Elímízde qoı sharuashylyǵyn jańa deńgeıge kóteríp, et ónímderíníń sapasy men básekege qabílettílígín arttyru baǵytynda ǵylymı ízdeníster júrgízílíp keledí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
Sonyń bírí – qazaqtyń bıyazy júndí qoı tūqymyn paıdalana otyryp, sapasy joǵary, būlshyqet aralyq maıy mol et óndíruge múmkíndík beretín jańa tehnologıyanyń jasaluy.
Mūndaı et halyqaralyq tájírıbede «mármár et» dep atalady. Būl atau et talshyqtarynyń arasynda maıdyń bírkelkí ornalasyp, ónímge mármár tastyń órnegíne ūqsas kórínís beruíne baılanysty qalyptasqan. Būlshyqet aralyq maıdyń mólsherí ettíń jūmsaqtyǵyna, shyryndylyǵyna jáne dámdík qasıetíne áser etedí.
Ǵylymı negízdelgen jańa tásíl
«Ūlttyq agrarlyq ǵylymı-bílím beru ortalyǵy» KEAQ qūramyndaǵy «Qazaq qaıta óńdeu jáne tamaq ónerkásíbí ǵylymı-zertteu ınstıtuty» JShS mamandary qazaqtyń bıyazy júndí qoı tūqymy negízínde jas tóldí ósíru men bordaqylaudyń tūtas tehnologıyalyq júıesín ázírledí.
Jańa tehnologıyanyń negízgí maqsaty – qoıdyń tírí salmaǵyn ǵana arttyru emes, odan alynatyn ettíń sapalyq kórsetkíshterín de jaqsartu. Ǵalymdar osy arqyly tūtynushy talǵamy joǵary naryq segmentíne shyǵuǵa qabílettí óním aludy kózdegen.
Qazaqstan Respublıkasy Auyl sharuashylyǵy mınıstrlígí baspasóz qyzmetíníń málímetíne súıensek, júrgízílgen jūmystardyń nátıjesínde ettegí būlshyqet aralyq maıdyń mólsherín 4–6 paıyzǵa deıín jetkízuge múmkíndík tuǵan. Salystyrmaly túrde alǵanda, dástúrlí jaıylym jaǵdaıynda ósírílgen qoı etínde būl kórsetkísh shamamen 2–3 paıyz deńgeıínde bolady.
Qūrama jemníń mańyzy zor
Jańa tehnologıyanyń negízíne ǵylymı tūrǵydan negízdelgen qozylardy qarqyndy ósíru jáne bordaqylau júıesí alynǵan. Onyń basty erekshelíkteríníń bírí – qūrama jem maldyń ósu kezeńíndegí fızıologıyalyq qajettílíkterín eskere otyryp arnaıy ázírlengen.
Azyq qūramyna astyq jáne aquyzǵa baı komponenttermen qatar, probıotıkalyq qospalar, ósímdík tektes shıkízat, premıkster men mıneraldyq keshender engízílgen.
Mūndaı teńgerímdí ratsıon qozylardyń táulíktík salmaq qosuyn arttyruǵa, aǵzadaǵy zat almasu úderísterín tūraqtandyruǵa jáne olardyń qalypty damuyna qolaıly jaǵdaı jasauǵa baǵyttalǵan. Sonymen bírge azyqtandyru júıesí būlshyqet tínderíníń arasynda maıdyń bírkelkí jınaluyna yqpal etedí.
Osy tūrǵydan alǵanda, ǵalymdar ūsynǵan tásíldíń erekshelígí – maldy shamadan tys bordaqylau emes, onyń tabıǵı ósu erekshelíkterín eskere otyryp, qajettí qorektík zattardy tıístí mólsherde beru. Yaǵnı ettíń sapasy maldyń tūqymyna ǵana emes, ony ósíru men azyqtandyru tehnologıyasyna da tíkeleı baılanysty.
Negízgí maqsat – sapaly árí básekege qabílettí óním
Ǵalymdardyń aldyǵa qoıǵan basty míndetí – sońǵy ónímníń qasıetterín sapalyq tūrǵydan ózgertíp, naryqtaǵy talǵamy joǵary tūtynushylarǵa arnalǵan et óndíru boldy.
Būlshyqet aralyq maıy joǵary ettíń basty erekshelígí – onyń qūrylymy men dámdík qasıetterí. Maı et talshyqtarynyń arasynda bírkelkí ornalasqan kezde, daıyn óním jūmsaq árí shyryndy bolyp keledí. Sondyqtan álemníń bírqatar elderínde mūndaı et joǵary sapaly óním retínde baǵalanady.
Qazaqstan úshín būl baǵyttyń mańyzy erekshe. Óıtkení elímízde qoı sharuashylyǵyn damytuǵa qajettí tabıǵı múmkíndík mol. Keń jaıylymdar men qoı ósírudíń dástúrlí tájírıbesín zamanauı ǵylymı tehnologıyalarmen ūshtastyru arqyly otandyq et óndírísíníń tıímdílígín arttyruǵa bolady.
Būǵan qosa, joǵary sapaly et óndíru sharuashylyqtarǵa tek óndírís kólemín kóbeıtuge emes, ónímníń qosylǵan qūnyn arttyruǵa múmkíndík beredí. Yaǵnı bír ǵana shıkízatty kóp óndíruden górí, sapasy joǵary, naryqta ózíndík orny bar óním shyǵaruǵa basymdyq beríledí.
Otandyq qoı sharuashylyǵy úshín jańa múmkíndík
Qazaqtyń bıyazy júndí qoı tūqymy negízínde ázírlengen tehnologıyanyń taǵy bír artyqshylyǵy – otandyq mal tūqymynyń áleuetín tıímdí paıdalanuǵa múmkíndík beruí.
Eger ǵylymı ázírleme sharuashylyqtarǵa keńínen engízílse, qoı ósírudíń dástúrlí tásílderín zamanauı azyqtandyru júıesímen tolyqtyruǵa jol ashylady. Būl óz kezegínde maldyń ónímdílígín arttyryp qana qoımaı, ettíń sapasyn tūraqtandyruǵa múmkíndík beredí.
Sonymen bírge mūndaı tehnologıya agrarlyq ǵylymnyń naqty óndíríspen baılanysyn kúsheıtedí. Ǵalymdardyń zerthanalyq jáne tájírıbelík jūmystary sharualardyń kúndelíktí óndírísíne engízílgen kezde ǵana onyń ekonomıkalyq tıímdílígí tolyq kórínedí.
Aldaǵy uaqytta tehnologıyanyń óndírístík sharuashylyqtarda keńínen qoldanyluy Qazaqstannyń sapaly qoı etín óndírudegí áleuetín arttyruy múmkín. Būl íshkí naryqty sapaly ónímmen qamtamasyz etumen qatar, bolashaqta eksporttyq baǵytty da damytuǵa múmkíndík beredí.
Qoryta aıtqanda, Qazaqstandyq ǵalymdardyń qazaqtyń bıyazy júndí qoı tūqymy negízínde mármár qoı etín óndíru tehnologıyasyn ázírleuí – otandyq mal sharuashylyǵy úshín mańyzdy jańalyq. Jańa tásíldíń basty erekshelígí – maldy ǵylymı negízde ósíríp, teńgerímdí azyqtandyru arqyly ettíń qūramyndaǵy būlshyqet aralyq maıdyń mólsherín arttyru. Nátıjesínde dástúrlí jaıylym jaǵdaıynda alynatyn etten sapalyq tūrǵydan erekshelenetín óním óndíruge múmkíndík tuyp otyr.
Eń bastysy, būl joba Qazaqstandaǵy qoı sharuashylyǵyn tek mal basyn kóbeıtu tūrǵysynan emes, sapaly árí joǵary qosylǵan qūny bar óním óndíru tūrǵysynan damytuǵa baǵyttalǵan.
Eger jańa tehnologıya óndírístík sharuashylyqtarǵa keńínen engízílse, Qazaqstanda básekege qabílettí qoı etíníń jańa segmentín qalyptastyruǵa múmkíndík bar. Būl otandyq agrarlyq ǵylymnyń jetístígín óndírístíń naqty sūranysymen ūshtastyryp, qazaqy qoı sharuashylyǵynyń jańa múmkíndíkterín ashatyn mańyzdy qadam bolmaq.
Roza RAQYMQYZY