 24 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:22
Kúnníń batuy: 16:21
Kúnníń ūzaqtyǵy: 8 saǵat 59 mınut - 25 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:22
Kúnníń batuy: 16:22
Kúnníń ūzaqtyǵy: 9 saǵat 00 mınut - 26 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:23
Kúnníń batuy: 16:22
Kúnníń ūzaqtyǵy: 8 saǵat 59 mınut - 27 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:23
Kúnníń batuy: 16:23
Kúnníń ūzaqtyǵy: 9 saǵat 00 mınut - 28 jeltoqsan 2025 jyl
Kúnníń shyǵuy: 07:23
Kúnníń batuy: 16:24
Kúnníń ūzaqtyǵy: 9 saǵat 01 mınut
Demek, búgínnen (22 jeltoqsan) bastap, 1 mınuttan kún ūzara bastaıdy.
Halyqtyq tanym men ataular
Qazaq halqy qysqy kún toqyrauyn erteden baqylap, oǵan erekshe mán bergen. Būl kúndí halqymyz "qys ortasy", "eń qysqa kún", "qystyń alǵashqy kúní" dep te ataǵan.
Halyqtyq tanymda osy kúnderí tabıǵat belgíleríne qarap, aldaǵy jyldyń aua raıyn boljaǵan. Mysaly, eger eń qysqa kúní aǵashtardy qalyń qyrau bassa, keler jyl berekelí, egín mol bolady dep sengen.
Sondaı-aq būl kezeńdí "kúnníń shílter basynan attauy" dep beınelí túrde sıpattaǵan. Yaǵnı kúnníń ūzaruy bírden baıqalmasa da, jaryqtyń qarańǵylyqty jeńe bastaǵanyn bíldíredí.
Jyl jáne onyń túrlerí
Jerdíń Kúndí tolyq bír aınalyp shyǵu uaqyty jyl dep atalady. Astronomıyada jyldyń bírneshe túrí bar:
- Jūldyzdyq jyl
- Tropıktík jyl
- Anomalıstıkalyq jyl
- Kúntízbelík jyl
- Aı jyly
Sonymen qatar jyl mezgílderíníń ūzaqtyǵy bírdeı emes:
- Kóktem - 92,8 kún
- Jaz - 93,6 kún
- Kúz - 89,8 kún
- Qys - 89 kún (kíbíse jyldary 90)
Kún men túnníń teńeluí men toqyrau kúnderí
- 21 nauryz - kóktemgí kún men tún teńeluí
- 22 mausym - jazǵy kún toqyrauy
- 23 qyrkúıek - kúzgí kún men tún teńeluí
- 22 jeltoqsan - qysqy kún toqyrauy
Álem halyqtaryndaǵy mańyzy
Qysqy kún toqyrauy tek qazaq halqynda ǵana emes, kóptegen elderde erekshe atalyp ótken. Mysaly, Ejelgí Qytaıda būl kún Dunchjıtsze meıramy retínde toılanǵan. Ol eń baqytty, eń qasıettí kúnderdíń bírí sanalyp, jańa úmít pen jaryqtyń qaıta oraluyn bíldírgen.
Qysqy kún toqyrauy - tabıǵattyń zańdylyǵyn, uaqyttyń úzdíksíz qozǵalysyn eske salatyn mańyzdy astronomıyalyq qūbylys. Būl - qarańǵylyqtyń shegíne jetíp, jaryqtyń qaıtadan ústemdík ala bastaıtyn sátí.
21 jeltoqsan - jyldyń eń qysqa kúní bolsa, 22 jeltoqsannan bastap kúnníń ūzaruy úmít pen jańarudyń nyshany íspettí.